1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/P.U.-01/4 (Menfi Tesbit /Muafiyet)
Karar Sayısı : 02-02/17-2
Karar Tarihi : 15.1.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa Parlak, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Pelin UYANIK, Bülent GÖKDEMİR
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Arçelik A.Ş.
D- TARAFLAR: - Arçelik A.Ş.
Tuzla 81719 İSTANBUL
- Model Mağaza İşletmeleri
E- DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş. ile Model Mağaza İşletmeleri arasında
imzalanan “Model Mağaza İşletme Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.5.1998 tarih ve 1047 sayı, 12.10.1998
tarih ve 3286 sayı, 8.12.1999 tarih ve 4067 sayı, 12.9.2001 tarih ve 3898 sayı,
2.11.2001 tarih ve 4663 sayı ve 7.12.2001 tarih ve 5180 sayı ile intikal eden bildirimler
üzerine; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. ve 8. maddeleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 14.12.2001 tarih, D3/1/P.U.-01/4
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 19.12.2001 tarih,
REK.0.07.00.00/110 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-02 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Arçelik A.Ş. ile Model Mağaza İşletmeleri
arasında akdedilecek anlaşmanın, “franchising sisteminin” temel unsurlarını içerdiği,
ayrıca bildirimin yapıldığı tarihten sonra yürürlüğe giren 1998/7 sayılı Franchise
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu şeklindedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Bildirime konu olan anlaşmadan doğrudan etkilenecek ürünler,
perakende satışı gerçekleştirilen dayanıklı tüketim mallarıdır. Bu ürünler beyaz eşya
olarak adlandırılan; buzdolapları, çamaşır makineleri, bulaşık makineleri, pişiriciler,
su ısıtıcıları, klimalar, elektrikli süpürgeler, küçük mutfak cihazları ve kahverengi
eşya olarak anılan televizyonlar, video oynatıcıları ile audio sistemi ürünleridir. Bu
2 REKABET KURUMU
çerçevede ilgili ürün pazarı yukarıda sıralanan dayanıklı ev içi tüketim malları olarak
nitelendirilebilecek ürünlerin perakende satış hizmetleri pazarıdır.
Coğrafi Pazar: Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli
derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması;
ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. Bu
çerçevede; bildirime konu olan anlaşmaların ülke geneline yönelik olması da dikkate
alındığında, ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.2.Taraflar
H.2.1. Arçelik A.Ş.
Arçelik A.Ş., Koç Grubu’na bağlı olarak dayanıklı tüketim malları alanında
faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Şirket; merkez işletme olan Çayırova fabrikasında
çamaşır makinası ve klima, Eskişehir işletmesinde buzdolabı, Ankara işletmesinde
bulaşık makinası üretimini gerçekleştirmektedir.
Arçelik A.Ş. yakın zamana kadar ürettiği ve ürettirdiği ürünleri Arçelik ticari
markası altında Atılım Grubu Şirketleri (dağıtıcı şirketler) aracılığı ile pazarlamakta
iken, Atılım Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama A.Ş., Gelişim Dayanıklı Tüketim
Malları Pazarlama A.Ş. ve Türk Elektrik Endüstrisi A.Ş. tek bir tüzel kişilik olarak
30.12.1999 tarihi itibarıyla Arçelik A.Ş. çatısı altında birleşmişlerdir.
H.2.2. Model Mağaza İşletmeleri
Model Mağazalar, Arçelik A.Ş. tarafından dağıtımı yapılan ürünlerin
perakende satışı hizmetlerinde uzmanlaşmış mağazalardır. Bu mağazaların mekana
ilişkin özellikleri, dekorasyonları ve çalışma standartları Arçelik A.Ş tarafından
belirlenen standartlara uygundur. Model Mağazaların en önemli özellikleri, yüksek
standartlarda mekan ve satış hizmeti imkanı sunmalarıdır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Türkiye genelinde ilgili ürünlerin
perakende satış hizmetlerinin yapıldığı toplam 21.851 adet yeniden satıcı teşebbüs
bulunmaktadır. Yalnız Arçelik ve Beko markalı ürünlerin yeniden satışından sorumlu
Model Mağaza sayısı Türkiye genelinde 904 adettir. Buna göre Model Mağaza
toplamı, Türkiye genelinde aynı pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin yaklaşık
%4’ü seviyesindedir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Model Mağaza Taahhütnamesi'nin Değerlendirilmesi
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden bildirime konu Model Mağaza İşletme
Sözleşmesi'nin yürürlüğe gireceği tarihe kadar geçen sürede Arçelik A.Ş. ile Model
Mağaza İşletmeleri arasındaki ilişkilerin, “Model Mağaza Taahhütnamesi” ile
düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Model Mağaza Taahhütnamesi'nin 1. maddesinde yer alan ve yeniden
satıcıya yönelik olarak düzenlenen; “… Arçelik markalı mamullerin satışını
yapacağımı, bu mamullerin dışında hiçbir mamul teşhir etmeyeceğimi, mağaza ve
depolarımda bulundurmayacağımı ve/veya dolaylı satışına aracılık etmeyeceğimi
taahhüt ederim” şeklindeki hükmü nedeniyle söz konusu anlaşmanın 4054 sayılı
3 REKABET KURUMU
Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti kısıtlayıcı hüküm içeren bir anlaşma
olduğu sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan 1997/4 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca, sözleşme konusu
ürünleri sadece sağlayıcıdan satınalma konusunda yapılan anlaşmalar grup
muafiyeti kapsamındadır.
Taahhütname'nin ;
- 2. maddesi; “Birinci maddede anılan mağazamın, model mağaza durumuna
getirilebilmesi amacıyla oluşturulan projenin uygulanması ve kullanımı
safhalarında, işyerimin tanzim ve düzenine itina göstereceğimi, tanzim ve düzende
Atılım A.Ş., Gelişim A.Ş., Hamle A.Ş., Egemen A.Ş. (Arçelik A.Ş.) tarafından
tespit edilen proje şartlarına sürekli olarak uyacağımı...”,
- 3. maddesi ise; “İşyerimde Atılım A.Ş., Gelişim A.Ş., Hamle A.Ş., Egemen A.Ş.
(Arçelik A.Ş.) tarafından uygun görülecek sayı ve nitelikte personel istihdam
edeceğimi, şirketinizce belirlenecek dış görünüş standartlarına ve müşteri
münasebetleri, satış mamul tanıtımı v.b. konularda belirli bir sistem dahilinde
verilecek olan eğitimlere, azami itinayı göstereceğimi…” şeklindedir.
Taahhütnamede ifade edilen yukarıdaki maddelerin, 1997/4 sayılı Tebliğ’in 3.
maddesinin son fıkrasında yer alan ve yeniden satıcıya uygulanması halinde,
sözkonusu anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmayacak
yükümlülüklerden sayılan; “Anlaşma konusu malları sağlayıcı tarafından belirlenmiş
marka veya paketleme ve sunuş şekliyle satma" ve “Reklam yapmak, stok
bulundurmak, satış ağı oluşturmak, garanti sağlamak, servis vermek, nitelikli eleman
çalıştırmak” hükümlerine uygunluk gösterdiği tesbit edilmiştir.
Bu çerçevede Model Mağaza Taahhütnamesi hükümlerinin 1997/4 sayılı
Tebliğ’de düzenlenen koşullara uygunluk gösterdiği, dolayısıyla taahhütnamenin
1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğu ve tarafların bildirim mükellefiyetinin de bulunmadığı dosya
mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmıştır. Ayrıca söz konusu anlaşmalar 1999 yılı
Ağustos ayından itibaren “Model Mağaza İşletme Sözleşmesi” ile değiştirilmektedir.
H.3.2. Model Mağaza İşletme Sözleşmesi'nin Değerlendirilmesi
Bireysel muafiyet talebinin konusu olan Model Mağaza İşletme Sözleşmesi’nin
1999/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/7 sayılı “Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği" çerçevesinde bir franchise ilişkisi kurduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte sözleşmede yer alan bazı hükümlerin, ilgili Tebliğ hükümleri
bakımından sözleşmeyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaracak nitelikte olduğu
tespit edilmiştir.
Sözleşmenin 6.10. maddesinin birinci fıkrası; “İşletmeci, Arçelik’ten işbu
sözleşme kapsamında edindiği yazılı ve yazılı olmayan her türlü belge ve bilginin
gizliliğini peşinen kabul etmiştir. İşletmeci bu bilgileri sözleşme süresinde ve
sözleşmenin sona ermesinden sonra Arçelik ve model mağaza sistemi dışında
bulunan hiçbir mağaza, kişi, işletme veya teşebbüse açıklamayacağını,
vermeyeceğini, bilgilendirmeyeceğini kabul, beyan ve taahhüt eder” şeklindedir.
4 REKABET KURUMU
1998/7 sayılı “Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nin, 6.
maddesinin (a) bendi anlaşmada franchise alana; "Franchise veren tarafından
aktarılan know-how’ı anlaşma süresince ve anlaşmanın sona ermesinden sonra
üçüncü kişilere açıklamama yükümlülüğü" getirilmesinin grup muafiyetini
engellemeyeceği hükmündedir. Bu hükümden de anlaşılacağı üzere, franchise veren
tarafından aktarılan know-how kapsamındaki bilgilerin anlaşma süresince ve
anlaşmanın sona ermesinden sonra üçüncü kişilere açıklanması yasaklanabilecektir.
Grup muafiyeti bakımından know-how’ın kapsamı 1998/7 sayılı Tebliğ'in 3.
maddesinin (f) bendinde açıklanmıştır. Sözleşmenin yukarıda belirtilen 6.10.
maddesi hükmü ise know-how kapsamını aşan bilgilerin de açıklanmasını
yasaklamaktadır.
Bu nedenle, ilgili sözleşme hükmünün; “İşletmeci, Arçelik’ten işbu sözleşme
kapsamında edindiği know-how’ı sözleşme süresinde ve know-how özelliği devam
ettiği sürece, sözleşmenin sona ermesinden sonra Arçelik ve model mağaza sistemi
dışında bulunan hiçbir mağaza, kişi, işletme veya teşebbüse açıklamayacağını,
vermeyeceğini ve bu know-how konusunda hiçbir mağaza, kişi, işletme veya
teşebbüsü bilgilendirmeyeceğini kabul, beyan ve taahhüt eder” şeklinde
değiştirilmesi halinde, Tebliğ hükümlerine uygunluk sağlanacaktır.
Sözleşmenin 6.13. maddesinin ikinci fıkrası; “işletmecinin ortaklık ve sermaye
yapısındaki her türlü değişiklik de hakların devri sayılır” şeklinde düzenlenmiş ve aynı
maddenin birinci fıkrası uyarınca bu tür devirler de sağlayıcının onayına tabi
tutulmuştur.
Yine sözleşmenin 10.2. maddesi; “İşletmeci tüzel kişi ise ortaklık ve sermaye
yapısında meydana gelebilecek her türlü değişiklik 10.1’nci madde anlamında devir
sayılır. Arçelik’in onayı olmaksızın İşletmeci’nin hisselerinin haciz, bağış veya hangi
yolla olursa olsun el değiştirilmesi devir olarak değerlendirilir" şeklinde düzenlenmiş
ve 10.1. madde uyarınca yasaklanmıştır.
1998/7 sayılı Tebliğ'in 6. maddesinin (j) bendinde, franchise verenin izni
olmaksızın franchise anlaşmasındaki hak ve yükümlülükleri devretmeme
yükümlülüğü, grup muafiyetini engellemeyen yükümlülükler arasında sayılmıştır. Bu
duruma göre franchise veren, franchise anlaşmasında franchise alana anlaşmadaki
hak ve yükümlülüklerini devretme kısıtlaması getirebilecektir.
Sözleşmenin yukarıda yer verilen 6.13. maddesinin ikinci fıkrasında ve 10.2.
maddesinde "ortaklık ve sermaye yapısındaki" her türlü değişiklik yasaklanmıştır.
İşletmeci üzerindeki kontrolün el değiştirmemesi sonucunu doğuracak şekilde
ortaklık ve sermaye yapısında değişiklik olması halinde işletme el değiştirmiş yani
anlaşmadaki yükümlülükler devredilmiş sayılmayacağından, söz konusu
düzenlemeler Tebliğ hükmü kapsamını aşmaktadır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında,
- Bireysel muafiyet talebinin konusu olan Arçelik A.Ş. ile Model Mağaza İşletmeleri
arasında akdedilen Model Mağaza İşletme Sözleşmesi’nin 1999/2 sayılı Tebliğ
5 REKABET KURUMU
ile değişik 1998/7 sayılı “Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"
çerçevesinde bir franchise ilişkisi kurduğuna,
- Söz konusu sözleşmenin, 6.10. maddesi birinci fıkrasının; “İşletmeci, Arçelik’ten
işbu sözleşme kapsamında edindiği know-how’ı sözleşme süresinde ve know-
how özelliği devam ettiği sürece, sözleşmenin sona ermesinden sonra Arçelik ve
model mağaza sistemi dışında bulunan hiçbir mağaza, kişi, işletme veya
teşebbüse açıklamayacağını, vermeyeceğini ve bu know-how konusunda hiçbir
mağaza, kişi, işletme veya teşebbüsü bilgilendirmeyeceğini kabul, beyan ve
taahhüt eder” şeklinde değiştirilmesi ve 6.13. maddesinin ikinci fıkrası ile 10.2.
maddesinin çıkarılması halinde, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceğine,
- Söz konusu değişikliklerin yapılmaması halinde, anılan sözleşmenin bireysel
muafiyetten de yararlandırılamayacağına,
- Tarafların bu kararın tebliği tarihinden itibaren 60 gün içinde sözleşmenin
öngörülen şekilde düzeltildiğini Kurum'a tevsik etmemeleri ve sözleşmeyi söz
konusu düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam etmeleri halinde, haklarında
soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri uyarınca
işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy