Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-102 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-72/1049-261
Karar Tarihi : 19.11.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Alper KARAKURT
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Arçelik A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Dilek TEMEL 20
Tuzla 34950 İstanbul
D. TARAFLAR : - Arçelik A.Ş.
Tuzla 34950 İstanbul.
-Sony Eurasia Pazarlama A.Ş.
Kısıklı Cad. Aköz İş Merkezi No:16 Altunizade İstanbul.
E. DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş. ile Sony Eurasia Pazarlama A.Ş.
arasındaki satış sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet 30
tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.9.2004 tarih, 4967 sayı ile giren ve
en son 7.10.2004 tarih 5506 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8. maddeleri ile
1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının
Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet
Kurulu Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
2.11.2004 tarih, 2004-3-102/MM-04-AİÇ sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön
İnceleme Raporu, 5.11.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/231 sayılı Başkanlık 40
önergesi ile 04-72 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; bildirim konusu sözleşmeye
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler içermemesi nedeniyle menfi
tespit belgesi verilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
04-72/1049-261
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
50
Söz konusu başvuruya ilişkin satış sözleşmesinin ekinde yer alan ürün listesi
incelendiğinde, ürünlerin birkaç kategoride toplandığı anlaşılmaktadır. Bu
kategoriler: Televizyonlar (LCD projeksiyon TV), kameralar (analog, dijital ve
DVD formatında kaydeden video kameralar),dijital fotoğraf makineleri, hi-fi (mini
müzik setleri ve ev sineması sistemleri), DVD oynatıcılar/kaydediciler, video
projeksiyon cihazları, portatif audio (çeşitli türlerde walkman, radyolar, ses kayıt
cihazları), oyun konsolları, oto müzik sistemleri ve bu kategoride yer alan
ürünlerin aksesuarları (oto müzik sistemleri hariç) olarak sıralanmaktadır.
Sözleşmenin “Amaç, Tanımlar ve Kapsam” bölümünde sözleşmenin amacı “Sony 60
Eurasia’nın kullanım hakkı bulunan “SONY” ve diğer markalı olmak üzere
Arçelik’in ürün gamını tamamlar nitelikte ev elektroniği ürünlerinin ve
aksesuarlarının satışı” olarak belirtilmiştir. Benzer şekilde bildirim formunda
anlaşmanın kapsamı Arçelik A.Ş.’nin ürün gamını tamamlar nitelikte, farklı
özelliklere sahip TV’ler, DVD, VCD, MP3 çalarlar, müzik setleri, ev sinema
sistemleri, fotoğraf makineleri, kamera ve bunlara bağlı olmamak kaydıyla
benzeri ev elektroniği ve konfor ürünlerinin Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony
A.Ş.)’den satın alınarak, mevcut Arçelik A.Ş. dağıtım kanallarında (Arçelik ve
Beko hizmet markalı mağazalarında) satışa sunulması olarak ifade edilmiştir.
Formun ilgili pazara ilişkin bilgiler kısmında da anlaşmanın, elektronik 70
cihazlardan, LCD ve projeksiyon tipleri de dahil olmak üzere geniş ekranlı ve
farklı teknolojilere dayanan dijital ve/veya HD (high definition) yayınlara uyumlu
özel model TV’ler, farklı ölçek ve modelde müzik setleri, video ve fotoğraf
kameraları, televizyon oyunları, DVD, disk çalarlar, bunların aksesuarları ve
benzerlerini kapsadığı belirtilmiştir.
Sony’nin 2004 yılı ürün kataloğunda benzer ürünler portatif audio, dijital
görüntüleme, ev sineması ve hi-fi olmak üzere dört kategori altında yer almıştır.
Portatif audio kategorisinde çeşitli nitelikteki walkman ve portatif radyolar
bulunurken; dijital görüntüleme kategorisinde handycam olarak tabir edilen mini 80
kameralar ve dijital fotoğraf makineleri; ev sineması kategorisinde televizyonlar,
video ve DVD cihazları ve ses sistemleri; hi-fi kategorisinde çeşitli nitelikteki
müzik setleri yer almaktadır. Ayrıca her kategorinin altında o kategoriye ait
aksesuarlar bulunmaktadır.
Sözleşmeye taraf olan Sony A.Ş., Sony markalı söz konusu ürünlerin ithalatını,
toptan satışını ve yetkili servis noktaları aracılığıyla satış sonrası hizmetlerini
sunarken, paralel ithalat yoluyla ve kayıt dışı yollardan Sony markalı çeşitli
ürünler Türkiye pazarında satılmaktadır. Bu ürünlerin muadilleri sayılabilecek
ürünleri üreten JVC, Pioneer, Sharp, Panasonic, Toshiba, Samsung gibi bilinen 90
firmaların distribütörleri de Türkiye’de faaliyet göstermektedir.
04-72/1049-261
3
Daha çok evlerde kullanılan elektronik tüketim cihazları piyasada, Arçelik- Beko,
Vestel, Bosch, Profilo gibi bayi kanalıyla ya da organize perakende zincirleri
yoluyla tüketicilere ulaştırılmaktadır. Bunların dışında çok farklı kanallardan
ithalatı yapılan benzer elektronik cihazların satıldığı çok sayıda bağımsız
mağazalar da bulunmaktadır.
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
100
Yukarıda yer verilen açıklamalardan, sözleşme konusu ürünlerin evlerde
kullanılan ve daha çok yüksek teknoloji içeren elektronik cihazlar olduğu
anlaşılmaktadır. Bununla birlikte oldukça geniş kapsamlı olan elektronik cihazlar
üst pazarının, dosya kapsamına bağlı olarak televizyon, kamera, dijital fotoğraf
makineleri, hi-fi (mini müzik setleri ve ev sineması sistemleri), DVD
oynatıcılar/kaydediciler, video projeksiyon cihazları, portatif audio (walkman,
radyolar, ses kayıt cihazları), oyun konsolları ve oto müzik sistemleri şeklinde alt
pazarlara ayrılarak her birinin ayrı ayrı ilgili ürün pazarı olarak tanımlanması
sonucuna ulaşılmıştır.
110
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Satınalma sözleşmesi, Arçelik A.Ş.’nin Sony A.Ş.’den satın alacağı belli
özelliklerdeki ev elektroniği ürünlerinin, Arçelik-Beko bayilerince satılmasını
düzenlemektedir. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları
dahili olarak tanımlanmıştır.
H.2. Taraflar
H.2.1. Arçelik A.Ş. 120
Anlaşmanın taraflarından Arçelik A.Ş., Koç Grubu şirketlerinden olup, başta
beyaz eşya olmak üzere, evlerde kullanılan elektrikli ve elektronik ürünlerin
üretimi, satışı, dağıtımı ve pazarlanması alanlarında ulusal ve uluslararası
boyutta faaliyet göstermektedir. Grubun holding şirketi Koç Holding A.Ş.’nin
faaliyette olduğu alanlar otomotiv, dayanıklı tüketim, gıda, perakendecilik, enerji,
finansal hizmetler, turizm, inşaat ve bilgi teknolojileridir. Koç Holding A.Ş.’nin
tahmini cirosu 11.1 milyar ABD Doları’dır. Arçelik A.Ş. ile benzer ürünlerin
üretimini yapan grubun diğer şirketi Beko Elektronik A.Ş. özellikle televizyon, PC,
monitör, yazar kasa ve uydu alıcı üretmektedir. Arçelik A.Ş. 2003 yılı itibarıyla 130
yaklaşık 1.9 milyar Euro net satış gerçekleştirerek, 87 milyon Euro net kara
ulaşmıştır. Satışların %53’ü Türkiye, %40’ı Avrupa ve kalan %7’si diğer ülke
pazarlarında yapılmıştır. Arçelik A.Ş.’nin Koç Grubu ve haricindeki pek çok
şirkette çeşitli oranlarda iştirak ve yatırımları bulunmaktadır.
04-72/1049-261
4
H.2.2. Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony A.Ş.)
140
Sony A.Ş. üretici firma Sony Corporation’ın Türkiye’deki toptan dağıtıcısıdır. Sony
Corporation, dünyada elektronik ev eşyası alanında bilinen önemli bir markadır.
Ürünleri dünyanın çeşitli ülkelerinde bulunan üretim tesislerinde yaklaşık 161,000
çalışanıyla üretilmekte ve dünyanın birçok ülkesinde pazara sunulmaktadır. Sony
Corporation’ın cirosunun yaklaşık 72.1 milyar ABD Doları olduğu dosya mevcudu
bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır.
1990 yılında Sony Servis ve Mühendislik unvanı ile Sony Corporation tarafından
Türkiye’deki servis hizmetlerini kurup geliştirmek amacıyla kurulan firma, 1993
yılında Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. unvanını alarak, satış ve satış sonrası 150
hizmetleri bir arada sunmaya başlamıştır. Sony A.Ş., tüketici elektroniği alanında;
televizyon, audio cihazları, video kamera, video, DVD, portatif audio, oto müzik
sistemleri, playstation ve aksesuarlarını ayrıca radyo TV yayıncılığı, medikal,
güvenlik görüntüleme, video konferans ve video projeksiyon cihazlarının ithalat,
satış ve pazarlamasını gerçekleştirmektedir. Söz konusu ürünlerin muadilleri
JVC, Pioneer, Sharp, Panasonoic, Toshiba, Samsung gibi dünya çapında
firmaların distribütörleri tarafından Türkiye pazarında satılmaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
160
H.3.1 Anlaşmanın Etkileri
Yukarıda belirtilen işbirliği çerçevesinde akdedilen anlaşmanın ilgili pazarlardaki
rekabetçi yapı üzerindeki etkileri değerlendirilmeden önce anlaşmanın niteliğini
belirleyebilmek amacıyla, taraf olan teşebbüslerin pazarın hangi aşamasında
faaliyet gösterdiklerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Alt ilgili pazarlar olarak
tespit edilen televizyon, kamera, dijital fotoğraf makineleri, hi-fi (mini müzik setleri
ve ev sineması sistemleri), DVD oynatıcılar/kaydediciler, video projeksiyon
cihazları, portatif audio (walkman, radyolar, ses kayıt cihazları), oyun konsolları
ve oto müzik sistemleri pazarlarından, televizyon pazarında Arçelik A.Ş. ve Sony 170
A.Ş. hem üretim hem de dağıtım seviyesinde rakiptirler. Bunun dışında kalan
pazarlarda Sony A.Ş. hem üretici hem dağıtıcı iken Arçelik A.Ş.’nin üretim ya da
dağıtım alanında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Tarafların anlaşma
konusu ürün pazarında açıkça rekabet etmedikleri durumda, anlaşma yatay
seviyede rekabetçi bir problem doğurmayabilecektir.
Pazarın yapısı, tarafların pazar gücü gibi ekonomik kriterler, yatay seviyedeki
işbirliklerinin olumsuz rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde önemli rol
oynayan unsurların başında gelmektedir. Yukarıda yer verilen ilgili ürün
pazarlarında faaliyet gösteren Vestel, İmper, Profilo, Philips, Samsung, 180
Panasonic, JVC, Siemens, Pioneer, Sharp, Toshiba, Show, Premier, Thompson
gibi rakiplerin varlığı, dosya konusu dağıtım anlaşmasının olumsuz rekabetçi
etkilerinin ortaya çıkmasına engel olacaktır.
04-72/1049-261
5
Pek çok yatay işbirliği anlaşması, rekabeti kısıtlama amacı taşımamaktadır.
Arçelik A.Ş. ve Sony A.Ş. arasında imzalanan “Satış Sözleşmesi”nin hükümleri
incelendiğinde, temel amacı daha geniş bir ürün gamı ile ve daha etkin bir
dağıtım kanalı üzerinden tüketiciye ulaşmak olan anlaşmanın rekabeti kısıtlama
amacına sahip olmadığı görülmektedir. Bu nedenle yapılacak
değerlendirmelerde, anlaşmanın etkilerini de esas alan bir analiz gerekmektedir.
Tarafların pazar payları toplamının oldukça düşük seviyelerde kalması, işbirliği 190
anlaşmasının sınırlayıcı etkilerinin ortaya çıkmasını engelleyecektir. Dosya
konusu ilgili ürün pazarlarından televizyon pazarı dışındaki pazarlarda taraflardan
Arçelik A.Ş.’nin faaliyetinin olmaması, işbirliği anlaşmasının olumsuz rekabetçi
etkilerinin ortaya çıkmasını mümkün kılmamaktadır.
Taraflardan birinin pazar payının oldukça sınırlı düzeyde olması, tarafların pazar
payları toplamının rekabet üzerindeki etkisinin göstergesi olmaktan çıkmasına
neden olabilecektir. Bildirim Formu’nda yer verilen ve ilgili ürün pazarlarından
pazar payı tespit edilebilen televizyon pazarında Sony’nin pazar payının %(….)
seviyesinde olması, tarafların toplam %(……) seviyesindeki pazar payı rakamını, 200
gerçek anlamda bir gösterge olmaktan çıkarmaktadır.
Tarafların piyasa pozisyonları dışında pazarın yoğunlaşma oranı, rakiplerin sayısı
ve konumları da işbirliği anlaşmasının rekabet üzerindeki etkilerinin tespitinde
göz önünde bulundurulacak diğer unsurlardır. Bu bağlamda televizyon pazarında
üretim yapan çok sayıda firmanın varlığı ve aynı zamanda ithalat yoluyla pazarda
faaliyet gösteren markaların mevcudiyeti, söz konusu pazardaki markalar arası
rekabetin önemli bir seviyede olduğunu göstermektedir.
Son olarak üzerinde durulması gereken diğer bir konu, dosya konusu işbirliği 210
anlaşmasının dağıtım anlaşması niteliğine sahip olmasıdır. Dağıtım anlaşmaları
pazarın farklı seviyelerindeki teşebbüsler tarafından yapıldıkları için dikey nitelik
taşıyan anlaşmalardır. Dosya konusu dağıtım anlaşması incelendiğinde ise,
tarafların televizyon pazarının hem üretim hem dağıtım aşamalarında birbirine
rakip teşebbüsler oldukları görülmektedir. Bununla birlikte söz konusu dağıtım
anlaşması ile Sony ürünlerinin Arçelik A.Ş. tarafından dağıtılmasının temini,
rekabetçi bir yapıya sahip olan televizyon pazarında oldukça küçük bir pazar
payına sahip olan Sony A.Ş.’nin, Arçelik A.Ş.’nin Türkiye çapında sahip olduğu
yaygın dağıtım ağı kanalıyla pazardaki rekabet seviyesini artırabilecektir. Aynı
zamanda Sony ürünlerinin, anlaşma öncesinde dağıtımını gerçekleştiren dağıtım 220
ağının mevcudiyetini korumaya devam etmesi ve dağıtım anlaşmasının münhasır
bir nitelik taşımaması, Sony ürünlerinin Arçelik dağıtım kanalıyla dağıtımından
tüketicinin yüksek fiyat gibi olumsuz etkilere maruz kalmasını engelleyecektir.
Hem yüksek teknolojili televizyon hem diğer dağıtım konusu ürünlerin Arçelik
A.Ş.’nin ürün gamını tamamlar nitelikte ürünler olması, Arçelik A.Ş.’nin bir bütün
olarak elektronik eşya pazarındaki konumunu güçlendirecek bu da pazardaki
rekabetçi yapıyı kuvvetlendirecektir.
04-72/1049-261
6
H.3.2. Anlaşmanın Hükümleri 230
Dosya konusu Arçelik A.Ş. ve Sony A.Ş. arasında imzalanan “Satış
Sözleşmesi”nin hükümleri incelendiğinde;
“Yetkili Dağıtıcı Olarak Atama”, “Sözleşmenin Konusu” başlıklarında, Arçelik
A.Ş.’nin münhasır dağıtıcı olarak atanmadığı,
4.2. maddesinde Arçelik A.Ş.’nin kendi bayilerine gerçekleştireceği satış
fiyatlarını belirlemekte serbest olduğu,
240
Yine aynı maddede; Arçelik A.Ş.’nin, bayilerinin son kullanıcılara yapacağı
satışlar için ancak tavsiye edilen perakende satış fiyatını bildirebileceği kayıt
altına alınmıştır.
Söz konusu hükümlerden ilk ikisinin rekabeti kısıtlamayan hükümler olduğu
açıktır. Son hükmün ise rekabetçi açıdan irdelenmesi gerekmektedir. Her şeyden
önce bahse konu hüküm, Arçelik A.Ş.’nin bayilerine yapacağı satışların fiyatının
değil bayilerin nihai tüketicilere yapacağı satışların fiyatının tavsiye edilebileceğini
hüküm altına almaktadır. Bu yönüyle tavsiye fiyat, anlaşmanın taraflarından Sony
A.Ş. tarafından Arçelik A.Ş. karşısında kullanılacak bir rekabet sınırlaması 250
değildir.
Arçelik A.Ş.’ye, bayilerinin son kullanıcılara yapacağı satışlara ilişkin olarak
tavsiye fiyatı gönderme yetkisi veren söz konusu hükmün, Sony A.Ş. ile Arçelik
A.Ş. arasındaki “Satış Sözleşmesi”nin yürürlüğe girmesi ile birlikte rekabeti
kısıtlayıp kısıtlamadığının tespiti için, Arçelik A.Ş. ile bayileri arasında daha önce
imzalanan ve halen yürürlükte bulunan “Model Mağaza İşletmesi” sözleşmesinin
incelenmesi gerekmektedir. “Model Mağaza İşletmesi” sözleşmelerinin 6.2.
maddesinde “Söz konusu ürünlerin tavsiye niteliği taşıyan yeniden satış
(perakende satış) fiyatları, Arçelik tarafından sirkülerler ile İşletmeciye iletilir” 260
hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre halihazırda Arçelik A.Ş., bayilerine verdiği
mallar için tavsiye fiyat sirküleri göndermektedir. Hükümde yer alan “söz konusu
ürünler” tabiri, 2. maddede yer alan “İş bu sözleşme kapsamında İşletmesi,
işyerinde sadece Arçelik tarafından tedarik edilen ve/veya Arçelik’in acentalık,
mümessillik ve benzeri haklarla temsil ettiği ve/veya Arçelik tarafından belirlenen
üçüncü kişiler tarafından üretilen.... ” ifadesinden de anlaşılacağı üzere yalnızca
Arçelik markalı ürünleri değil Arçelik A.Ş. tarafından bayilere gönderilen -Sony
markalı ürünler de dahil- tüm ürünleri kapsamaktadır.
270
“Model Mağaza İşletmesi” sözleşmesinin söz konusu iki maddesi, Arçelik A.Ş.’ye,
bayilerine gönderdiği tüm ürünler için tavsiye fiyatı verme hakkı tanımaktadır. Bu
açıdan, Sony A.Ş. ile Arçelik A.Ş. arasındaki “Satış Sözleşmesi”nde yer alan
tavsiye fiyat hükmü olmasa dahi, Arçelik A.Ş.’nin Sony markalı ürünlere ilişkin
tavsiye fiyat verme yetkisi zaten bulunmaktadır. Diğer bir ifade ile “Satış
04-72/1049-261
7
Sözleşmesi”nde yer alan hüküm, mevcut durumda herhangi bir değişiklik
yapmamıştır. Bu sebeple söz konusu hükmün yürürlüğe girmesi ile birlikte
rekabeti kısıtlayıcı etki doğurması olası değildir.
Sözleşmenin etkileri ve hükümleri birlikte değerlendirildiğinde televizyon pazarı 280
dışındaki pazarlarda herhangi bir şekilde rekabetin kısıtlanmasının mümkün
olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak her iki teşebbüsün televizyon pazarında faaliyet
göstermesi nedeniyle böyle bir işbirliği rekabetin kısıtlanmasına yol açabilecektir.
Bu yüzden televizyon pazarında ilgili sözleşmenin genel hükümlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı olduğu ve talep edilen “menfi
tespit” belgesinin verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Bununla birlikte yukarıda ayrıntılarıyla değinildiği üzere, sözleşme sayesinde ilgili
pazarlarda ürünlerin dağıtımı ve hizmetlerin sunulmasında gelişme sağlanarak,
ürünlerin daha etkin bir şekilde ve mevcut satış noktalarına ek olarak daha çok 290
satış noktasında tüketicilere ulaşması, tüketicilerin marka içi rekabetten
yararlanarak daha fazla seçeneğe sahip olması, bu pazarların önemli bir
bölümünde rekabetin artması konuları dikkate alınarak, bildirim konusu
sözleşmeye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Arçelik A.Ş. ile Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. arasındaki satış sözleşmesine 5 300
yılı aşmamak kaydıyla sözleşme süresince bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy