Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasındaki fason üretim anlaşmasına menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi - Karar Sayı 10-76/1572-605

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-3-209 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-76/1572-605
Karar Tarihi : 8.12.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Ebru İNCE

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Arçelik A.Ş.
Karaağaç Cad. No:2/6, 34445 Sütlüce/İstanbul

D. TARAFLAR : - Arçelik A.Ş. 20

- Sony Europe Limited
The Heights, Brooklands, Weybridge, Surrey KT130XW
Wales İNGİLTERE

E. DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasındaki fason
üretim anlaşmasına menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.9.2010 tarih ve 7066 sayı ile giren ve en 30
son 20.10.2010 tarih ve 8022 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 6, 7 ve 8. maddeleri ile 2002/2
sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1.12.2010 tarih ve 2010-3-209/ MM-10-261.YY
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 3.12.2010 tarih ve
REK.0.07.00.00-130/530 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-76 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da özetle;
40
- Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasında imzalanan “Temel Satın Alma
Anlaşması”nın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle
sözleşmeye menfi tespit belgesinin verilmesinin mümkün olmadığı,

- Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki koşulların tamamını
karşılaması nedeniyle bildirime konu sözleşmeye 5 yıl ile sınırlı olmak üzere bireysel
muafiyet tanınabileceği

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
10-76/1572-605
2
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Arçelik A.Ş. (Arçelik)

Anlaşmanın taraflarından Arçelik, Koç Grubu şirketlerinden olup, başta beyaz eşya
olmak üzere, evlerde kullanılan elektrikli ve elektronik ürünlerin üretimi, satışı,
dağıtımı ve pazarlanması alanlarında ulusal ve uluslararası boyutta faaliyet
göstermektedir. Arçelik üretim faaliyetlerini 8’i Türkiye’de olmak üzere, Çin, Romanya 60
ve Rusya’da bulunan toplam 11 tesiste yürütmektedir. Bünyesinde “Arçelik”, “Beko”,
“Blomberg”, “Arctic”, “Grundig”, “Altus”, “Flavel”, “Elektrabregenz”, “Leisure” ve
“Arstilmobilya” markalarını barındıran Arçelik, ürünlerinin 100’den fazla ülkede
satışını gerçekleştirmektedir. Arçelik ürünlerini Türkiye’de geniş bir dağıtım ve servis
ağıyla tüketicilere ulaştırmakta olup, şirketin 2009 yılı cirosu yaklaşık … TL’dir.

Grubun holding şirketi Koç Holding A.Ş.’nin faaliyette olduğu başlıca alanlar ise
otomotiv, perakendecilik, enerji, finansal hizmetler ve dayanıklı tüketim ürünleri
sektörleridir. Koç Holding A.Ş.’nin 2009 yılı cirosu ise yaklaşık … TL’dir.
70
H.1.2. Sony Europe Limited (Sony Europe)

1968 yılında Londra merkezli olarak faaliyete geçen Sony Europe, 1974 yılında
İngiltere’deki ilk üretim tesisini kurmuş, şirketin “Sony United Kingdom Limited” olan
unvanı 1 Nisan 2010 tarihinde “Sony Europe Limited” olarak değiştirilmiştir. Sony
Europe, bugün itibarıyla İngiltere’deki 2 tesisinde üretimini gerçekleştirdiği televizyon,
fotoğraf makinesi ve diğer elektronik ev aletleriyle İngiltere pazarının yanı sıra
dünyanın diğer pek çok bölgesine de satış yapmaktadır.

Japonya merkezli Sony Corporation ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan Sony 80
Europe, Sony Corporation’ın Avrupa pazarındaki toptan dağıtıcılarından ve Sony
Grubu üretim şirketlerinden biridir. Sony Corporation’ın “Sony” markası elektronik
ürünlerde imaj ve bilinirlik bakımından dünyanın önde gelen markalarından biridir.
Yapılan önemli araştırma-geliştirme (ar-ge) yatırımları sonucunda geliştirilen yüksek
teknolojili ürünler çeşitli ülkelerde bulunan üretim tesislerinde üretilerek dünyanın
hemen hemen her ülkesinde pazara sunulmaktadır. Sony Corporation tarafından
Türkiye’deki servis hizmetlerinin geliştirilmesini sağlamak amacıyla kurulan Sony
Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony Eurasia) Sony ürünlerinin Türkiye yetkili dağıtıcısıdır1.
Sony Eurasia, Sony ürünlerinin ithalatı ile yurtiçine satışını yapmakta ve yetkili servis
noktaları aracılığıyla satış sonrası hizmetlerini sunmaktadır. 90

Sony Europe ve Sony Eurasia ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan Sony
Corporation’ın 2009 mali yılı2 cirosu yaklaşık … TL’dir.




1 Sony ürünleri Türkiye’ye paralel ithalat ve kayıt dışı yollarla getirilip, Sony Eurasia dışındaki teşebbüs ya da
kişiler tarafından da satışa sunulabilmektedir.
2Japonya’da 2009 mali yılı Mart 2009 – Mart 2010 tarihleri arasındadır.
10-76/1572-605
3

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 100

“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta
bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir.
Buna göre ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da
değerlendirilebilmektedir.

Bildirime konu sözleşmenin konusunu oluşturan LCD TV’lerin içinde bulunduğu
televizyon sektörü bakımından, geçmişte alınan Kurul kararlarında zaman içerisinde 110
gelişen üretim teknolojilerinin tüketici tercihlerini değiştirmesine paralel olarak daha
dar pazar tanımları benimsenmiştir. Bu çerçevede, Arçelik ve Sony Eurasia arasında
akdedilen dağıtım anlaşmasına muafiyet tanınan 19.11.2004 tarih, 04-72/1049-261
sayılı Kurul Kararında “televizyon” olarak tanımlanan ilgili ürün pazarı, Arçelik’in
yetkili satıcıları ve yetkili servisleri ile ayrı ayrı imzaladığı anlaşmalara bireysel
muafiyet tanınması talebiyle yapmış olduğu başvurunun değerlendirildiği 25.9.2008
tarih, 08-56/892-353 sayılı Kurul kararında “tüplü televizyon pazarı” ve “panel
televizyon pazarı” olarak ayrı ayrı ele alınmış ve son olarak Arçelik ile Sony Eurasia
arasında yapılan dağıtım anlaşmasının yeniden değerlendirildiği 4.2.2010 tarih ve 04-
72/1049-261 sayılı Kurul kararında ise panel televizyonların alt segmentler halinde 120
değerlendirilmesi gerektiği noktasından hareketle ilgili ürün pazarı “LCD TV”ye
indirgenmiştir. Bu kararda, kullanım amaçları temel olarak aynı olsa da plazma, LCD3
ve LED televizyonlar arasındaki teknik özellik, aydınlatma teknolojisi, görüntü kalitesi,
sağladıkları enerji tasarrufu düzeyi, tasarım ve ortalama fiyat farklılıkları dikkate
alınmıştır.

Önceki Kurul kararları da dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “LCD TV” olarak
belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 130

İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet
koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi
pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Genel Olarak Bildirime Konu Anlaşma

Bildirim konusunu oluşturan “Temel Satın Alma Anlaşması”, Sony Europe ile Arçelik
arasında 26.3.2010 tarihinde akdedilen ve temelde Arçelik’in Sony Europe’a belirli 140
ürünleri fason olarak üretmesini düzenleyen hükümler ihtiva eden bir üretim

3 Açılımı Liquid Crystal Display olan (Likit Kristal Ekran) LCD televizyonlar, sıvı kristallerinden oluşan
özel bir ekran teknolojisine sahiptir.


10-76/1572-605
4
sözleşmesidir. Bu bağlamda, anlaşma kapsamında taraflardan Arçelik yüklenici,
Sony Europe ise ana sanayi (iş sahibi) statüsündedir.

Taraflar arasında akdedilen sözleşme, Arçelik’in anlaşma konusu ürünleri, sözleşme
hükümlerine ve “ürün eki”nde yer alan şartlara uygun olarak üretmesini; Sony
Europe’un ise bu ürünleri Arçelik’ten satın almasını hüküm altına almaktadır. Dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden; anlaşma kapsamında Arçelik tarafından Sony
Europe’a tedarik etmek üzere fason üretimi gerçekleştirilecek ürünlerin çeşitli model
ve ekran büyüklüğüne sahip Sony Grubu markalarına ve Sony’ye ait tasarımlara 150
sahip LCD TV modelleri olduğunun belirtildiği, yıllık üretim hacminin …. adet olarak
hedeflenen anlaşma konusu ürünlerin Arçelik Beylikdüzü Elektronik İşletmesi’nde
üretilerek Sony Europe’a tedarik edileceği ve Sony Europe tarafından neredeyse
tamamının Türkiye dışında ve başta Avrupa ülkeleri olmak üzere diğer ülkelerde
satışa sunulacağı, bununla birlikte fason üretimin %...’ini aşmayacak bölümünün
Sony Eurasia tarafından Türkiye’de satışa sunulmasının ihtimal dâhilinde olduğunun
ifade edildiği anlaşılmıştır.

Bu noktada tarafların incelenen sözleşme ile ne tür faydalar elde etmeyi
hedeflediklerinin belirtilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda bildirim formunda fason 160
üretim anlaşmasının hazırlıklarına, Arçelik ürün gamını tamamlar nitelikteki yüksek
teknolojili Sony ürünlerinin Arçelik tarafından Sony Eurasia’dan sağlanarak Arçelik
satış kanallarında piyasa sunulması esasına dayanan ve 19.11.2004 tarih, 04-
72/1049-261 sayılı ve 4.2.2010 tarih, 10-13/145-61 sayılı Kurul kararları ile muafiyet
tanınan dağıtım anlaşmasının kurulması sürecinde başlandığı belirtilerek, dağıtım
anlaşmasının hayata geçirildiği 2004 yılından itibaren tarafların birbirlerinin iş yapış
süreçlerini yakından tanıma imkânına sahip olmaları ile birlikte işbirliğinin şirketlerin
potansiyeli ve pazarın gelişimi doğrultusunda farklı alanlara taşınmasının rekabetçi
avantaj yaratabileceği farkındalığının oluştuğu noktasından hareketle, aşağıdaki
tabloda sunulan faydaların elde edilmesinin öngörüldüğü ifade edilmektedir: 170

Tablo 1: Tarafların Hedefleri
Fason Üretim Anlaşmasıyla Hedeflenen Faydalar
Arçelik ­ CRT televizyonun4 yerini LCD TV’nin almasıyla yaşanan pazar kaybından
kaynaklanan atıl kapasitenin değerlendirilmesi
­ Yüksek hacimli bir fason üretim anlaşmasıyla ölçek ekonomilerinin
sağlanmasıyla birim maliyetlerin azaltılması, ciro ve karlılıkta iyileşme elde
edilmesi
­ Pazarın en önemli markalarından birine sahip olan Sony Europe’a yüksek
teknolojili üretim yapılarak teknik know how ve üretim teknolojileri tecrübesinin
zenginleştirilmesi
Sony Europe ­ Pazarda ve üretimde tecrübe sahibi, kaliteli ve standartlara uygun ve maliyet
avantajlı üretim gerçekleştirebilecek, süregelen ilişkileri bulunan bir üreticiyle
işbirliği yapılması
­ Türkiye’nin coğrafi konum avantajının kullanılarak Avrupa pazarına ürün
sunulabilmesi
Kaynak: Bildirim formu
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, yukarıda belirtilen faydaları temin etmenin yanı
sıra pazardaki gelişmelerin de bu işbirliğinin oluşmasında önemli bir etken olduğu
belirtilerek, günümüzde elektronik ürün/bileşen pazarlarındaki uzmanlaşma ve
odaklanma temelli stratejilerin önem kazandığı, bu durumun uluslararası pazarlarda
fiili veya potansiyel olarak rakip addedilebilecek firmaların bir takım üretim

4 CRT TV’ler sektörde tüplü televizyon olarak da bilinen katot ışınlı tüp teknolojisiyle üretilen televizyonlardır.
10-76/1572-605
5
anlaşmalarına taraf olması sonucunu doğurduğunun ifade edildiği anlaşılmıştır. Bu
kapsamda olmak üzere, Sony’nin dünya piyasalarındaki en büyük rakibi olan 180
Samsung’tan, Philips’in ise LG’den LCD TV’nin en önemli bileşeni olan LCD panelleri
tedarik ettiği; Sony’nin Arçelik ile akdettiği fason üretim anlaşmasına benzer şekilde,
dünyanın en büyük LCD TV üreticilerinden biri olan Tayvan menşeli Hon Hai
Endüstrileri’nin iştiraki Foxconn’a fason üretim yaptırdığı; Amerika Birleşik
Devletleri’ndeki (ABD) önemli LCD TV markalarından olan Visio’nun bütün LCD TV
tedarikini küresel olarak başta en önemli fason üreticiler arasında yer alan Amtran
olmak üzere fason üreticilerden sağladığı; Amtran’ın LCD modül ve LCD TV üretimi
için LG ile işbirliği halinde olduğu, Japon menşeli Hitachi ve Matsushita firmalarının
karşılıklı lisans anlaşması ile birbirlerinden plazma ve LCD panel tedarik ettikleri
bilgisi aktarılarak, sektörde bildirime konu anlaşmaya benzer nitelikte işbirlikleri ve 190
ortak girişimlerin yaygın olduğu ifade edilmektedir. Bunun yanı sıra, sektör
dinamikleriyle ilgili olarak bildirim formunda yapılan bir diğer açıklama, son beş yılda
hızlanan CRT televizyondan panel televizyonlara geçiş sürecinde, panel
televizyonların en önemli bileşeni olan paneli üreten uzak doğu kökenli firmaların
pazarda rekabetçi avantaj kazandıkları ile ilgili olup; bu firmaların rekabet baskısı,
2008 küresel kriziyle oluşan talep daralması ve geleneksel satış kanallarının yerini
hızla teknoloji marketlerinin almasıyla birleşince Arçelik de dâhil olmak üzere Türkiye
menşeli televizyon üreticilerinin pazar bulmada zorluğa düştükleri belirtilmektedir.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde taraflar, bildirime konu anlaşma dolayısıyla maliyet
ve verimlilik kalemlerinde iyileşmenin yanı sıra küresel çapta uzmanlaşma temelinde 200
şekillenen sektör dinamiklerine uyum ve rekabetçi avantaj sağlanabileceğini ileri
sürmektedir.

Dolayısıyla, anlaşmanın Arçelik bakımından en önemli katkısı, CRT televizyondan
boşalan atıl kapasitenin kullanılması, ölçek ekonomisinin yakalanması ile sektörde
önemli ve köklü bir firma olan Sony’nin know how ve üretim teknolojileri
tecrübesinden faydalanılması; Sony Europe bakımından ise başka alanlarda iş
bağlantıları dolayısıyla tanıdığı, üretimde kalite ve maliyet avantajı sunabilecek,
Avrupa pazarına ulaşmada elverişli tesis konumuna sahip bir iş ortağıyla çalışılması
olarak ortaya çıkmaktadır. 210

H.3.2. Bildirime Konu Anlaşmanın Niteliği

Bildirime konu “Temel Satın Alma Anlaşması” uyarınca, anlaşma konusu ürünlerin
Arçelik tarafından sözleşme ve “ürün eki” ile belirlenen şartlar paralelinde üretilmesi
öngörülmekte; dosya mevcudu bilgi ve belgelerde anlaşma kapsamında üretimi
gerçekleştirilecek bu ürünlerin belirli model ve ekran büyüklüğüne sahip Sony
Grubu’na ait marka veya tasarımları taşıyan LCD TV’ler olduğu belirtilmektedir.
Anlaşma bu ürünlerin Arçelik tarafından Sony talimat, spesifikasyon ve tasarımlarına
uygun olarak üretilmesini; bu çerçevede Arçelik tarafından üretilen anlaşma konusu 220
ürünlerin Sony Europe’a satılmasını hüküm altına alması bakımından, bir tür fason
üretim sözleşmesidir. Rekabet Kurulunca yayımlanan “Rakipler Arasında Olmayan
Belirli Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz”da fason üretim
anlaşmaları için “bir teşebbüs (iş sahibi) adına ya da bu teşebbüs için söz konusu
teşebbüsün talimatları doğrultusunda diğer tarafın (yüklenici) bir malın üretilmesi, bir
hizmetin sunulması ya da bir işin yapılmasını üstlendiği anlaşmalar” şeklinde bir
tanım getirilmiştir.

10-76/1572-605
6
Bu tür sözleşmeler belli bir mal ve hizmetin tedarikini içermeleri yönüyle temelde
dikey nitelikli anlaşmalardır. Bu nedenle de rekabeti sınırlayıcı etki veya potansiyeli 230
olan fason üretim anlaşmaları temel olarak 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ve Dikey
Anlaşmalara İlişkin Kılavuz çerçevesinde ele alınabilecektir. Rekabeti kısıtlayıcı etki
ve potansiyeli olan fason üretim anlaşmaları dikey anlaşmalara ilişkin mevzuat
kapsamında değerlendirilebilmektedir. Ancak bunun iki istisnası bulunmaktadır.
Bunlardan birincisi rakipler arasında yapılan fason üretim anlaşmalarıdır. Bu tür
anlaşmalar rakip teşebbüsler arasında yapıldığında yatay işbirliği anlaşması niteliği
kazanmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi çerçevesinde rakip teşebbüsler
arasında yapılan dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanamamaktadır. Tebliğ ancak sağlayıcının (yüklenici) anlaşma konusu malların 240
hem üreticisi hem de dağıtıcısı olduğu, alıcının (ana sanayi) ise bu mallarla rekabet
eden malların üreticisi değil dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalara grup muafiyeti
sağlamaktadır.

İkinci istisna ise rakip olmayanlar arasında yapılan ancak ana sanayi tarafından
yükleniciye know how aktarılan fason üretim anlaşmalarıdır. Türk Rekabet Hukuku
düzenlemelerinde, genelde alıcı tarafından sağlayıcıya fikri mülkiyet haklarının
aktarılmasına; özelde ise sağlayıcı konumunda bulunan teşebbüse (yüklenici), alıcı
konumundaki teşebbüs (ana sanayi) tarafından üretim için gerekli know how
aktarılmasına yönelik anlaşmaların, 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında olmadığı bu 250
Tebliğ’in açıklanmasına dair kılavuzda belirtilmiştir. Bu tür fason üretim
anlaşmalarının değerlendirilmesinde yol göstermek üzere “Rakipler Arasında
Olmayan Belirli Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz” çıkarılmıştır.

Bu çerçevede Sony Europe ve Arçelik arasında akdedilen “Temel Satın Alma
Anlaşması” yukarıda yer verilen iki istisnadan herhangi birini içermesi durumunda
2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan diğer şartları sağlıyor olsa dahi, Tebliğ ile tanınan
grup muafiyetinden faydalanamayacaktır.

Yapılan açıklamalar doğrultusunda menfi tespit/muafiyet bildirimine konu “Temel 260
Satın Alma Anlaşması” öncelikle rakipler arasında yapılıp yapılmadığı yönüyle
değerlendirilecektir. Nitekim, rakipler arasında yapılan fason üretim anlaşmaları
rekabeti doğrudan kısıtlayan bir hüküm içermeseler de doğaları/nitelikleri gereği
rakipler arasında kurulan diğer üretim işbirlikleri gibi yatay işbirliği kaynaklı rekabetçi
endişeleri gündeme getirebilmektedir. Konunun bu açıdan ele alınması ihtiyacı ise,
bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturmaması için
sadece amacının değil, mevcut ve olası etkilerinin de rekabeti kısıtlayıcı olmaması
gerekliliğinden ortaya çıkmaktadır.

Bildirime konu sözleşme ile fason üretimi düzenlenen ürün olan LCD TV’ler 270
bakımından, Arçelik hem üretim hem de dağıtım faaliyetlerinde bulunmaktadır. Sony
Europe’un kendi LCD TV üretim faaliyetlerinin olmasının yanı sıra, aynı ekonomik
bütünlük içinde yer aldığı Sony Corporation ve Sony Eurasia’nın faaliyetleri de
dikkate alındığında ilgili ürünler açısından hem üretici hem de dağıtıcı konumundadır.
Dolayısıyla anlaşma tarafları arasında rakiplik ilişkisinin bulunduğu, bu çerçevede
bildirime konu sözleşmenin rakipler arasında yapılmış bir fason üretim sözleşmesi
niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır.

10-76/1572-605
7
H.3.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Arçelik ile Sony Europe arasında imzalanan “Temel Satın Alma Anlaşması” bir fason 280
üretim anlaşması niteliğindedir. Temel amacı Arçelik’in Sony Europe için anlaşma
konusu ürünleri üreterek bunları Sony Europe’a sağlaması olan anlaşmanın genel
olarak ve hükümleri itibarıyla rekabeti kısıtlama amacına sahip olmadığı
söylenebilecektir. Ancak bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık
oluşturmaması için sadece amacının değil, mevcut ve olası etkilerinin de rekabeti
kısıtlayıcı olmaması gerekmektedir. Bu nedenle rakipler arasındaki fason üretim,
uzmanlaşma, ortaklaşa üretim anlaşmaları gibi üretim konusunda girilen
işbirliklerinin, koordinasyon doğurma, pazar kapama ve etkin rekabeti azaltma
bakımından etkilerinin dikkatle ele alınması gerekmektedir.
290
Bir fason üretim anlaşmasının rakip teşebbüsler arasında yapılması halinde
anlaşmanın yatay anlaşmaların pazardaki etkilerine ve beraberlerinde
getirebilecekleri muhtemel rekabet sorunlarına benzer etkiler ortaya çıkarması
olasılığı bulunmaktadır. Bu nedenle bildirime konu anlaşma gibi rakipler arasında
yapılan fason üretim anlaşmalarının kural olarak 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanamayacakları düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye rakipler arası
fason üretim anlaşmalarının yukarıda değinilen işbirliği etkilerinin de göz önünde
bulundurulması ihtiyacı kaynaklık etmektedir.

Genel olarak yatay işbirliği anlaşmalarında olduğu gibi rakipler arası fason üretim 300
anlaşmalarında da dikkate alınan başlıca rekabetçi endişelerden biri bu tür
işbirliklerinin tarafları arasındaki bilgi alışverişini kolaylaştırmasıdır. Arçelik ve Sony
Europe arasındaki sözleşme de doğası gereği bazı bilgilerin paylaşılmasını
gerektirmektedir. Anlaşma çerçevesinde ürünlerin üretimine ilişkin yazılım, teknik
bilgi, spesifikasyonların yanı sıra anlaşmanın ifasıyla ilgili muhasebe kayıtları,
sözleşmeler ve hesaplardan oluşan finansal bilgilerin paylaşılması ve Arçelik’in
anlaşma konusu ürünleri üretmek amacıyla satın alacağı girdi ve ara mamullere
ilişkin, bu malzemelerin nereden tedarik edildiği de dahil çeşitli verileri Sony Europe’a
sunması gerekmektedir (“Temel Satın Alma Anlaşması”, madde 12.5, 12.6.).
310
Rakipler arasında yapılan fason üretim sözleşmelerinin gündeme getirebilecekleri
rekabetçi endişelerden bir diğeri ise, tarafların maliyetlerinin
ortaklaşması/benzeşmesinin yaratabileceği koordinasyon etkisidir. Bu etkinin ortaya
çıkabilmesi için öncelikle, sözleşmeye konu üretimin, ürünün toplam maliyetinin
önemli bir oranını oluşturması gerekmektedir. Böyle bir durumda, fason üretim
sözleşmesi nedeniyle maliyetleri birbirine benzer hale gelen iki rakibin pazarda
kendiliğinden aynı ya da benzer fiyatları uygulamaya başlamaları söz konusu
olabilecektir. Ancak işbirlikçi etkilerin ortaya çıkıp çıkmayacağının, ya da ne derecede
ortaya çıkacağının belirleyicisi, pazar koşulları ve sözleşme taraflarının birlikte sahip
oldukları gücün düzeyidir. Pazarın koordinasyona elverişli olması, sözleşme 320
taraflarının toplam pazar paylarının yüksekliği gibi unsurlar işbirlikçi etkilerin varlığının
ve derecesinin belirlenmesinde kullanılacaktır.

Rakipler arasında yapılan bir fason üretim anlaşmasının ortaya çıkarabileceği anti
rekabetçi etkilerden bir diğeri ise pazar kapama etkisidir. Bu etkinin değerlendirilmesi
bakımından da işbirliğinin niteliğinin ve konusunun yanı sıra işbirliği taraflarının
sağlayıcı ya da alıcı olarak pazardaki güçlerinin incelenmesi gerekmektedir.

10-76/1572-605
8
Konuya ilişkin belirtilmesi gereken diğer bir nokta ise, işbirliği taraflarının işbirliklerinin
kapsamı büyüdükçe bağımsız davranma güdülerinin azalabilecek olması ihtimalidir. 330
Bu durum belli bir alanda rakipler arasında girişilen işbirliğinin kapsamının
büyümesinin yanı sıra belli bir alanda yapılan işbirliğinin başka bir alanda yapılan
işbirliği ile birleşmesini de kapsamaktadır. Arçelik ve Sony Eurasia arasında, Sony
ürünlerinin Arçelik dağıtım kanallarında satışa sunulmasını konu alan 4.2.2010 tarih,
04-72/1049-261 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet tanınan dağıtıma yönelik bir
işbirliği mevcuttur. Dolayısıyla taraflar arasındaki mevcut işbirliğinin dosya konusu
sözleşme ile farklı bir alana genişletilmesinin olası rekabet karşıtı etkilerinin göz
önünde bulundurulması gerekmektedir.

Diğer yandan sözleşmenin “en çok kayırılan müşteri kaydı” (most favored customer 340
clause) içerdiği görülmektedir. Sözleşmenin 7.1. maddesinde “…Şirket (Arçelik)
Sony’ye, bu Anlaşma kapsamında satın alınan ürünlerin fiyatlarını, en azından,
Şirketin Ürünlerle tam olarak aynı nitelikteki ürünleri satın alan diğer müşterilerine
verilen fiyat kadar avantajlı olduğunu garanti etmektedir….” şeklinde düzenlenen
kayıt ile Arçelik’in, kendisine aynı nitelikte fason üretim işi verecek firmalara
uygulayacağı fiyatı Sony Europe’a uygulanan fiyat ile birlikte değerlendirerek
belirlemesi söz konusu olacaktır. Rekabeti destekleyici yönlerinin de bulunduğu kabul
edilen, bir tür dikey kısıtlama niteliğindeki en çok kayrılan müşteri kayıtlarının bazı
koşullar altında pazardaki firmalar arasındaki koordinasyonu kolaylaştırma ya da
rakiplerin maliyetini yükseltme gibi rekabet karşıtı yatay etkileri de olabilecektir. 350

Yukarıdaki açıklamalar paralelinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olduğu değerlendirilen bildirime konu “Temel Satın Alma Anlaşması”na menfi tespit
tanınamayacağı, anlaşmanın Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
değerlendirilmesine tabi tutulması gerektiği kanaatine varılmıştır.

H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar,
Kanun’un 5. maddesindeki koşulların tamamının varlığı halinde yasaklayıcı 4.
maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Kanun’un 5. maddesinde 360
muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır:
“ (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
daha fazla sınırlanmaması.”

H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması 370
Arçelik ve Sony Europe arasında akdedilen bildirime konu “Temel Satın Alma
Anlaşması”, Arçelik ve Sony Europe arasında üretim seviyesinde yapılacak bir
işbirliğini konu almaktadır. Dolayısıyla anılan fason üretim anlaşması ile sağlanacak
ilk etkinlik de bu seviyede ortaya çıkacaktır. Nitekim anlaşma, Arçelik tarafından,
Sony talimat, spesifikasyon ve tasarımlarına uygun olarak, öncelikle Sony’nin fikri ve
sınai mülkiyetinde olan yazılım ve donanımların kullanılması suretiyle anlaşma
10-76/1572-605
9
konusu LCD TV’lerin üretilmesini öngörmekte olup5, Arçelik tarafından fason olarak
üretilerek Sony Europe’a tedarik edilecek bu ürünler Sony Grubuna ait marka ve
tasarımlarını taşıyacaklardır. Dolayısıyla bildirime konu anlaşma ile Arçelik, tüketici
elektroniği sektörünün önde gelen global oyuncularından biri olan Sony’nin teknik 380
know how ve üretim teknolojisinin kendisiyle paylaşılmasını taahhüt altına almaktadır.
“Temel Satın Alma Anlaşması”nın 5.1. maddesi ile getirilen “anlaşmanın ifası
sırasında edinilen fikri mülkiyet hakları, onu geliştiren tarafa ait olacak, tarafların
birlikte geliştirmesi durumunda, her iki tarafa da müştereken ait olacaktır” şeklindeki
düzenleme ile fikri mülkiyete konu unsur ve gelişmeler iki taraf lehine korunmaktadır.
Bu çerçevede, Sony’nin yüksek LCD TV teknolojileri bakımından sektörün önde
gelen ve öncü firmalarından biri olduğu noktasından hareketle anlaşma, başta Arçelik
nezdinde olmak üzere, taraflar bakımından LCD TV üretim teknolojilerinin
zenginleştirilmesi ve bu alanda uzmanlaşma ile LCD TV modellerinde çeşitlenme ve
kalite artışını tetikleyebilecek niteliktedir. 390

Fason üretim anlaşmaları ile elde edilebilecek bir diğer iyileşme atıl kapasitenin
değerlendirilerek ölçek ve kapsam ekonomilerinin etkin kılınmasıdır. Bildirime konu
anlaşma bu çerçevede ele alındığında, fason üretim anlaşmasıyla Arçelik için
yaratılacak kapasitenin şirketin CRT televizyondan boşalan atıl kapasitenin
değerlendirilmesi bakımından önem arz ettiği ifade edilebilecektir. Arçelik Faaliyet
Raporu’nda 2009 yılında Türkiye CRT televizyon pazarının %60 oranında daralırken,
LCD TV pazarının %36 büyüdüğü belirtilerek teknolojik ilerlemenin hızlı yaşandığı
LCD TV pazarında verimlilik ve etkinlik artışını sağlayacak girişimlerin önem
kazandığı belirtilmektedir. Arçelik’ten alınan bilgilere göre, teşebbüsün 2010 yılı için 400
LCD TV üretim kapasitesi … adettir ve 2010 yılında planlanan üretim adedine göre
kapasite kullanım oranının yaklaşık %.., dolayısıyla atıl kapasite oranının %..
düzeyinde olması beklenmektedir. Üretimde verimlilik ve etkinlik artışının
sağlanmasının bir yolu üretime koşulan girdilerin maliyetinde düşüş sağlanması olup,
ölçek ekonomilerinin geçerli olduğu sektörlerde kapasite kullanımının minimum etkin
ölçeğe çıkarılması ile birim maliyetlerin asgari düzeye indirilmesi mümkündür. Bu
bağlamda ölçek ekonomilerinin geçerli olduğu belirtilen ilgili pazar bakımından
bildirime konu anlaşmanın Arçelik’e CRT televizyondan boşalan kapasitenin pazarda
talep gören bir ürünle değerlendirilerek kaybedilen ölçeğin ve üretimde minimum
etkin ölçeğin yakalanması imkânını sağlayacaktır. 410

Yukarıda yer verilen etkinlikler bakımından bildirime konu anlaşma 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulu sağlamaktadır.

H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Arçelik ve Sony Europe arasında kurulan üretimde işbirliği esasına dayanan bildirime
konu anlaşma ile rekabetin uluslararası boyuta taşındığı ve hızlı teknolojik
ilerlemelerin olduğu LCD TV pazarında uzmanlaşma temelinde rekabetçi avantaj
elde edilmesi hedeflenmektedir.
420
Bu işbirliği sonucunda LCD TV pazarında elde edilecek ürün çeşitliliği ve kalite
artışının tüketici tercihlerinde iyileşme yaratması, ayrıca üretimde ortaya çıkması
muhtemel maliyet tasarruflarının işbirliği taraflarının karşı karşıya bulundukları

5 Bildirime konu anlaşmanın 3. ve 4. bölümünde yer alan hükümler Sony mallarının kullanımı ve fikri mülkiyet
haklarına ilişkin düzenlemeleri içermektedir.
10-76/1572-605
10
rekabetçi baskıya paralel olarak LCD TV pazarında tüketicilere yansıması
beklenmektedir.

Dolayısıyla, bildirime konu anlaşma 5. maddede yer verilen ikinci muafiyet şartını da
sağlamaktadır.

H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması 430
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında ilgili pazarın önemli bir
kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanıp sağlanmadığının analizi,
işbirliğinin niteliği ve kapsamı, taraflarının ve rakiplerin pazardaki konumları, pazarın
ve işbirliğine konu ürünün özellikleri, giriş engelleri, pazarın doygunluk seviyesi gibi
bir dizi unsurun değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu değerlendirmede diğer yatay
işbirliği anlaşması türlerinde olduğu gibi işbirliği taraflarının pazar güçleri ve pazarın
yoğunlaşma derecesi başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Fason üretim anlaşmaları
gibi üretime yönelik işbirliklerinde, işbirliğinin; giriş engeli yaratma, bilgi alışverişi ve
maliyetlerin ortaklaşması unsurlarından kaynaklı koordinasyon yaratma, bunlarla da
bağlantılı olarak işbirliği taraflarının piyasadaki etkin rekabet motivasyonunu azaltma 440
risklerinin analiz edilmesi gerekmektedir. Nitekim bildirime konu sözleşmenin içerdiği
gibi rakip teşebbüsler arasında üretim konusunda girişilen bir işbirliğinde, işlem
taraflarının pazar güçlerinin ve pazarın yoğunluk derecesinin yüksekliği ölçüsünde
işbirliği taraflarının rekabetçi davranışlarının koordinasyonu konusundaki dürtülerinin
artacağı kabul edilmektedir. Diğer yandan yatay işbirliğinin işlem taraflarının pazar
gücü kazanarak ya da pazar güçlerini arttırarak rekabeti olumsuz etkilemelerine yol
açıp açmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir.

H.3.4.3.1. Tarafların Pazardaki Konumu
Arçelik ülkemizde özellikle beyaz eşya sektörünün önemli ve güçlü 450
oyuncularındandır. AC Nielsen 2009 Markalar Araştırması sonuçlarına göre Arçelik,
“İlk Akla Gelen” ve “Tüketicinin Kendisini En Yakın Hissettiği” marka, “İlk Hatırlanan”
firma, televizyon kategorisinde ilk akla gelen markalar sıralamasında birinci sırada
yer almaktadır. Ülkemizdeki güçlü marka imajı ve bilinirliğinin yanı sıra Arçelik, Koç
Topluluğu bünyesinde olmasından dolayı finansal bakımdan da güçlü bir firmadır.

Sony ise tüketici elektroniği pazarında dünyanın önde gelen markalarındandır. Sony
markalı LCD TV’ler Sony Türkiye yetkili dağıtıcısı Sony Eurasia tarafından Sony
Corporation iştiraklerinden ithal edilerek ve sektördeki diğer distribütörler tarafından
yapılan paralel ithalat yoluyla Türkiye’de satışa sunulmaktadır. 460

Arçelik ve Sony’nin LCD TV ürünlerinde 2008 yılı için cirosal ve adetsel, 2009 yılı ilk
6 ay için cirosal, 2009 yılı için ise adetsel bazda olmak üzere pazar paylarına Tablo
3’te yer verilmektedir.
Tablo 3: Sony ve Arçelik’in Türkiye LCD TV Pazarındaki Pazar Payları
Cirosal pazar payı (%) Adetsel pazar payı (%) Satış adetleri
Arçelik
Sony 2008
Toplam
Arçelik
Sony 2009
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu, 4.2.2010 tarih ve 04-72/1049-261 sayılı Kurul kararı.

10-76/1572-605
11
Yukarıdaki tabloda yer verilen veriler, Arçelik ve Sony’nin 2008 ve 2009 yıllarında
satış adetleri bakımından toplamda yaklaşık %.. pazar payına sahip olduğunu
göstermektedir. Bununla birlikte LCD TV pazarında model, boyut, teknik özellikler, 470
kalite ve fiyat bazında ürün farklılaştırılmasının yüksek olduğu dikkate alındığında
pazar gücünü göstermesi bakımından satış değerleri üzerinden hesaplanan pazar
paylarının daha açıklayıcı olduğu düşünülmektedir. Satış değeri bakımından 2008 yılı
ve 2009 yılının ilk altı ayı temel alınırsa işbirliği taraflarının toplam pazar payının
yaklaşık % … seviyesinde olduğu görülmektedir. Diğer yandan aşağıdaki tabloda
sunulacağı üzere, GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş.(GFK Türkiye)’nin yapmış olduğu
pazar araştırmasına göre, Sony ve Arçelik’in satış değeri üzerinden toplam pazar
paylarının 2009 Haziran-2010 Mayıs döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre
yaklaşık .. puan gerileyerek yaklaşık %.. düzeyinde gerçekleştiği görülmektedir.
480
İşbirliği taraflarının bu toplam pazar payı ile ilgili olarak bu noktada değinilmesi
gereken birkaç unsur bulunmaktadır. Bunlardan ilki Arçelik ve Sony’nin 2009 yılının
ilk altı ayında sahip oldukları sırasıyla yaklaşık %.. ve %.. oranındaki pazar paylarının
ya da 2009 Haziran-2010 Mayıs döneminde yine sırasıyla sahip oldukları yaklaşık
%.. ve %.. düzeyindeki pazar payının bu teşebbüslerin tek başlarına Türkiye LCD TV
pazarında önemli bir pazar gücüne sahip oldukları şeklinde yorumlanmasının güç
olduğudur. İşbirliğinin pazar kapama etkisi yönüyle değerlendirilmesinde işbirliği
taraflarının bireysel olarak sahip oldukları pazar gücü ve işbirliğine konu ürünlerin
özellikleri ön plana çıkmaktadır. Bu çerçevede fason üretim anlaşmalarında pazar
kapama etkisinin özellikle işbirliğinin belirli bir ara malın ya da ürün bileşenini konu 490
edinmesi ve taraflardan en az birinin ilgili ara mal ya da bileşene ilişkin üst pazarda
ciddi bir pazar gücünü elinde bulunduruyor olması halinde ortaya çıkması
beklenmektedir. Başvuru konusu sözleşme nihai ürünlerin üretimine ilişkindir ve
tarafların hiçbiri Türkiye LCD pazarında önemli bir pazar gücüne işaret edebilecek
boyutta bir pazar payına sahip değildirler. Diğer yandan başvuruya konu sözleşme
çerçevesinde Arçelik’in Sony Europe için üretmeyi planladığı yıllık LCD TV adedi
(…adet) dikkate alındığında, Arçelik bu fason üretim ilişkisi için kapasitesinin yaklaşık
%..’ünü kullanacaktır. Planlanan bu üretim adedi Türkiye LCD TV üretim
kapasitesinin ise yaklaşık %..’sini temsil etmektedir. Bildirime konu sözleşme ile Sony
Grubu’nun üretim faaliyetlerine ve ilgili ürünleri 3. kişilerden tedarik etmesine; 500
Arçelik’in üretim faaliyetlerine ve bu çerçevede 3. kişiler için fason üretim yapmasına
herhangi bir sınırlama getirilmemiş olduğu, Arçelik’in mevcut durumda herhangi bir
kapasite sınırıyla karşı karşıya olmadığıyla birlikte değerlendirildiğinde işbirliğinin
pazarı kapama etkisi yaratacağından bahsetmek mümkün görünmemektedir. Diğer
yandan kapama etkisi bakımından, pazara girişin incelenen sözleşme gibi bir
işbirliğini zorunlu kılmadığının ve bunun yanı sıra pazara giriş için bu tür işbirliklerinin
gerekli olduğu varsayılsa dahi uluslar arası oyuncular tarafından global ölçekte
şekillenen rekabet koşullarında alternatif alıcı ya da sağlayıcıların varlığının dikkate
alınması gerekmektedir.
510
Bu noktada değinilmesi gereken ikinci unsur ise incelenen işbirliğinin kapsamı ve
Arçelik ile Sony Eurasia arasında bazı Sony ürünlerinin Arçelik dağıtım kanallarında
satılmasını öngören ve 4.2.2010 tarih, 10-13/145-61 sayılı Kurul kararı ile bireysel
muafiyet tanınmış olan işbirliğinin incelenen sözleşme ile farklı bir alana da
genişletilmiş olmasıdır. İncelenen sözleşme çerçevesinde şekillenen fason üretime
yönelik işbirliği bakımından öncelikle belirtilmesi gereken, Sony Europe ve genel
olarak Sony Grubu’nun dünyanın çeşitli ülkelerindeki tesislerinde kendi üretim
10-76/1572-605
12
faaliyetlerinin devam ettiğidir. Sony Grubu’nun dünya çapındaki 2009 yılı üretimi …
adet, 2010 için planlanan üretim adedi ise …. İncelenen işbirliği çerçevesinde
Arçelik’in Sony Europe için üretmesi planlanan yıllık LCD TV adedi, Sony Grubu’nun 520
toplam yıllık üretiminin oldukça kısıtlı bir bölümünü oluşturmaktadır. Arçelik
tarafından Sony için üretilecek bu ürünler büyük ölçüde Türkiye dışındaki Avrupa
pazarına sunulacaktır. Arçelik bakımındansa, 2010 yılının planlanan LCD TV üretim
adetleri temel alındığında, Sony Europe için üretmesi planlanan LCD adedinin kendi
LCD üretiminin yaklaşık % … oluşturması beklenmektedir. Tarafların incelenen
sözleşme çerçevesindeki işbirliklerinin kapsamı, özellikle Sony Grubu için olmak
üzere, kendi üretim faaliyetlerinin sınırlı bir bölümünü içermektedir.

Arçelik ile Sony Eurasia’nın dağıtım konusundaki işbirlikleri bakımındansa öncelikle
Arçelik LCD TV’lerinin tamamının Arçelik yetkili dağıtım ağı üzerinden Türk 530
tüketicisine ulaştığı belirtilmelidir. Bununla birlikte Sony Eurasia ürünlerinin Arçelik
yetkili dağıtım ağı üzerinden dağıtılan kısmının sınırlı olduğu görülmektedir. Sony
markalı elektronik ürünler Türkiye’de Arçelik dağıtım kanalı dışında, Sony Eurasia’nın
dağıtım kanalı olan münhasır mağazalar, teknomarketler ve büyük organize
perakendeciler tarafından pazara sunulmaktadır. 2009 yılında Arçelik dağıtım kanalı
üzerinden satılan Sony LCD TV’lerin adetsel olarak Sony Eurasia toplam satışlarına
oranı yaklaşık %...’dir. Bu oranın satış değeri üzerinden de benzer olduğu tahmin
edilmektedir. Bu durum LCD TV bakımından Arçelik’in, Sony Eurasia ürünleri satan
diğer satış kanallarından kaynaklanan yoğun marka içi rekabet baskısı altında
olduğuna işaret etmektedir. Söz konusu rakamlar çerçevesinde Sony Eurasia’nın 540
Arçelik dağıtım kanalı üzerinden tüketiciye ulaşan ürünlerinin Türkiye LCD pazarına
oranı 2009 yılı itibarıyla satış adedi bazında yaklaşık %... seviyesinde
gerçekleşmiştir. Açıklamalar çerçevesinde tarafların iki farklı alandaki işbirliklerinin
kapsamının kendi üretim ve dağıtım faaliyetlerinin sınırlı bir bölümünü içeriyor olması,
markalar arası rekabetin düzeyi, dağıtım kanalları arasındaki rekabetin düzeyi ve
gelişimi, ürünün özellikleri ve pazarın doygunluk seviyesi gibi unsurlarla birlikte
değerlendirildiğinde, taraflar arasındaki dağıtım konusundaki işbirliğinin fason üretim
alanındaki işbirliği ile birleşmesinin ciddi rekabetçi endişeleri gündeme getirebilecek
nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır.
550
Diğer yandan Tablo-3’te sunulan pazar payı verilerinden, Arçelik’in satış adedi
bakımından Sony’den yaklaşık .. kat daha üstün olmasına rağmen, satış değerleri
bakımından adette kaydedilen üstünlüğünü koruyamayarak Sony’nin 2008 yılında …
puan gerisinde kaldığı, 2009 yılı ilk 6 ay içinse ancak … puan ilerisinde yer aldığı
görülmektedir. Arçelik’in satış miktarı bakımından Sony karşısında sahip olduğu
üstünlüğün satış değeri bakımından üstünlüğe yansımamasının nedenlerinden biri de
Sony ürünlerinin Arçelik ürünlerine nazaran ortalamada daha yüksek fiyatla satışa
sunulmasıdır. Nitekim teknik özelliklerinde bazı farklar olabilmekle birlikte temel
özelliklerine göre oluşturulan benzer ürün modellerinin Arçelik ve Sony satış
fiyatlarına ilişkin Arçelik’ten alınan bilgilere göre halihazırda Sony LCD televizyonları 560
Arçelik ürünlerine göre ortalamada yaklaşık %... daha pahalıya satılmaktadır. Bu
durum, ürün farklılaştırmasının ve markalaşmanın önemli olduğu pazarda iki
markanın tüketici gözünde farklı segmentlerde algılandığı şeklinde yorumlanabilecek
ve dolayısıyla işbirliğinin olumsuz yatay etkilerini sınırlandıran bir faktör olarak
değerlendirilebilecektir.


10-76/1572-605
13
H.3.4.3.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu
LCD TV pazarına yönelik olarak GFK Türkiye’nin yapmış olduğu pazar araştırması
çerçevesinde teşebbüslerin 2008 Haziran-2009 Mayıs ve 2009 Haziran-2010 Mayıs 570
dönemleri itibarıyla satış değeri bazında ve bildirim formunda yer verilen bilgiler
çerçevesinde 2009 yılında satış adedi bazında sahip oldukları pazar paylarına Tablo
4’te yer verilmiştir.

Tablo 4: LCD TV Pazarında Pazar Payları (%)
Teşebbüsler
2008-2009
(satış değeri)
2009-2010
(satış değeri)
20096
(satış adedi)
Koç Grubu
Sony
LG
Philips
Samsung
Toshiba
Vestel
Diğer
Toplam
Kaynak: GFK Pazar Araştırması
Tablo 4’te sunulan pazar payı verilerinden, Sony ve Arçelik’in, LG, Philips, Samsung,
Vestel gibi güçlü markalarla rekabet halinde oldukları ve 2009-2010 döneminde bir
önceki yılın aynı dönemine göre toplamda yaklaşık .. puan pazar payı kaybettikleri,
pazarda özellikle LG ve Samsung’un hızla büyüdükleri görülmektedir. Samsung satış 580
değeri bakımından pazar lideri konumunda olup ikinci sırayı LG almaktadır. Arçelik
ve Sony ise pazarda üçüncü ve beşinci sırada bulunmakta, diğer oyuncular çok da
yüksek olmayan pazar payı farklarıyla rakiplerini takip etmektedirler. Ayrıca GFK
Türkiye’nin yapmış olduğu araştırmada “Diğer” başlığı altında verilen teşebbüslerin
pazar paylarını ilgili dönemler itibarıyla yaklaşık iki katına çıkartmış olması pazarda
yaşanan rekabetin anlaşılabilmesi açısından önemli bir göstergedir. Diğer başlığı
altında Panasonic, Siemens, Löeve, Pioneer, Sharp, Thompson, Show, Premier,
Konka, Imper gibi, aralarında belli bir marka bilinirliği olanların da bulunduğu
markalar sayılabilecektir.
590
Pazarda markalar arasında yaşanan rekabetin bir benzeri, dağıtım kanallarında da
yaşanmaktadır. Arçelik, Vestel, Samsung, LG gibi markaların yetkili satıcılarından
oluşan dağıtım kanallarına yatırım yapmalarının yanı sıra dünya çapında bilinirliği
olan Media Markt, Darty, Electroworld gibi teknomarketler de pazara son dönemde
giriş yapmakta, mevcut yerli ve yabancı teknomarketlerin mağaza sayısı gün geçtikçe
artmaktadır. Zincir marketlerin de elektronik eşya satmaya başlaması ile birlikte satış
kanalları geniş bir alana yayılmış olup, pazarda geleneksel kanallardan zincir
marketler ve teknomarketler lehine yaşanan bir değişim yaşanmaktadır.
Teknomarketlerin çok çeşitli ürünü, çok farklı markalar altında tüketiciye sunmaları
teknomarketlere ölçek ve alan ekonomileri bağlamında ciddi maliyet avantajları 600
sağlayabilmekte olup, bu genişlikte ürün gamının sunuluyor olması, eş deyişle
teknomarketlerin geniş portföyleri tüketicileri bu kanallardan alışveriş yapmaya
itmektedir. Sağlayıcılarıyla münhasırlık temelinde çalışmayan ve küçük ölçekli yetkili
satıcılar ile karşılaştırıldığında sağlayıcı firmalar karşısında daha yüksek alım gücüne
sahip olan teknomarketler ve organize perakendecilerin yaygınlaşması ilgili

6 2009 yılına ait satış adedi bazında verilen pazar payı değerleri, bildirim formunda taraflar ve tarafların pazardaki
en büyük beş rakibine ait olmak üzere verilmiştir.
10-76/1572-605
14
pazarlardaki markalar arası ve marka içi rekabeti destekleyici bir unsur olarak ortaya
çıkmaktadır. Diğer yandan LCD TV’nin de dâhil olduğu tüketici elektroniği ürünlerinin
internet üzerinden ticaretinin de gün geçtikçe yaygınlaştığı bilinmektedir.

H.3.4.3.3. Ürün Özellikleri 610
Yüksek teknolojili bir ürün olan LCD TV’ler çok farklı teknik özellik, model, kalite ve
fiyatlarla pazara sunulabilmektedir. LCD TV tüketicinin gelirinden önemli bir pay alan, sık
sık değil; uzun aralıklarla uzun yıllar kullanım amacıyla alınan bir ürün olduğundan
tüketicinin bu ürün bakımından belli bir kalitedeki ürünün en düşük fiyatlısını, ya da belli
bir fiyat karşılığında alabileceği en kaliteli ürünü arama eğilimi yüksektir. Ürünlerin
tüketicinin arama-karşılaştırma eğilimini artıran bu özellikleri, pazardaki rekabeti de
olumlu etkileyen unsurlardır.

Diğer yandan sözleşmeye konu LCD TV’nin yukarıda sayılan özellikleri nedeniyle
tüketici tercihlerini sadece fiyat şekillendirmemektedir. Ayrıca pazarın geneline 620
bakıldığında hızlı gelişen teknoloji nedeniyle bu ürünlerin bulunduğu pazarların son
derece dinamik olduğu, ürünlerin tüketiciye sundukları kalite ve dayanıklılık gibi
kıstasların sürekli geliştirildiği, çoğu ürünün piyasaya sürüldükten kısa bir süre sonra
eski teknolojili olarak görüldüğünden fiyatı düşebilmektedir.

LCD TV pazarı teknolojik bir ürün olma özelliğiyle bağlantılı olarak, ürün
farklılaştırmasının, markalaşmanın, marka bilinirliği ve markanın tüketici gözünde
yarattığı kalite algısının rekabetçi parametreleri etkilediği bir pazardır. İncelenen
sözleşmeye konu ürünlerin bu özellikleri ilgili pazarı, homojen ürünlerin söz konusu
olduğu pazarlara göre koordinasyona çok daha elverişsiz kılmaktadır. 630

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde, LCD TV üreticilerinin çoğunun ürünün en önemli
bileşenleri olan panel ve bazı elektronik komponentleri, bu unsurlar üzerinde patent
hakkı olan Uzak Doğulu firmalardan temin ederek üretim yaptıkları, başta panel olmak
üzere bu bileşenlerin ürün maliyetinin büyük bir kısmını oluşturduğu, anlaşma
kapsamında üretilecek ürünlerde Arçelik tarafından yaratılacak katma değerin küçük
ekranlı modellerde %..., Sony tarafından sağlanan girdilerin daha yoğun olarak
kullanıldığı büyük ekranlı televizyonlarda ise yaklaşık %... seviyelerinde olduğu bilgisine
yer verildiği anlaşılmıştır.
640
Anlaşmaya konu ürünlerin Sony tarafından belirlenen standartlar ve sepeklere uygun
olarak; ….ticari sır…….. Arçelik tarafından yerine getirilmektedir. Dış kaynaklardan temin
edilen girdiler dolayısıyla anlaşma kapsamında Arçelik tarafından tüm bu süreçler
boyunca yaratılan katma değer, %... seviyesinde kalmaktadır.

LCD TV’nin yüksek teknolojili ve farklılaştırılmış ürün olması, tedarik zincirinin
anlaşmanın vücut bulduğu üretim aşaması haricindeki bölümlerinde yaratılan katma
değerin de oldukça yüksek olması, nihai satışlar bakımından Arçelik tarafından üretim
aşamasında yaratılan katma değerle birlikte değerlendirildiğinde ve pazardaki rekabetin
düzeyi ile işbirliğinin tarafların kendi üretim faaliyetleriyle karşılaştırıldığında sınırlı 650
kapsamı dikkate alındığında, incelenen sözleşmenin büyük ölçüde bir maliyet
benzeşmesine yol açarak tarafların rekabetçi davranışlarını koordine etmeleri sonucunu
doğurması olasılığının düşük olduğu kanaatine varılmıştır.

H.3.4.3.4. Pazara Giriş Engelleri
10-76/1572-605
15
Tüketici elektroniği sektörlerinde güçlü bir markaya ve marka bilinirliğine sahip olma
gerekliliği, bunun için katlanılması gereken ve çoğunlukla batık maliyet niteliğinde
olan reklam harcamaları, ileri teknolojiye ve araştırma geliştirme yatırımlarına olan
ihtiyaç bu pazarlara girişi zorlaştırıcı başlıca unsurlardır. Bununla birlikte sektördeki
aktif rekabetin son yıllarda özellikle ithalat kaynaklı yeni girişlerle arttığı 660
görülmektedir.

Sözleşmeye konu LCD TV pazarında Türkiye’de önde gelen neredeyse tüm dünya
markaları ithal edilerek tüketiciye sunulmakta, rekabet uluslararası boyutta
yaşanmaktadır. İlgili ürün pazarındaki ithal ürünler için, Türkiye ile AB arasında
Gümrük Birliğini tesis eden 1/95 sayılı Ortaklı Konseyi Kararı gereği AB’den ithal
edilecek ürünlerde gümrük vergisi bulunmamakta; AB dışındaki ülkelere yönelik ise
yine Gümrük Birliği gereği AB’nin 3. ülkelere uygulamakta olduğu %9,8 - %14
oranında gümrük vergileri AB ile ortak olarak uygulanmaktadır.
670
Elektronik ürünler dağıtım kanalında ise gerek zincir marketlerin gerek bayilerin
gerekse de teknomarketlerin pazara girmesiyle yeniden satış kanallarının sayısı ve
türünde her geçen gün artış olmaktadır. Buna ilaveten yeni bir satış ağı kurulması
açısından pazardaki genişlemenin önünde bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca zincir marketlerin ve teknomarketlerin münhasırlık temelinde çalışmamaları,
pek çok farklı marka, çeşit ve kalitede ürünü aynı anda pazara sunma eğilimleri
sağlayıcıların tüketicilere ulaşmalarını kolaylaştırıcı bir unsur olarak
değerlendirilmektedir.

H.3.4.3.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi 680
Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmaktadır. Bu tip doygun pazarlarda gerek yatay gerekse de dikey
anlaşmaların olumsuz etkileri dinamik pazarlara göre daha yüksek olabilmektedir.
Teknolojinin gelişimine bağlı olarak sürekli bir yenilenme içinde bulunan piyasada
ürünlerin güncel kalma süresi giderek kısalmakta, yeni ürün sınıfları ve modelleri
ortaya çıkmaktadır. Bu durumda herhangi bir üründe elde edilen yüksek pazar payları
teknolojik gelişmeye bağlı olarak kısa sürede anlamsız hale gelebilmekte, ürün
bazında toptan kabuk değiştirmeler yaşanabilmektedir.
690
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, işbirliğinin niteliği ve kapsamı, tarafların
pazardaki konumu, LCD TV pazarlarında sağlayıcı, marka, model, fiyat, kalite ve
satış kanalı çeşitliliği, pazarın dinamik yapısı, işbirliğine konu ürünlerin nitelikleri gibi
unsurlar dikkate alınarak Arçelik ile Sony Europe arasındaki işbirliğinin hem yatay
etkileri hem de tarafların pazar gücüne olası katkıları bakımlarından rekabetin ilgili
piyasaların önemli bir bölümünde ortadan kalkması sonucunu doğuracak nitelikte
olmadığı kanaatine varılmıştır.

H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması 700
Başvuruya konu “Temel Satın Anlaşması” incelendiğinde, anlaşma kapsamındaki
ürünlerin yeniden satışına dair herhangi bir fiyat, kar marjı tespiti, miktar sınırlaması
gibi kısıtların bulunmadığı, anlaşma kapsamındaki ürünlerin üretimi veya satışının
başka bir mal veya hizmetin satışına bağlanmadığı görülmektedir. Anlaşmayla
tarafların anlaşmaya konu ürünlere rakip ürün ve hizmetleri tek başlarına ya da
10-76/1572-605
16
başkalarıyla birlikte geliştirme, imal etme, satın alma, kullanma, pazarlama, satma
veya başka bir şekilde elden çıkarma özgürlüklerine herhangi bir sınırlama
getirilmemektedir (Temel Satın Alma Anlaşması”, madde 21.7). Ayrıca anlaşmanın
ifası sırasında geliştirilen fikri mülkiyet hakları onu geliştiren lehine korunmuştur
(“Temel Satın Alma Anlaşması”madde 5.1.). 710

Öte yandan anlaşma ile Arçelik’in anlaşma konusu ürünleri yalnızca Sony Europe
ve/veya bağlı şirketleri için tedarik etmesi, Sony’nin önceden yazılı onayını almadan
anlaşma konusu ürünleri ya da Sony Europe’un gizli bilgisi kullanılarak
tasarlanan/imal edilen ürünleri üçüncü kişilere satmaması düzenlenmiştir (“Temel
Satın Alma Anlaşması”madde 2.3.). “Rakipler Arasında Olmayan Belirli Nitelikteki
Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz”a göre, fason üretim anlaşmalarında ana
sanayinin sağladığı teknoloji ya da teçhizatın anlaşmanın amaçlarının dışında
kullanılmaması ve bunlardan üçüncü kişilerin yararlandırılmaması, söz konusu
teknoloji veya teçhizat kullanılarak üretilen ürünlerin sadece ana sanayiye ya da onun 720
göstereceği kişiye tedarik edilmesi yönündeki hükümler çoğu zaman anlaşmanın
amaçlarının gerçekleştirilebilmesi için gerekli ve makul düzenlemeler olarak ortaya
çıkmaktadır.

Keza fason üretim ilişkisi taraflarına, anlaşmanın müzakere sürecinde ya da ifası
sırasında birbirlerine sağladıkları gizli nitelikte bilgileri kamuya mal olmadığı sürece
ifşa etmeme, üretim süreçlerine ilişkin gizli nitelikteki bilgileri veya know how olarak
nitelendirilebilecek diğer unsurları kamuya mal olmadıkları sürece, anlaşma sona
erdikten sonra olsa dahi kullanmama yükümlülüğü getirilmesinin söz konusu bilgilerin
değerinin korunmasını ve bu bilgilerden haksız şekilde yarar sağlanmasını 730
engellemeye yönelik yükümlülükler olduğu “Rakipler Arasında Olmayan Belirli
Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz”da ifade edilmektedir. Bildirime
konu sözleşmede de taraflara, karşı taraftan aldığı gizli bilgileri, alenileşmediği
sürece, anlaşma boyunca ve anlaşma süresinin dolmasından itibaren 3 yıl süreyle
koruma, ifşa etmeme ve kullanmama yükümlülüğü getirildiği (“Temel Satın Alma
Anlaşması ”madde 17.) görülmekte ve bu yükümlülüğün de anlaşmanın amaçlarının
elde edilmesi bakımından makul bir düzenleme olduğu yukarıdaki açıklamalardan
anlaşılmaktadır.

Diğer yandan işbirliği doğurucu etkiler bakımından taraflar arasında paylaşılacak 740
bilgilerin nitelik ve kapsamı da önem taşımaktadır. Bildirime konu sözleşme
çerçevesinde paylaşılacak üretim teknolojisi, tedarik kaynakları gibi bilgiler ve
finansal veriler (“Temel Satın Alma Anlaşması ”madde 12.5, 12.6.) anlaşmanın
amaçlandığı gibi ifa edilebilmesi bakımından gereken kapsamı aşan nitelikte değildir.

Sözleşmede geçen “en çok kayırılan müşteri kaydı” (“Temel Satın Alma Anlaşması
”madde 7.1) ise günümüz ticari ilişkilerinde taraflar arasındaki pazarlıklarda sıklıkla
gündeme gelmekte, özellikle rekabetçi düzeyi düşük olan veya kaydın taraflarının
önemli pazar gücüne sahip oldukları pazarlarda rekabetçi endişe yaratabilmektedir.
Mevcut dosya bakımından ise, kaydın kapsamının Arçelik’in Sony Europe’a sağladığı 750
ürünlerle aynı nitelikteki ürünleri 3. bir teşebbüse fason olarak üretmesi durumuyla
sınırlı olduğu ve LCD TV pazarının yukarıda açıklanan rekabetçi yapısı ile ürünün
özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, pazarda yaşanan rekabetin karşılanması
bakımından bu hüküm Arçelik ile Sony’nin pazardaki diğer rakipleri nezdinde rekabeti
tehdit edecek boyutta etkilere yol açacak nitelikte değildir. Sözleşme boyunca
10-76/1572-605
17
anlaşma konusu ürünlerin Sony Europe’a tedarikinde uygulanacak fiyatın altı ayda
bir revize edileceği (“Temel Satın Alma Anlaşması ”madde 7.1), kaydın amacının, bu
pazarlık süreçlerinde Sony Europe’a belli bir ölçüde güvence sağlamak olduğu
anlaşılmaktadır.
760
Dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde yer alan koşul da
sağlanmaktadır.

Açıklamalar çerçevesinde Sony Europe ile Arçelik arasında imzalanan bildirime konu
“Temel Satın Alma Anlaşması”nın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
koşulların tümünü sağladığı anlaşılmıştır.

Diğer yandan ilgili ürün pazarının dinamik ve hızlı değişen yapısı, tarafların toplam
pazar paylarının çok da düşük olmaması ve taraflar arasında ayrıca dağıtım
konusunda da bir işbirliğinin bulunması dikkate alınarak, belirsiz süreli olan (“Temel 770
Satın Alma Anlaşması ”madde 18.1) bildirime konu sözleşme için bireysel muafiyet
süresinin sınırlandırılmasında fayda olduğu, kanaatine varılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1. Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasında imzalanan “Temel Satın Alma
Anlaşması”na, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 780

2. Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle 5 yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınmasına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy