Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-2-40 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 20-01/13-5
Karar Tarihi : 02.01.2020
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan) Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ,
Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Didem ULUÇ SÜDEMEN, Okan BOZKURT, Mesut MORGÜL,
Burcu ÇALIŞKAN OLGUN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Arçelik Pazarlama A.Ş.
Karaağaç Caddesi No:6/2 34445 Sütlüce, Beyoğlu, İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR :
- Arçelik Pazarlama A.Ş.
Karaağaç Caddesi No:6/2 34445 Sütlüce, Beyoğlu/İstanbul
- Vestel Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Hamdi PINAR
Mustafa Kemal Mahallesi, Dumlupınar Bulvarı, 266, Tepe
Prime A Blok, No:81, Çankaya, Ankara
E. DOSYA KONUSU: Arçelik Pazarlama A.Ş. ve Vestel Ticaret A.Ş.’nin rekabete
duyarlı bilgi değişimi yoluyla 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri
iddiası.
(1) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kartellerin Ortaya Çıkarılması Amacıyla Aktif İşbirliği
Yapılmasına Dair Yönetmelik (Pişmanlık Yönetmeliği) kapsamında yapılan ve
Pişmanlık Yönetmeliği’nin “Para Cezası Verilmemesi” başlıklı 4. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca Arçelik Pazarlama A.Ş.’ye (ARÇELİK) para cezası verilmemesi talep
edilen başvuruda özetle ARÇELİK ve Vestel Ticaret A.Ş.’nin (VESTEL) rekabete
duyarlı bilgi değişimi yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 4. maddesini ihlal ettikleri ifade edilerek konu hakkında gereğinin
yapılması talep edilmiştir.
(2) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 27.10.2017 tarih, 7770
sayı ile intikal eden ve 24.11.2017 tarihinde tamamlanan, 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin altıncı fıkrası ile Pişmanlık Yönetmeliği kapsamında yapılan başvuru
üzerine düzenlenen 18.12.2017 tarihli ve 2017-2-40/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu ile
18.12.2017 tarihli ve 2017-2-40/BN sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulunun (Kurul)
21.12.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17-42/676-M sayı ile başvuru konusu
iddialara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına, 17-42/662-MP sayı ile başvurunun
Pişmanlık Yönetmeliği’nin 6. maddesindeki koşulları yerine getirmesi kaydıyla
Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrası kapsamında kabul edilmesine karar
20-01/13-5
2/49
verilmiştir. Önaraştırma kapsamında ARÇELİK, VESTEL ve BSH Ev Aletleri Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin (BSH) genel merkezlerinde 26.12.2017 tarihinde yerinde inceleme
yapılmış olup, ARÇELİK ve VESTEL’den talep edilen bilgi ve belgeler 09.01.2018
tarih 355 sayı, 04.01.2018 tarih ve 122 sayı, 04.07.2018 tarih ve 4984 sayı ile Kurum
kayıtlarına alınmıştır.
(3) Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 23.01.2018 tarih ve 2017-2-40/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu Kurulun 08.02.2018 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 18-
04/49-M sayı ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespitine
yönelik olarak, aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca, ARÇELİK ve VESTEL hakkında
soruşturma açılmıştır. Kurulun 08.02.2018 tarih 18-04/49-26 sayılı kararı ile BSH
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
(4) VESTEL ve ARÇELİK hakkında soruşturma açıldığına ve 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesinin ikinci maddesi uyarınca ilk yazılı savunmanın 30 gün içerisinde
gönderilmesi gerektiğine ilişkin Soruşturma Bildirimi sırasıyla 19.02.2018 tarih ve
2280, 19.02.2018 tarih ve 2281 sayı ile taraflara yapılmış, VESTEL ve ARÇELİK
tarafından gönderilen birinci yazılı savunmalar sırasıyla 23.03.2018 tarih ve 2453
sayı, 22.03.2018 tarih ve 2368 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(5) Soruşturma sürecinde 26.06.2018 tarih ve 2017-2-40/BN sayılı Bilgi Notu ile ek süre
talep edilmiş, Kurul 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin birinci fıkrasına istinaden
05.07.2018 tarih ve 18-22/377-M sayılı kararıyla soruşturma süresini altı ay
uzatmıştır.
(6) Soruşturma kapsamında 19.07.2018 tarihinde VESTEL’de yerinde inceleme
yapılmıştır. Bunun yanında VESTEL’den talep edilen bilgi ve belgeler 29.08.2018
tarih ve 6135 sayılı, 26.10.2018 tarih ve 7804 sayılı, 22.11.2018 tarih ve 8400 sayılı
ve 16.01.2019 tarih ve 297 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına girmiştir.
(7) ARÇELİK’ten talep edilen bilgiler 03.09.2018 tarih ve 6473 sayı, 24.10.2018 tarih ve
7747 sayı, 22.11.2018 tarih ve 8401 sayı ve 21.01.2019 tarih ve 337 sayı ile Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Ayrıca soruşturma kapsamında başvuruya ilişkin olarak
ARÇELİK’ten 08.10.2018 tarihinde 7256 sayı, 7258 sayı, 7260 sayı, 7261 sayı, 7264
sayı, 7268 sayı, 7269 sayı ve 7270 sayı; 08.02.2019 tarihinde 865 sayı, 867 sayı,
870 sayı ve 879 sayı ile gelen veriler Kurum kayıtlarına girmiştir.
(8) Hazırlanan 08.02.2019 tarih ve 2017-2-40/SR sayılı Soruşturma Raporu taraflara
tebliğ edilmiş ve ikinci yazılı savunma ilgili yazıyla birlikte talep edilmiştir. VESTEL
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 01.03.2019 tarih ve 1506 sayı ile intikal
eden yazı ile ikinci yazılı savunma süresinin 30 gün uzatılması talep edilmiştir. Söz
konusu talep Kurulun 13.03.2019 tarihli toplantısında görüşülmüş olup, VESTEL’in
Soruşturma Raporuna karşı savunma süresinin 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca, sürenin bitiminden itibaren 30 gün uzatılmasına 19-12/139-M
sayı ile karar verilmiştir. VESTEL tarafından gönderilen ikinci yazılı savunma
16.04.2019 tarih ve 2707 sayı, ARÇELİK tarafından gönderilen ikinci yazılı savunma
18.03.2019 tarih ve 1943 sayı ile Kurum kayıtlarına yasal süresi içinde intikal etmiştir.
(9) İkinci yazılı savunmaya yönelik hazırlanan 30.04.2019 tarih ve 2017-2-40/EG sayılı
Ek Yazılı Görüş taraflara tebliğ edilmiş, VESTEL’in talebi üzerine 30.05.2019 tarih,
19-20/285-M sayı ile üçüncü yazılı savunma süresi bitiminden itibaren 30 gün
uzatılmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda VESTEL’in üçüncü yazılı savunması
Kurum kayıtlarına 02.07.2019 tarih ve 4345 sayı ile süresi içinde intikal etmiştir.
20-01/13-5
3/49
(10) Sözlü savunma tarihinin belirlenmesine ilişkin 03.07.2019 tarih; 2017-2-40/BN-6
sayılı Bilgi Notu 04.07.2019 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek 19-24/381-M sayı
ile 28.08.2019 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiştir. Daha
sonra 28.08.2019 tarihinde toplantı için gerekli nisabın sağlanamayacağının
anlaşılması üzerine; sözlü savunma toplantısının, tarihi daha sonra belirlenmek üzere
ertelenmesine karar verilmiştir. 07.11.2019 tarih, 19-38/600-M sayı ile sözlü savunma
toplantısının 24.12.2019 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.
(11) 24.12.2019 tarihinde yapılan sözlü savunmanın ardından Kurul; yürütülen soruşturma
ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a, Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı/sözlü
savunmalara ve incelenen dosya kapsamına göre 02.01.2020 tarih ve 20-01/13-5
sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir.
(12) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor ve Ek Görüş sonucunda; VESTEL ve
ARÇELİK’in 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte eylemlerde
bulundukları ve söz konusu teşebbüslere aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü
fıkrasına göre para cezası verilmesi gerektiği, bununla birlikte ARÇELİK’e 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca aktif işbirliği kapsamında para
cezası verilmesine gerek olmadığı belirtilmiştir.
I. İnceleme ve Değerlendirme
I.1. Pişmanlık Başvurusu
(13) Kurum kayıtlarına 27.10.2017 tarih ve 7770 sayı ile intikal eden, 24.11.2017 tarihinde
ilave bilgi ve belge sunulan ve 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin altıncı fıkrası ile
Pişmanlık Yönetmeliği kapsamında yapılan, Pişmanlık Yönetmeliği’nin “Para Cezası
Verilmemesi” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ARÇELİK’e para cezası
verilmemesi talep edilen başvuruda;
- ARÇELİK tarafından rekabet mevzuatına uyum konusunda uzun zamandır
çalışmalar yürütüldüğü, özellikle 2014 yılında rekabet uyumundan sorumlu
yöneticiliğin kurulması ile bu çalışmaların hız kazandığı, bu çalışmalar
kapsamında tüm ARÇELİK çalışanlarına, işe başladıkları gün imza karşılığında
“Etik Davranış Kuralları ve Uygulama Prensipleri” kitapçığı verildiği, bu kapsamda
çalışanların rekabet mevzuatına uygun hareket etmekle yükümlü olduğu,
kitapçıkta yer alan “Gizlilik” başlıklı 4.1.4. madde kapsamında şirkete ait ticari
sırların yetkisiz kişilerle paylaşılmamasının gerektiği, “Etik Davranış Kuralları
Uygulama Prensipleri” başlıklı 7. maddede ise, etik ihlallerde bulunan çalışanlara
işten çıkarma dahil uygulanabilecek disiplin cezalarının düzenlendiği, benzer
şekilde, ARÇELİK’in en üst düzey yöneticilerinin çalışanlara, 2014’ten bu yana
her sene en az bir kez, rekabet mevzuatına uyumun önemi konusunda uyarılar
içeren e-postalar gönderdiği, ayrıca 2015 yılında başvuru ekinde yer verilen
Rekabet Hukuku El Kitabının hazırlandığı ve tüm dünyadaki ARÇELİK
çalışanlarına imzaları karşılığında dağıtıldığı, yine 2014 sonrasında kritik
birimlerdeki tüm çalışanlara eğitim verildiği,
- ARÇELİK’in sektördeki teşebbüs birliği faaliyetlerine bağımsız rekabet danışmanı
bulunmaksızın katılmama hususunda şirket politikası bulunduğu, nitekim Türkiye
Beyaz Eşya Sanayicileri Derneğindeki (TÜRKBESD) her toplantıya ARÇELİK’in
öncülüğüyle bağımsız bir rekabet danışmanının katıldığı, tüm bunlara ek olarak,
Rekabet Uyum Programı kapsamında özellikle yönetici ve üstü düzeydeki
çalışanların e-postalarında, kendilerine önceden haber verilip, izin alınarak
taramalar yapıldığı,
20-01/13-5
4/49
- Yukarıda anılan rekabet uyum programı kapsamında 2017 yılı Şubat ayında
yapılan rutin denetim kapsamında 09.02.2017 tarihinde ARÇELİK Satış Trakya
Bölge Yöneticisi (…..) (EÖT) ARÇELİK e-posta hesabında yapılan incelemede,
geçmişte ARÇELİK satış bölümünde birlikte çalıştığı VESTEL Marmara Satış
Direktörü (…..) (BA)1 ve VESTEL Satış Müdürü (…..) (SG)2 ile şahsi e-posta
adresleri üzerinden rekabet mevzuatını ihlal etmesi olası yazışmalara rastlandığı,
- ARÇELİK’ten VESTEL’e bilgi sızdırıldığı ve bunun neticesinde ARÇELİK’in
zarara uğradığının tespiti üzerine, şirket içi e-posta taraması yapıldığı ve bu
incelemede EÖT’nin yazışmalarının yanı sıra, VESTEL çalışanları BA ve SG’nin
VESTEL ve şahsi e-posta adreslerinden ARÇELİK’e gelen ve giden tüm
yazışmalar ile Vestel ve Bosch uzantılı adreslerden ARÇELİK’e gelen ve giden
yazışmaların temin edildiği,
- Söz konusu yazışmalara ilişkin teşebbüs bünyesinde yapılan iç değerlendirme
sonucunda;
ARÇELİK’te uzun yıllar çalışan EÖT’nin ARÇELİK’e ait gizli bilgileri 2012’den
beri çeşitli çıkarlar karşılığında, BA’nın çalıştığı şirketlere (sırasıyla pazar
araştırma şirketleri GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş. 3 (GFK) ve OPR Araştırma
Hizmetleri A.Ş. (OPR) ile son olarak VESTEL’e) düzenli ve sık aralıklarla
aktardığının,
Halen VESTEL Satış Müdürü olan (…..) (SB)4, ARÇELİK’ten VESTEL’e
geçmeden hemen önce, ARÇELİK’e ait gizli bilgileri BA’ya, dolayısıyla
VESTEL’e aktardığının,
EÖT ile birlikte eskiden ARÇELİK’te çalışmış olan, VESTEL çalışanı SG
arasında, ARÇELİK Satış Bölge Pazarlama Sorumlusu (…..) (TM)5 ile
VESTEL çalışanı SG arasında ve ARÇELİK Satış Direktörü (…..) (BO)6 ile
VESTEL çalışanı BA arasındaki yazışmaların rekabet mevzuatını ihlal etmesi
olasılığının tespit edildiği,
1 Mevcut durumda VESTEL çalışanı olan BA, Ağustos 1999 – Şubat 2012 arasında ARÇELİK satış
bölümünde, Mart 2012 – Ocak 2013 arasında GFK pazar araştırma şirketinde, Ocak 2013 – Aralık
2013 arasında ise OPR adlı araştırma şirketinde yönetici olarak çalışmıştır. VESTEL’in birinci yazılı
savunmasında, BA’nın iş sözleşmesinin 22.03.2018 tarihinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-e
maddesi uyarınca, işverenin güvenini kötüye kullanmak, işverene ait meslek sırlarını ortaya atmak gibi
doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları nedeniyle haklı nedenle tazminatsız olarak feshedildiği
belirtilmektedir.
2 VESTEL çalışanı SG, Ocak 2008 – Nisan 2013 arasında ARÇELİK Satış bölümünde, Mayıs 2013 –
Haziran 2013 arasında Samsung’da, Temmuz 2013 – Mayıs 2015 arasında Türk Telekom’da çalışmış
olup, ardından VESTEL’e geçmiş ve 2018 yılına kadar VESTEL’de görevini sürdürmüştür.
VESTEL’den gelen birinci yazılı savunmada, SG’nin iş sözleşmesinin 22.03.2018 tarihinde 4857 sayılı
İş Kanunu'nun 25/II-e maddesi uyarınca, işverenin güvenini kötüye kullanmak, işverene ait meslek
sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları nedeniyle haklı nedenle
tazminatsız olarak feshedildiği belirtilmektedir.
3 2013 Aralık öncesinde EÖT tarafından GFK ve OPR’de çalışan BA’ya yapılan bilgi aktarımı,
önaraştırma ve soruşturma sürecinde bulunan belgeler ve başvuru ile birlikte değerlendirildiğinde, Türk
Ticaret Kanunu bağlamında ticari sır yükümlülüğünün ihlali olarak ele alınabilecek olup, konunun bu
boyutu dosya kapsamının dışında tutulmuştur.
4 Başvuruya göre SB, 1999’dan Nisan 2015’e kadar ARÇELİK satış biriminde çalışmış; ardından
VESTEL’e geçmiştir.
5 Mevcut durumda söz konusu çalışanın işine ARÇELİK tarafından son verildiği ifade edilmektedir.
6 Mevcut durumda söz konusu çalışanın işine ARÇELİK tarafından son verildiği ifade edilmektedir.
20-01/13-5
5/49
- ARÇELİK çalışanı EÖT ve VESTEL çalışanı SB’nin eylemlerinin esas itibarıyla,
Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) “Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı
niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması” başlıklı 239. maddesi ile Türk
Ticaret Kanunu’nun (TTK) “Haksız Rekabet” hükümleri7 kapsamında olduğunun
düşünüldüğü, bu kapsamda teşebbüs içinde yapılan değerlendirme sonucunda
EÖT ile şirket içi gizli bilgileri EÖT’ye temin eden ARÇELİK Pazarlama Uzmanı
(…..) (BB) ve ARÇELİK Satış Geliştirme & Planlama Uzmanı (…..) (GO) iş
akitlerine son verildiği,
- Bununla birlikte, ARÇELİK üst yönetiminin haberi olmaksızın rakibe aktarılan ve
önemli bir bölümünün geleceğe yönelik fiyat stratejileri olan ARÇELİK ticari
sırlarının, Kurum tarafından yapılacak olası bir incelemede Yatay İşbirliği
Anlaşmaları Hakkında Kılavuz’un (Yatay İşbirliği Kılavuzu) 57. paragrafı ve Ege
Çimento III8 gibi yakın tarihli Kurul kararları ışığında “kartel” olarak
nitelendirilebileceği endişesiyle söz konusu başvurunun yapıldığı9,
- Başvuruya konu olayların ARÇELİK çalışanı EÖT’nin, öncelikle kendi Yahoo e-
posta adresine gönderdiği çeşitli e-postalar ile başladığı, söz konusu e-postaların
ağırlıklı olarak 2012 ve 2013 yıllarına ilişkin olduğu ve küçük ev aletlerinin satış
adetleri ve cirolarının yer aldığı satış raporlarından oluştuğu, BA’nın
02.03.2012’de GFK’da çalışmaya başlamasının ardından, EÖT’nin 07.03.2012
tarihinde söz konusu e-postaları kendi Yahoo mail adresine göndermesinin dikkat
çekici olduğu10,
- EÖT’nin BA ile arasındaki iletişimi gösteren ve cevaben EÖT’nin süpürge toplu
satış rakamlarını gönderdiği e-posta ile birlikte ele alındığında, söz konusu e-
postalarda yer alan “yine aynı iki dönemi aldım” ve benzeri ifadelerin, BA’nın
GFK’da çalıştığı dönemde ARÇELİK satış bilgilerinin araştırma şirketine
aktarıldığına işaret ettiği11,
- Ayrıca BA’nın bir grup arkadaşıyla GFK’dan ayrılarak OPR adlı araştırma şirketini
kurmasından sonra da ARÇELİK çalışanı EÖT ile iletişiminin devam ettiği
ARÇELİK’den VESTEL’e bilgi aktarımının başlangıcının ise Ocak 2014 olarak
kabul edilebileceği, zira BA’nın VESTEL’e geçtiği Ocak 2014 tarihinden ve en az
Şubat 2017 tarihine kadar EÖT’nin kendi Yahoo adresine çeşitli satış raporlarının
7 TTK’nın 55. maddesinde, “Üçüncü kişilerin işçilerine, vekillerine ve diğer yardımcı kişilerine, hak
etmedikleri ve onları işlerinin ifasında yükümlülüklerine aykırı davranmaya yöneltebilecek yararlar
sağlayarak veya önererek, kendisine veya başkalarına çıkar sağlamaya çalışmak” ve “İşçileri, vekilleri
veya diğer yardımcı kişileri, işverenlerinin veya müvekkillerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye veya
ele geçirmeye yöneltmek” hükümleri yer almaktadır.
8 Rekabet Kurulunun 14.01.2016 tarih ve 16-02/44-14 sayılı kararı.
9 VESTEL’le ilgili yukarıdaki hususların yanı sıra, TM ve GO’nun, SG’nin Gmail adresine, Samsung
Electronics İstanbul Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti.’nde (Samsung) çalıştığı çok kısa dönemde (Mayıs-
Haziran 2013), ARÇELİK’e ait birkaç gizli bilgiyi aktardığı da tespit edilmiştir. Bununla birlikte, başvuru
konusu bilgi değişiminin esasen ARÇELİK ve VESTEL arasında gerçekleşmiş olması, Samsung
çalışanına gönderilen bilginin kapsam ve süresinin kısıtlı olması, başvuru kapsamında Samsung’un
ilgili teşebbüs olarak nitelendirilmemesi gibi hususlar göz önüne alınarak, hakkında önaraştırma
döneminde destekleyici ilave bilgi/belge bulunmamış olan Samsung, soruşturma sürecine dâhil
edilmemiştir.
10 Bu tarihe kadar EÖT’nin şirket mail adresinden yahoo mail adresine sadece bir kere ve işle ilgili
olmayan bir konuda mail gönderdiğinin tespit edildiği belirtilmiştir.
11 Bu dönemde BA ile EÖT arasında hediyeleşmeye ilişkin e-posta yazışmaları da bulunmaktadır.
Ayrıca yine BA’nin GFK şirketinde çalıştığı bu dönemde EÖT ile BA arasında çeşitli ev eşyası ürün
gruplarına ilişkin olarak karşılıklı satış adet bilgisi talebinde bulunulmaktadır.
20-01/13-5
6/49
yanı sıra birim fiyatlar, toptan ve perakende satış ve ciro rakamları gibi bir bölümü
geleceğe ilişkin ARÇELİK’in verilerini12 göndermeye devam ettiği,
- Söz konusu veriler, ilk bakışta çalışanın kendi e-posta adresine gönderdiği veriler
olarak algılanabilecekse de, başvurunun devamındaki bilgiler aynı döneme
(2014-2017) ilişkin e-postalarda geçen ifadelerle13 birlikte değerlendirildiğinde,
EÖT’nin, BA ile VESTEL’de çalıştığı dönemde iletişim içerisinde olduğuna işaret
edebileceği, nitekim EÖT’nin ARÇELİK’te bölge yöneticiliğine atandığı
01.10.2016 tarihinden itibaren en az beş ayrı tarihte, ARÇELİK’in ürün ve
markalara göre kırılmış ayrıntılı toptan ve perakende satış ile montaj rakamları
gibi ticari sır niteliğindeki geçmiş tarihli bilgilerini doğrudan VESTEL’de çalışan
BA’nın Gmail adresine gönderdiği, benzer şekilde VESTEL’de çalışmaya
başladıktan sonra BA’nın VESTEL adresinden iki, Gmail adresinden bir e-postayı
ARÇELİK çalışanı EÖT’nin şirket e-posta adresine gönderdiği ancak bunların beş
adedinin VESTEL’in gizli bilgi içermeyen fiyat araştırması, birinin VESTEL’in
yürürlükte olan toptan fiyat listesi, birinin bir bölge yöneticisinin şikayet edildiği iç
yazışma olduğu14,
- Bu noktada, ağırlıklı olarak ARÇELİK çalışanı EÖT’nin VESTEL çalışanı BA’ya
aktardığı bilgilerin bir bölümünün geleceğe ilişkin veri içermesi iki teşebbüs
arasındaki Ocak 2014-Şubat 2017 dönemindeki ve kimi zaman yakın tarihli fiyat
hareketleriyle birlikte değerlendirildiğinde, durumun 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi bağlamında kartel olarak değerlendirilme şüphesiyle başvuruda
bulunulduğu,
- Başvuruya konu bir diğer iletişimin, EÖT ile BA arasındaki iletişime kıyasla daha
kısa olmakla birlikte, ARÇELİK çalışanı SB’nin, 24.01.2015 ile VESTEL’e geçiş
yaptığı tarih olan Nisan 2015 arasındaki dört aylık dönemde, VESTEL çalışanı
BA’ya ait VESTEL ve Gmail adreslerine gönderdiği beş e-posta iletisi olduğu, bu
yazışmalardan birinde SB’nin, “Kadıköy-Maltepe ilçelerinde yapılan satış artırıcı
özel faaliyetler” konulu şirket içi raporu paylaştığı, bir diğerinde ARÇELİK’in
gelecek dönem (Nisan ve Mayıs aylarında) beyaz eşya ve küçük ev aletlerine
yönelik zamları ve stratejileri içeren, 23.03.2015 tarih ve “Fwd: Maliyet artışları ve
olası zamlar” konulu e-posta silsilesinin SB tarafından VESTEL çalışanı BA’ya
gönderildiği, söz konusu yazışmanın bilgi değişimine örnek olabilecek önemli bir
yazışma olduğu,
- Bir diğer yazışmanın, VESTEL çalışanı SG’den ARÇELİK çalışanı EÖT’ye
yapılan bilgi aktarımına ilişkin olduğu, 30.12.2015 tarihli e-postada VESTEL
çalışanının Gmail adresinden ARÇELİK’te çalışan EÖT ve VESTEL’de çalışan
BA’ya gönderilen e-postada “Ocak ayı klima fiyatları.xlsx” adlı ek bulunduğu,
buna ek olarak, 05.01.2016, 06.01.2016 ve 08.01.2016 tarihli e-postalarda ise,
12 Örneğin, 30.04.2016 tarihinde EÖT’nin kendi mail adresine gönderdiği e-postada, ARÇELİK’in
Mayıs ayı PARO kampanya detayı ve tavsiye perakende fiyat listesi yer almaktadır.
13 E-postalarda “al sana fiyatlar”, “Abi selam, 2014 yılı program çıkışlar (…..) ve şirket aşağıda yer
alıyor. Ciro rekoru maili ve cv de ekte”, “Şampiyon firmasından veri gelmedi”, “excelde hepsi var” gibi
ifadeler geçmektedir.
14 Başvuruda ayrıca EÖT’nin eşi STT’nin, 2013 yılında pasta ve kurabiye üretimi işine girdiği bu
kapsamda VESTEL bayilerinin Haziran 2016- Haziran 2016-Nisan 2017 döneminde STT’ye en az
17.500 TL ödeme yaptığı, STT’nin de bu paraları EÖT’ye gönderdiği ayrıca EÖT ve STT’nin, Haziran
2016’da BA vasıtasıyla VESTEL’e sunulmak üzere teklif hazırladığı yönünde bilgiler yer almaktadır
20-01/13-5
7/49
VESTEL Beyaz Eşya, TV, Bayi/Çeyiz kanalı toptan fiyat listeleri ve
uygulamalarının SG tarafından EÖT’ye yönlendirildiği15,
- Bu yazışmaların ARÇELİK üst yönetimi kararı olmaksızın yapıldığı, ancak
ARÇELİK’in de bu yazışmalardan bağımsız olarak fiyatlarına 30.12.2015
tarihinde zam yaptığı, dolayısıyla bu fiyat artışlarının kartel olarak
değerlendirilebileceği endişesi doğduğu,
- İlaveten VESTEL çalışanı SG’nin, ARÇELİK çalışanı TM’ye VESTEL’in kredi kartı
kampanyaları ve komisyon oranlarını göndermesine ilişkin üç yazışmanın
bulunduğu16,
- Rekabet mevzuatına ilişkin hususlar ihtiva eden ve rakipler arası bilgi paylaşımı
içeren bir diğer yazışma silsilesinin, 2013 yılına kadar OPR adlı araştırma
şirketinde, 2013 yılından sonra VESTEL’de çalışmaya başladığı belirtilen BA ile
ARÇELİK çalışanı BO arasında gerçekleştiği, yazışmalar incelendiğinde,
27.12.2014 tarihli e-posta ve 21.04.2015 tarihli e-postaların dikkat çektiği,
27.12.2014 tarihli e-postada ARÇELİK çalışanı BO’nun, VESTEL çalışanı BA’ya
“Bizim fiyatlar ekte sizin fiyatları gönderir misin” ifadesini kullandığı17, 21.04.2015
tarihli yazışmada ise ARÇELİK çalışanı BO’nun, BA’ya gönderdiği e-postada
“Selamlar, Mayıs %6 zamlı fiyatlar” ifadesini kullandığı18,
- Öte yandan, ARÇELİK çalışanı BO’nun 23.04.2015 tarihinde kendisine bağlı
yöneticilere gönderdiği e-postada “VESTEL zammı açıkladı” ifadesinin yer aldığı,
e-postanın devamında Nisan ve Mayıs ayı VESTEL toptan fiyat listesine yer
verildiği, söz konusu fiyat listesini ARÇELİK’in nasıl elde ettiği hususunun tespit
edilemediği19,
- Öte yandan BO ile BA arasında geçen bazı yazışmalarda BSH firmasına ait
geçmiş tarihli bilgilerin paylaşıldığının görüldüğü, BO’nun BA’ya gönderdiği
13.11.2014 tarihli e-postada, BSH firmasının bazı modellerdeki indirim
kampanyasına ilişkin olarak yetkili satıcılarına gönderdiği duyurunun ve Excel
tablosunun bulunduğu, 18.05.2014 tarihli yazışmada ise BO’nun BA’dan “BSH
rakamlarını bir daha göndermesini istediği” görüldüğü, BO tarafından BA’ya
gönderilen 04.01.2015 tarihli diğer bir e-postada; BSH firmasının yetkili
satıcılarına gönderdiği kampanya kataloğunun paylaşıldığı, son olarak BA’nın
VESTEL adresinden Gmail adresine, oradan da BO’nun ARÇELİK adresine
gönderdiği 14.01.2017 tarihli e-postada; “01.12.2015-30.04.2016 arası 165 adet
bayisinin KDV hariç toptan cirosu var. Data içinde il, ilçe kırılımı ile performans
sıralaması da mevcut” notuyla birlikte, BSH bayilerinin bilgilerinin yer aldığı bir
Excel tablosunun gönderildiği ve BO’nun bu e-postaya “Teşekkürler” şeklinde
yanıt verdiği,
15 Aynı kişiler arasındaki bir başka yazışma, SG’nin Gmail adresinden gönderilerek, EÖT’nin Yahoo
adresi üzerinden ARÇELİK’e gelmiş olup, 20.01.2016 tarihli e-postada VESTEL’in Edirne, İstanbul,
Kırklareli ve Tekirdağ bayilerinin ciroları bulunmaktadır.
16 Bununla birlikte, başvuruda söz konusu kredi kartı ve komisyon bilgilerinin bayilerden kolaylıkla
öğrenilebilecek türden bir bilgi olduğu ifade edilmektedir.
17 E-postanın ekinde, ARÇELİK yetkili satıcılarına 25.12.2014’te gönderilen Ocak ayında yürürlüğe
girecek toptan fiyatların yer aldığı belirtilmektedir.
18 Başvuruda, e-posta ekinde Mayıs ayı zamlı toptan fiyatların yer aldığı ifade edilmektedir.
19 BA ile BO arasında farklı konularda başka yazışmalara da başvuruda yer verilmiştir. Bunlar;
17.03.2014 tarihinde BA tarafından BO’ya Samsung’un yeni çamaşır makinasının özelliklerinin
gönderildiği e-posta ile 16.06.2014 tarihinde BO ile BA’nın bir yemekli toplantıyı erteledikleri e-posta
yazışmalarıdır.
20-01/13-5
8/49
- Başvurunun devamında, ARÇELİK’in yılda üç kez toptan ve tavsiye fiyat listesini
revize ettiği, ancak listedeki fiyatlarla bağlı kalınmadığı, dönemsel indirim ve
kampanyaların söz konusu olabildiği,
- Ayrıca VESTEL’e aktarılan ticari sırlar nedeniyle ARÇELİK’in mağdur olduğu,
yaşanan mağduriyetin Kurum tarafından yapılacak olası bir incelemede artmasını
önlemek amacıyla Pişmanlık Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrası
kapsamında başvuruda bulunulduğu
ifade edilerek konu hakkında 4054 sayılı kapsamında gereğinin yapılması talep
edilmiştir.
I.2. Hakkında Soruşturma Açılan Taraflar
I.2.1. Arçelik Pazarlama A.Ş. (ARÇELİK)
(14) ARÇELİK, 1955 yılında kurulmuş olup, başta beyaz eşya olmak üzere, evlerde
kullanılan elektrikli ve elektronik ürünlerin üretimi, satışı, dağıtımı ve pazarlanması
alanlarında ulusal ve uluslararası boyutta faaliyet göstermektedir. ARÇELİK’in
içerisinde bulunduğu Koç Grubu; Beko, Grundig, Blomberg, Elektrabregenz, Arctic,
Leisure, Flavel, Defy, Altus ve Dawlance olmak üzere 11 markasıyla 145’ten fazla
ülkede ürün ve hizmet sunmaktadır. Üretim faaliyetlerini yedi farklı ülkede bulunan 18
üretim tesisinde gerçekleştiren ARÇELİK, ürünlerini Türkiye’de geniş bir dağıtım ve
servis ağıyla tüketicilere ulaştırmaktadır.
I.2.2. Vestel Ticaret A.Ş. (VESTEL)
(15) VESTEL 1984 yılında kurulmuş olup, 1994 yılından bu yana Zorlu Grubu bünyesinde
tüketici elektroniği, beyaz eşya, dijital ürünler, bilgi teknolojileri, LED aydınlatma ve
savunma sektörlerinde üretim, pazarlama ve satış sonrası destek hizmetleri
alanlarında faaliyet göstermektedir. VESTEL üretim faaliyetlerini Manisa’da bulunan
“Vestel City” üretim tesisinde gerçekleştirmekte ve Türkiye çapına yayılmış yaklaşık
1250 satış noktası, 350 yetkili servis ve 13 merkez servisiyle faaliyetlerini
sürdürmektedir.
I.3. İlgili Pazar
I.3.1. Pazara İlişkin Genel Bilgi
(16) Kullanım süresi bir yıldan uzun, dayanıklı tüketim mallarının alt sektörleri içinde yer
alan beyaz eşya sektörü; çok sayıda ve çeşitli mal grubunu içermektedir. Bazı
kaynaklarda elektrikli ev aletleri, bazılarında ise dayanıklı tüketim malları kapsamına
giren beyaz eşya sektörü; farklı teknolojileri nedeniyle çok geniş bir ürün yelpazesine
sahiptir. Bu ürünlerin başlıcaları; buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın,
ocak, süpürge gibi temel ürünler ve tost makinesi, robot, meyve presi, blender,
mikser gibi küçük ev aletleri ile ayrıca derin dondurucu, klima, şofben, termosifon, su
arıtma cihazı gibi ürünlerdir.
(17) Ülkemizde kalite standartlarının gelişmesiyle birlikte gelişmekte olan kalite şartları
sayesinde karmaşık özelliklere sahip olan daha nitelikli ürünler üretilmeye
başlanmıştır. Dayanıklı tüketim malları sektöründe Türk firmalarının yanı sıra bazı
yabancı firmalar da sektörün içinde yer almakta ve rekabet halinde bulunmaktadır.
(18) Dayanıklı tüketim malları sektörünün yoğunlaştığı bölgeler; Marmara, Orta Anadolu
ve Ege Bölgeleridir. Fabrikalar ise İstanbul, Manisa, Tekirdağ, Eskişehir, Bolu, Bursa,
İzmir Ankara, Kocaeli, Yalova, Kayseri, Konya gibi illerde yoğunlaşmıştır.
20-01/13-5
9/49
(19) Dayanıklı tüketim malları sektörünün büyük çoğunluğunu oluşturan beyaz eşya
sektöründe, iç pazar üretiminin yaklaşık %90’ını birkaç büyük firma oluşturmaktadır.
Bununla birlikte 50 civarında teşebbüsün sektörde faaliyet gösterdiği görülmektedir.
Ek olarak 500’ün üzerinde firma ise yedek parça ve aksam üretimi ile iştigal etmekte
ve sektöre bu şekilde dâhil olmaktadır. Sektörün parça üretiminin yanı sıra bir de
bakım, servis gibi hizmet dalları da bulunmaktadır. Dolayısıyla sektörde 1.500 civarı
yetkili servis ile 12.000 bayi, sektörde hizmet vermektedir20.
(20) Beyaz eşya sanayinin geliştirilmesi, ulusal ve uluslararası standartlarda hizmet
kalitesinin yükseltilmesi amacıyla kurulan TÜRKBESD’in ARÇELİK ve VESTEL dahil
olmak üzere 7 üyesi bulunmaktadır. Dernek sektörün yaklaşık %90-91’ini temsil
etmektedir. Bunun yanında Beyaz Eşya Yan Sanayicileri Derneği (BEYSAD) çatısı
altında 195 üye firma bulunmaktadır21.
(21) Türkiye’de beyaz eşya sektöründe faaliyet gösteren en büyük dört beyaz eşya
üreticisi TÜRKBESD üyesi teşebbüsler ve markaları aşağıdaki tabloda yer
almaktadır:
Tablo 1: TÜRKBESD Üyesi Teşebbüs Markaları
Teşebbüs Adı Teşebbüs Markaları
ARÇELİK
Arçelik, Beko, Grundig, Blomberg, Elektrabregenz, Arctic, Leisure, Flavel,
Defy, Altus ve Dawlance
BSH Bosch, Profilo, Siemens, Gaggenau
İNDESİT22 Hotpoint, İndesit, Scholtes
VESTEL Vestfrost, Regal, Vestel, Finlux, Seg
Kaynak: TÜRKBESD Verileri
(22) Öte yandan sektörde yer alan firmalar ve pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer
verilmektedir.
Tablo 2: Beyaz Eşya Sektöründe Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Ciro Bazında Pazar Payları (%)23
2015 2016 2017 2018
ARÇELİK 49,62 50,21 49,91 48,53
BSH 26,88 27,74 27,21 27,30
VESTEL 14,96 15,62 17,49 19,17
İNDESIT 7,58 5,65 4,59 3,86
Candy Group 0,96 0,78 0,80 0,50
Silverline 0,00 0,00 0,00 0,64
Toplam 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: TÜRKBESD Beyaz Eşya Raporu
(23) Türkiye, beyaz eşya üretiminin lideri olarak bilinen Almanya ve İtalya’yı geride
bırakarak, 25 milyon adetlik üretiminin %75’ini yaklaşık 150 ülkeye ihraç etmektedir.
Euromonitor24 verilerine göre Türkiye dünya üretiminin yarısını gerçekleştiren Çin’in
arkasında ikinci konumda bulunmaktadır.
(24) Sektörde beyaz eşya ve elektrikli ev aletlerine ilişkin 2017 yılının Şubat ayından Eylül
sonuna kadar süren Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimi, talep artışına neden
olmuştur. TURKBESD verilerine göre dört beyaz eşyada ihracat (buzdolabı, çamaşır
makinası, bulaşık makinası, fırın) 2017’de %7,3; alt bileşenlerde ise %6 büyürken,
20 (erişim tarihi: 22.10.2018)
21 (erişim tarihi:22.10.2018)
22 İndesit Company Beyaz Eşya San. ve Tic. A.Ş. (İNDESİT)
23 Pazar payı verileri 2018 yılı bakımından Ocak-Ekim arasını kapsamaktadır. TÜRKBESD verileri,
üyeleriyle sınırlı olarak ve Türkiye’de üretim tesisi bulunan teşebbüslerin pazar paylarını
göstermektedir.
24 Stratejik pazar araştırması sunan bir şirkettir.
20-01/13-5
10/49
ÖTV teşviki ile iç satışlarda %11’lik bir büyüme gerçekleşmiştir. Şubat-Eylül 2017
döneminde geçerli olan ÖTV’nin sıfırlanması ile 2017’de 621.000 adet ortalama satış
gerçekleştiği, ÖTV teşvikinin son dönemi olan Eylül’de ise 808.000 adetlik satışa
ulaşıldığı açıklanmıştır25.
(25) 2018 yılında ise dört beyaz eşyada ilk altı aylık (Ocak-Haziran) dönemde %0,9
oranında küçülme gerçekleştiği ifade edilmiştir. Bu dönemde üretim 2017 yılının aynı
dönemine göre %3,8 oranında azalarak 12.091.000 adet olmuş, iç piyasada ise
3.222.000 adet satış gerçekleştirilmiştir26.
(26) Beyaz eşya ürün grubunun ana kategorileri ve bilgi değişimine konu ürün grupları
buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın ve klima bakımından son dört
yıllık pazar paylarına aşağıda yer verilmektedir.
Tablo 3: Adet Bazlı Buzdolabı Pazar Payları (%)
2015 2016 2017 201827
ARÇELİK (…..) (…..) (…..) (…..)
BSH (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
INDESIT (…..) (…..) (…..) (…..)
Candy Group (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ARÇELİK’den gelen bilgiler
Tablo 4: Adet Bazlı Çamaşır Makinesi Pazar Payları (%)
2015 2016 2017 2018
ARÇELİK (…..) (…..) (…..) (…..)
BSH (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
INDESIT (…..) (…..) (…..) (…..)
Candy Group (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ARÇELİK’den gelen bilgiler
Tablo 5: Adet Bazlı Bulaşık Makinesi Pazar Payları (%)
2015 2016 2017 2018
ARÇELİK (…..) (…..) (…..) (…..)
BSH (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
INDESIT (…..) (…..) (…..) (…..)
Candy Group (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ARÇELİK’den gelen bilgiler
Tablo 6: Adet Bazlı Fırın (Solo) Pazar Payları (%)
2015 2016 2017 2018
ARÇELİK (…..) (…..) (…..) (…..)
BSH (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
INDESIT (…..) (…..) (…..) (…..)
Candy Group (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ARÇELİK’den gelen bilgiler
25
(erişim tarihi: 22.10.2018)
26 (erişim
tarihi: 04.01.2019)
27 2018 yılına ilişkin veriler Ocak-Ekim dönemini kapsamaktadır.
20-01/13-5
11/49
Tablo 7: Adet Bazlı Klima Pazar Payları (%)
2015 2016 2017 2018
ARÇELİK (…..) (…..) (…..) (…..)
BSH (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
INDESIT (…..) (…..) (…..) (…..)
TDDöküm (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: ARÇELİK’den gelen bilgiler
Tablo 8: Ciro Bazlı Televizyon (LCD) Pazar Payları (%)
2014 2015 2016 2017
SAMSUNG (…..) (…..) (…..) (…..)
LG (…..) (…..) (…..) (…..)
VESTEL (…..) (…..) (…..) (…..)
PHILIPS (…..) (…..) (…..) (…..)
SONY (…..) (…..) (…..) (…..)
Diğer (…..) (…..) (…..) (…..)28
Kaynak: GFK verileri
(27) Yukarıda yer verilen beyaz eşya kategorilerinde ARÇELİK ekonomik bütünlüğünün
(…..) sırada olduğu, VESTEL’in buzdolabı, çamaşır makinesi ve fırın grupları
bakımından pazarda (…..) sırada olduğu görülmektedir. Klima pazarında ARÇELİK
(…..) sırada olup, VESTEL (…..) sıradadır. Televizyon pazarında ise çok sayıda
teşebbüsün faaliyet gösterdiği görülmekte olup, VESTEL (…..) sıradadır.
I.3.2. İlgili Ürün Pazarı ve İlgili Coğrafi Pazar
(28) İlgili ürün pazarının tespitinde, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınırken, tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilmektedir.
(29) Dosya konusu ürünler tüketicilerin kullanım amaçları bakımından farklılık arz ettiği
gibi nitelikleri ve fiyatları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Bu nedenle her biri
tüketicilerin farklı ihtiyaçlarına yönelik olan her bir ürün için ayrı pazar tanımlaması
yapılması mümkündür. Başvuruya konu ürünler incelendiğinde temel ürün gruplarının
“beyaz eşya”, “klima” ve “televizyon” olduğu anlaşılmaktadır29.
(30) Söz konusu ürün grupları kendi içinde fiyat, kalite, kullanım amaçları, kullanım yeri ve
nitelikleri gibi pek çok kriter bakımından farklılaşabilmektedir. Bunun yanında
sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin belirtilen ürün gruplarının büyük bir
bölümünde faal olduğu görülmektedir.
(31) Dosya kapsamında teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlâl edebilecek
nitelikteki rekabete duyarlı bilgileri paylaştıkları yönündeki başvuru incelenmektedir.
Dolayısıyla dosya kapsamında ilgili ürün pazarı en geniş haliyle “dayanıklı tüketim
malları pazarı” olarak belirlenebileceği gibi; her bir ürün grubu bazında “beyaz eşya”,
“klima” ve “televizyon” şeklinde ayrı ayrı belirlenmesi de mümkündür.
(32) Bununla birlikte, teşebbüsler arası rekabete duyarlı bilgi değişimine konu olan Kurul
kararları incelendiğinde, teşebbüslerin faaliyette bulundukları ürün gruplarına
değinilmekle birlikte sonuç üzerinde belirleyici olmayacağı gerekçesiyle kesin bir
pazar tanımının yapılmadığı görülmektedir30.
28 ARÇELİK’in pazar payı 2017 itibarıyla %(…..) olarak gerçekleşmiştir.
29 Başvuruda ilgili ürün grupları arasında küçük ev aletleri de sayılmış olmakla birlikte, başvuru konusu
belgeler incelendiğinde bilgi değişimine konu belgelerin ağırlıklı olarak beyaz eşya ve alt ürün
gruplarına ilişkin olduğu görülmüştür.
30 08.03.2013 tarih ve 13-13/198-100 sayılı, 07.11.2016 tarih ve 16-37/628-279 sayılı Kurul kararları.
20-01/13-5
12/49
(33) Bu bakımdan işbu soruşturma kapsamında ilgili ürün pazarının alternatif pazarlardan
biri temel alınarak belirlenmesinin, ulaşılan sonuç üzerinde etkili olmayacağı göz
önüne alınarak kesin bir pazar tanımı yapılmamıştır.
(34) İncelenen teşebbüslerin faaliyetlerini tüm Türkiye çapında gerçekleştirmesi ve ülkenin
herhangi bir bölgesindeki rekabet koşullarının diğer bölgelerden belirgin şekilde
farklılık göstermemesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.4. Tespitler
I.4.1. Soruşturma Döneminde Yapılan Yerinde İncelemeler Sonucunda Elde
Edilen Bilgi ve Belgeler
I.4.1.1. VESTEL’de Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(35) VESTEL’in İstanbul Genel Merkezinde 26.12.2017 tarihinde yapılan yerinde
incelemede başvuru konusuna ilişkin olarak birtakım belgelere ulaşılmış olup, bu
belgelerden önemli görülen ve başvuru ekinde yer verilen belgeler ile bağlantılı
olanlara aşağıda yer verilmektedir.
I.4.1.1.1. Rakibin Perakende Satış Verilerine İlişkin Belgeler
(36) Yerinde incelemede, çoğunlukla rakip ARÇELİK firmasına ait pek çok ürün
grubundaki perakende satış bilgilerinin, ay/gün bazında ARÇELİK Satış Trakya Bölge
Yöneticisi EÖT tarafından VESTEL Marmara Bölge Müdürü BA’ya iletildiği, bu veriler
üzerinden VESTEL yöneticilerine raporlama yapıldığı anlaşılmaktadır31.
(37) Belge 1: 19.07.2016 tarihinde VESTEL Satış Geliştirme Müdürü (…..) (ME)
tarafından VESTEL Yurtiçi Satış ve Pazarlama Genel Müdürü (…..) (EG), VESTEL
Pazarlama Genel Müdür Yardımcısı (…..) (TB), VESTEL Bayi Kanalı Satış Genel
Müdür Yardımcısı (…..) (TL) ve VESTEL Marmara Bölge Müdürü BA’ya gönderilen
“201732 Temmuz İlk 16 Gün Perakende Performans” başlıklı e-postada; rakiplerin
2016 yılı Temmuz ayının ilk 16 günlük perakende satış fiyatlarının bir tablo üzerinden
karşılaştırıldığı görülmektedir. Tabloda yer alan ARÇELİK’e ilişkin verilerin
kaynağının EÖT’nin kendi e-posta adresine gönderdiği33 Temmuz 2016 ilk 16 günlük
ARÇELİK satış verileri olduğu anlaşılmaktadır. VESTEL’de yerinde incelemede
bulunan belgede ise EÖT’nin SG’ye söz konusu veriyi 18.07.2016 tarihinde ilettiği
ardından SG’nin özel e-posta adresine gelen söz konusu veriyi VESTEL kurumsal
hesabına ilettiği görülmektedir.
16
GÜN
V A B
Perakende
Miktar
Perakende
Miktar %
Perakende
Miktar
Perakende
Miktar %
Perakende
Miktar
Perakende
Miktar %
Tem.15 Tem.16 Tem.15 Tem.16 Tem.15 Tem.16
LCD
TV
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(38) Belge 2: VESTEL yetkilisi BA’ya ARÇELİK’den iletildiği anlaşılan perakende satış
verileri üzerinden VESTEL bünyesinde yapılan yazışmaların bir diğer örneği, 2016
31 Yukarıda başvuru sahibi tarafından yapılan açıklamalarda görüldüğü üzere, söz konusu bilgi
aktarımının neredeyse tümünde süreç, ARÇELİK çalışanı EÖT’nin birtakım ARÇELİK verilerini şirket
e-posta hesabından kişisel hesabına göndermesi ile başlamaktadır. Söz konusu e-postaların bir
bölümünün doğrudan bu kişi tarafından VESTEL çalışanına gönderildiği tespit edilmiştir. Bir grup belge
bakımından bu bağlantı, VESTEL iç yazışmalarındaki veriler ile EÖT’nin kendi adresine gönderdiği
verilerin örtüşmesi ile ortaya çıkmıştır.
32 E-posta başlığında 2017 ifadesi yer almakla birlikte, e-postanın içeriği 2016 yılına ilişkindir.
33 İlgili belge VESTEL tarafından sunulmuştur.
20-01/13-5
13/49
yılı Aralık ayı ve 2016 yılı Ocak ayına ilişkin değerlendirmeler içeren e-posta
silsilesidir. VESTEL yetkilileri arasında paylaşılan e-postalarda, ARÇELİK verilerini
içeren Aralık 2016 dönemine ilişkin aşağıda yer verilen 11 gün, 13 gün, 18 gün34, 26
gün35 olmak üzere dört raporlama ve Ocak 2016 dönemine ilişkin 9 gün, 14 gün, 25
gün36 olmak üzere üç raporlama yer almaktadır.
(39) Aralık 2016 dönemine ilişkin olarak, söz konusu belgeler içerisinde BA’dan EG, TB,
TL ve ME’ye gönderilen “Aralık 11 gün değerlendirme raporu”37 başlıklı ilk e-postada,
“(…..) Bey merhaba,
İlk 11 günlük perakende sonuçları aşağıda bulabilirsiniz. 2014 yılı ocak
ayından beri Vestel’de hazırladığım en ilginç tablo ile karşı karşıyayım. Hatta
GFK yıllarımda da bu şekilde bir tablo görmedim. Perakende satışlarda
rakiplerimize oranla çok büyük farklar var. Tabloyu çok iyi inceleyip, doğru
yorumlamamız gerektiğine inanıyorum. Rakibimiz de çok ciddi daralmalar
varken, bizde ise dehşet şekilde büyümeler gözüküyor.
… Düzenli düşük zamlar ile (aylık %(…..)) fiyatlarımızı yavaş yavaş yukarı
çekerken değiştirme kampanyasına devam edelim. Hatta iletişim ekibi bunu az
da olsa piyasada duyurmaya devam etsin. Ama en önemlisi işlerin iyi
olduğunu rakiplerimizden saklayabildiğimiz kadar saklayalım. Piyasa da genel
inanış doların çıkması ile pazarın daraldığı yönünde. Bizdeki büyümeyi
duyarlarsa kampanya değiştireceklerdir….”
ifadeleri yer almaktadır. E-posta silsilesinin devamında, yukarıda da ifade edildiği
üzere raporun çeşitli tarihlerde güncellendiği, bu kapsamda ARÇELİK ve BEKO ile
VESTEL satışlarının kıyaslanarak çeşitli ürün gruplarındaki kampanyalar üzerinde
değerlendirmeler yapıldığı anlaşılmaktadır.
(40) Ocak 2016 dönemine ilişkin olarak BA tarafından, Pazarlama Genel Müdür
Yardımcısı TB ve Pazarlama Genel Müdürü EG’ye gönderilen, ARÇELİK’in Ocak
2016 ayı ilk dokuz gün perakende satışlarına ilişkin 12.01.2016 tarihli e-postada38;
“9 günlük perakende sonuçlarını çok net olmamak ile birlikte almaya başladık.
Buna göre:
34 18 günlük raporlamanın EÖT tarafından şirket hesabı aracılığıyla aktardığı anlaşılmaktadır.
35 27.12.2016 tarihinde ARÇELİK çalışanı GO tarafından EÖT’ye gönderilen “26 gün” başlıklı ve
ekinde “PMSInExcel27.12.2016” adlı excel verisi olduğu anlaşılan e-postanın, EÖT tarafından aynı
gün VESTEL çalışanı BA’ya iletildiği görülmektedir. Aynı adı taşıyan excel dosyası, BA’dan ME’ye
gönderilmiştir.
36 Başvuruya ek olarak sunulan belgelerde, Ocak 2016 dönemine ilişkin olarak ilk ikisi önce ARÇELİK
çalışanı BB tarafından EÖT’ye gönderilen ve ardından bu yetkilinin kendi şahsi e-posta hesabına
gönderdiği “Fwd PMSInExcel11 1 2016 17 11 15 xlsb”, “Fwd PMSInExcel28 1 2016 15 40 57 xlsb”,
“FW 2015-2016 ocak” başlıklı e-postalar Kuruma sunulmuştur.
37 Başvuru kapsamında Kuruma sunulmuş olan, EÖT’nin kendi e-posta adresine gönderdiği anlaşılan
12.12.2016 tarihli e-postanın ekinde “PMSInExcel 12.12.2016.9.43.19.xlsb” adlı excel dosyası olduğu
anlaşılmaktadır. Aynı zamanda, VESTEL’de yapılan incelemede BA’nın bilgisayarında “PMSInExcel12
12 2016 9 43 19.xlsb” başlıklı excel dosyası bulunmuş olup, e-posta silsilesindeki verilerin bu excelden
alındığı görülmektedir.
38 BA söz konusu e-postayı göndermeden bir gün önce, 11.01.2016 tarihinde EÖT kendi şahsi e-posta
adresine, ARÇELİK çalışanı BB’den gelen “Fwd: PMSInExcell 1.1.2016.17.11.15.xlsb” başlıklı ve aynı
adı taşıyan veriyi göndermiştir. Belge, BA’nın söz konusu dokuz günlük değerlendirmeyi anılan e-
postadan elde ederek yaptığına işaret etmektedir.
Benzer şekilde Ocak 2016 dönemi ilk 25 günlük perakende verileri de aynı kişiler arasında
paylaşılarak analiz edilmiştir. Başvuruda EÖT’nin kendi yahoo adresine attığı ve söz konusu verileri
içerdiği düşünülen “Fwd:PMSInExcel28.1.2016.15.40.57.xlsb” konulu ve 28 Ocak 2016 tarihli mail
Kurum kayıtlarına sunulmuştur.
20-01/13-5
14/49
MHA3 ve TV ürün grubunda yüksek büyüme gösterirken
Solo Frn, Ank Frn ve AC’de ise rakiplerimizden daha kötü durumdayız.”
değerlendirmeleri yapılmıştır.
I.4.1.1.2. Rakibin Toptan ve Perakende Montaj Kırılımlarına İlişkin Belgeler
(41) BA’nın e-posta hesabında yapılan incelemede, ARÇELİK Satış Trakya Bölge
Yöneticisi EÖT tarafından ARÇELİK’in geçmiş tarihli ve çeşitli ürün gruplarında
toptan ve perakende satış ve montaj rakamlarını içeren bilgilerin bu kişiye
gönderildiğine işaret eden çok sayıda belge tespit edilmiştir39.
(42) Belge 3: Ayrıca BA tarafından ARÇELİK’e ait toptan ve perakende satış montaj
kırılım verileri üzerinden VESTEL’de şirket içi değerlendirmeler yapıldığına işaret
eden birtakım belgeler elde edilmiştir. Örneğin; 28.06.2016 tarihinde BA’dan VESTEL
çalışanı (…..) (OA) gönderilen e-postada;
“(…..) ham data ekte ama konuşalım”
ifadesi bulunmaktadır40. E-posta ekinde “PMSInExcel28 6 2016 16 38 1.xlsb” adlı
dosya bulunmakta olup, içeriğinde ARÇELİK tv ve küçük ev aletlerine ilişkin toptan ve
perakende satış rakamları bulunmaktadır.
(43) Belge 4: BA’dan ME’ye 28.12.2016 tarihinde gönderilen “PMSInExcel27 12 2016 10
7 31.xlsb” başlıklı e-posta ekinde, ürün grupları için ayrı ayrı olmak üzere satış-
perakende-montaj rakamları karşılaştırılmaktadır41. Benzer şekilde, ARÇELİK yetkilisi
EÖT’den VESTEL yetkilisi SG ya da BA’ya güncel (günlük, haftalık, aylık) toptan ve
perakende satış-montaj rakamlarının iletildiği belgeler elde edilmiştir42.
(44) Belge 5: 16.08.2016 tarihinde BA’nın, SG’ye gönderdiği “PMSInExcel16 8 2016 12 6
25.xlsb” başlıklı e-posta ekinde ARÇELİK’e ait 2015-2016 karşılaştırmalı toptan ve
perakende satış bilgileri mevcut olup, e-postada;
“(…..) selam
Tabloyu doldursana”
notuyla VESTEL Satış Müdürü SG’den VESTEL satış bilgilerini tabloya girmesi talep
edilmiştir43.
39 Örneğin EÖT’den BA’ya 03.02.2017 tarihinde gönderilmiş olan “Fwd 2016 Midi Fırın” başlıklı e-
posta. Öte yandan, inceleme konusu ile doğrudan ilişkili olmamakla birlikte BA tarafından bir bağımsız
araştırma kuruluşu şirketi çalışanına çeşitli tarihlerde ARÇELİK firmasına ait geçmişe dönük montaj
kırılım gibi bilgilerin e-posta yoluyla aktarıldığı anlaşılmaktadır. Örneğin BA’dan GFK çalışanı (…..)’e
gönderilen “Fwd: Nisan” başlıklı 26.05.2016 tarihli e-posta, “FW: nisan 15” başlıklı e-posta, “FW: mart”
başlıklı e-posta, “FW: Ağustos” başlıklı e-postalar.
40 Başvuru kapsamında sunulan belgeler arasında yer alan e-posta ekindeki excel verisi, 28.06.2016
saat 16.44’te ARÇELİK yetkilisi EÖT’nin kurumsal hesabından şahsi hesabına yönlendirilmiştir. Söz
konusu verinin aynı gün saat 17.54’te VESTEL yetkilisi BA tarafından VESTEL içerisinde paylaşıldığı
anlaşılmaktadır.
41 Başvuruda sunulan belgelere göre, söz konusu excel verisi bir gün önce ARÇELİK çalışanı GO
tarafından EÖT’ye gönderilmiş, ardından bu yetkili söz konusu veriyi kendi şahsi e-posta adresine
yönlendirmiştir.
42 EÖT ile SG arasındaki “İlt:FWD: 16 günlük” başlıklı e-posta yazışmasında “Perakende-Montaj
karşılaştırma” adı altında Temmuz ayı ilk 16 gün toptan ve perakende satış miktarı ve satış tutarı
bilgilerinin, 18.07.2016 tarihinde paylaşıldığı görülmektedir. 31 Mart günü ayın ilk 28 günü bakımından
ARÇELİK toptan perakende montaj kırılım verilerini BA, VESTEL içerisinde paylaşmıştır.
43 Başvuru kapsamında Kuruma sunulan belgeler incelendiğinde, söz konusu verinin aynı gün EÖT
kurumsal hesabından şahsi e-posta adresine yönlendirildiği, verinin yaklaşık yarım saat sonra BA
tarafından SG’ye gönderildiği anlaşılmaktadır.
20-01/13-5
15/49
(45) Belge 6: ARÇELİK’e ait geçmişe dönük toplulaştırılmış dataların ürün bazında
VESTEL ile paylaşıldığına işaret eden, 28.09.2016 tarihinde VESTEL yetkilisi BA’dan
VESTEL yetkilisi (…..) (LB) gönderilen “Fw ank” başlıklı e-postada44;
“(…..) Merhaba,
Ekte Arçelik firmasının ilk 9 aylık perakende-Toptan ve Montaj datası var.
Datadan da anlaşılacağı üzere kompakt fırınların perakende satış adetleri son
derece düşük.
Maliyet rakamlarını ise yarın sabah yüz yüze görüşebiliriz.”
ifadesi yer almaktadır. E-posta ekinde ARÇELİK’e ait 2016 yılı ilk dokuz ayı içeren
veri bulunmaktadır.
I.4.1.1.3. Rakip Bayi Cirolarına İlişkin Belgeler
(46) Yapılan incelemede elde edilen belgelerden bazıları, rakip bayilerinin cirolarına ilişkin
bilgilerin de paylaşıldığına işaret etmektedir.
(47) Belge 7: 16.10.2016 tarihinde BA’dan (…..) (CB), ME ve diğer bir grup VESTEL
çalışanına gönderilen “9 ay ciro.xlsb” başlıklı e-postada45;
“(…..) merhaba,
9 aylık Arçelik Beko tahminlemesini ekte bulabilirsin.”
notu ve ekinde bayi adresleri, unvanları, bayi satış adedi ve ciro rakamları yer
almaktadır.
(48) Belge 8: BA tarafından ME ve CB’ye gönderilen 26.07.2016 tarihli e-postada,
“Merhabalar,
Ek'te ŞL46 datasını bulabilirsiniz, diğer vb satışlardan arındırılmış, direkt
kullanılabilir durumdadır.”
notu yer almaktadır. E-posta ekinde ARÇELİK İstanbul bayilerinin 2016 yılı ilk altı
aylık ciro listesi bulunmaktadır47.
(49) Belge 9: 15.01.2016 tarihinde VESTEL çalışanı CB’ye yolladığı e-postada BA, bir
gün önce kendisine EÖT tarafından gönderilen 2015 ciro verisini;
“(…..) selam
2015 cirolarını ekte bulabilirsin. Gerekli temizlik sonrası (…..) ile paylaşmanı
rica ederim”
notu ile paylaşmıştır. E-posta ekinde, ARÇELİK’in şehir ve ilçe bazında bayi satış
rakamları ve bayi ciroları olduğu görülmektedir.
44 Başvuruda sunulan belgeye göre ankastre fırın ve davlumbaz verileri 28.09.2016 saat 14.43’te EÖT
tarafından kendi şahsi e-posta adresine gönderilmiş, yaklaşık iki saat sonra aynı e-posta ekleriyle
beraber VESTEL çalışanı BA tarafından VESTEL yetkilisi LB’ye gönderilmiştir. Dolayısıyla söz konusu
belgenin ARÇELİK’den VESTEL’e iletildiği açıkça anlaşılmaktadır.
45 Başvuru ekinde yer verilen, Ekim 2016’da EÖT’nin kendi hesabına gönderdiği “Fwd
44593_59855348_1308075707 xlsb” başlıklı excel dosyasında yer alan bayi cirolarından alındığı
değerlendirilmektedir.
46 ŞL ifadesinin “Şampiyonlar Ligi”nin kısaltması olduğu kanaatine varılmıştır. Nitekim BA’nın
bilgisayarında bulunan ve VESTEL yöneticilerine yapılan 2013-2016 arası dönemi kapsayan
raporlamanın başlığı “Şampiyonlar Ligi” olup, VESTEL ve ARÇELİK ve BEKO markalarının pazar
payları analiz edilmiştir).
47 Başvuruya göre önce EÖT’nin şahsi e-posta hesabına gönderilen, ardından aynı tarihte VESTEL
içinde yazışmaya konu olan bir diğer bilgi aktarımıdır.
20-01/13-5
16/49
I.4.1.1.4. Güncel/Gelecek Dönem Zam Oranları ve Özel Satış Duyurularına İlişkin
Belgeler
(50) Belge 10: 21.04.2015 tarihinde BA ile TB arasındaki “RE: MayısPazar duyumları
hakk.” yazışmada,
“..A ve B ise Beyaz Eşya %(…..) TV %(…..) AC %(…..) oranlarında zam
yapacağını duyuyorum…
..”
ifadesine ilişkin TB tarafından gönderilen cevabi e-postada;
“(…..) merhaba,
Bugünkü toplantıda A ve B nakit kolonunu iptal edip peşin peşine BE yüzde
(…..) ile yüzde (…..) zam ….. yapacaklarını duydum teşekkürler..”
cevabı yer almaktadır.
(51) Belge 11: VESTEL’de Beyaz Eşya Pazarlama Grup Müdürü görevindeki (…..) (ÖS)
01.02.2017 tarihinde SG’ye yolladığı;
“(…..) Selam,
A markasına Derin Dondurucu sorarken, Klima da ne yapıyorlar onu da
öğrensene. Bağlantı ne zaman çıkar? Ya da fiyatları ne zaman yayınlarlar.
Genel bir bilgi alsan süper olur?”
sorusunu SG,
“Emre slm,
ekte ddr var. Aynı fiyat ile şubatta devam ediyorlar.
Klima paylaşacağım.
Kolay gelsin”
şeklinde yanıtlamıştır.
(52) Belge 12: Ürünlere yapılacak zam oranlarına ilişkin VESTEL yöneticiler arasında
zam oranlarının tartışıldığı, konu başlığı “Fwd: Zam Konusu hk.- (…..) ile zam
konusunda yazışmamış” olan yazışmada, 26.07.2017 tarihinde VESTEL çalışanı
(…..);
“Ağustos ayında Arçelik markasının zam yapacağı bilgisi üzerine alınacak
aksiyonlar üzerine fikirlerimi aktarmak istiyorum. Arçelik markası Temmuz
ayında da zam yapacağı bilgisi gelmişti ama zam yapmadı. Ayrıca Ağustos
ayında yapacağı zam sonrasında Kredi kartı oranları, Paro vb uygulamalar ile
geri çekeceği tahmin edilebilir.”
ifadelerini kullanmış olup, BA bu e-postayı;
“Temmuz ayı sonunda bilinenin aksine Arcelik, BSH ve Vestel zam yaptı.
Temmuz ayı satış verilerimiz baktığımızda perakende satışlarımızın tüm
zamanların rekorlarına gittiğimizi görüyoruz. Şahsi kanaatim 30 Eylül öncesi
(ÖTV zamları öncesi) %(…..) civarında zam yapabileceğimizi ve bunun da
perakende satışlarımızı düşürmeyeceğine inanıyorum.”
şeklinde yanıtlamıştır. Söz konusu e-postanın başlığında geçen “(…..) ile zam
konusunda yazışmamış” ifadesinde adı geçen kişinin, ARÇELİK yetkilisi BO
olabileceği değerlendirilmektedir.
(53) Aynı yazışmanın devamında BA;
20-01/13-5
17/49
“Tunç Bey, rakibimizin bizden iyi yaptığına inandığım bir uygulaması. Zam
yapıyor ama arkadan bayilerine ara fiyattan mal veriyor. Böylelikle hem bayiler
zam sonrası mal alıyor, toptan satışlar da bir kesinti olmuyor. Bu ay rakibimiz
bugün bütçesinin %(…..) da. Neden biz bunu değerlendirmiyoruz”
ifadelerini kullanmıştır. VESTEL Genel Müdür Yardımcısı TB, söz konusu e-postayı,
“Karar ver zam yapalım mı? Yapmayalım mı? Bana telefonda söylediğin" zam
yapalım bizim bölgenin pkn satışları iyi yüzde (…..) zammı rahat kaldırırız
uygulama yapmamıza da gerek kalmaz"
şeklinde yanıtlamıştır.
(54) Söz konusu e-postada BA’nın, VESTEL içerisinde zam oranlarını belirlemek
bakımından karar verici pozisyonlardan birinde olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim, BA
tarafından SG ve bir grup VESTEL çalışanına gönderilmiş olan 11.12.2016 tarihli bir
e-posta, BA ile EÖT arasındaki ilişkileri göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
(55) Belge 13: Söz konusu e-postada;
“Herkese iyi pazarlar, dün (…..) ile konuştum. (…..) satış şefi olarak
onaylanmış bu hafta içi teklif gidecekmiş. Bunun karşılığında Arçelik’e bir atak
yapalım derim, (…..)’ı satış şefi olarak alalım ilk boşalan müdürlük
pozisyonuna onu getiririz.
Ne dersiniz?”
ifadeleri yer almaktadır. Söz konusu e-postadaki ifadeler, BA’nın VESTEL içerisindeki
konumuna işaret etmektedir.
(56) Belge 14: BA’nın 11.01.2017 tarihinde VESTEL kurumsal adresinden kendi e-posta
adresine gönderdiği ileti, Ocak ve Şubat sonu zam oranlarına ilişkin olması nedeniyle
dikkat çekicidir. Belgede;
“TV %(…..) zam 31.0cak
Beya eşya %(…..) zam 28 Şubat
B ay sonu %(…..) zam”
ifadesi bulunmaktadır.
I.4.1.1.5. Özel Satış Uygulamaları ve Güncel/Gelecek Kampanyalara İlişkin
Belgeler
(57) Öte yandan, VESTEL’de Satış Müdürü olan SG’nin e-posta hesabında yapılan
incelemede bazı ARÇELİK Özel Satış Uygulama belgeleri tespit edilmiştir.
(58) Belge 15: 12.07.2016 tarihinde ARÇELİK çalışanı EÖT tarafından VESTEL çalışanı
SG’ye gönderilen “Fwd: kea” başlıklı e-postada “TEMMUZ 2016 KEA VE SÜPÜRGE
TOPTAN BAZDA ÖZEL SATIŞ UYGULAMALARI HAK.” konulu 01.07.2016 tarihli,
188 notta 31.07.2016 tarihine kadar geçerli olacağı ifade edilen, toptan özel
satış fiyatları ve uygulama koşulları bulunmaktadır48. Belgenin üzerindeki alacaklar
başlığından hareketle, belgenin ARÇELİK satış ve muhasebe departmanına özel
hazırlanmış bir duyuru olduğu, bu noktada pişmanlık başvurusu kapsamındaki
belgelerle birlikte ele alındığında bayilere gönderilmeyen özel satış uygulamalarının
VESTEL’e aktarıldığı anlaşılmaktadır.
48 Söz konusu ARÇELİK’e ait güncel toptan satış indirimlerine ilişkin gizli bilgiler içeren “KEA
YÖNETİCİLİĞİ” notunun kaynağını teşkil eden, EÖT’ye ait e-posta başvuru kapsamında Kuruma
sunulan belgeler arasında yer almaktadır.
20-01/13-5
18/49
(59) Belge 16: 08.01.2016 tarihli, “Fwd: RE: Rakip uygulamalar hakk Pazar öğlene kadar
geri dönüş Önemli” başlıklı e-posta silsilesine aşağıda yer verilmektedir. VESTEL
yetkilisi BA tarafından VESTEL Yurtiçi Satış ve Pazarlama Genel Müdürü EG,
VESTEL Pazarlama Genel Müdür Yardımcısı TB’ye gönderilen “Konu: rakip
uygulamalar hakk” başlıklı e-postada;
“(…..) Bey merhaba,
Arçelik ve Beko yıla çok hızlı başlamak için aşağıdaki uygulamaları hayatlarına
sokacaklar,
Bilgilerinize sunarım
ifadesinin ardından;
· 7 yıl garanti kampanyası (Devreye girdi)
· Beyaz eşya, klima ve TV için ön ödeme uygulaması
· Çamaşır yanında kurutucu ve bulaşık katkı paylı uygulama (Devreye Girdi)
· Beyaz eşya seyahat bağlantısı (Devreye Girdi)
- Toptan seviyede nakit fiyat açılması ve beyaz eşyada bu koşuldan alım
yapıldığında bayilere ilave (…..) marj sağlanması vb..
şeklinde uygulama bilgilerine yer verilmiştir.
(60) Söz konusu uygulama bilgilerinin kaynağı, başvuru kapsamında Kuruma sunulan e-
postalar arasında tespit edilmiştir. ARÇELİK çalışanı BO tarafından 08.01.2016
tarihinde ARÇELİK bölge yöneticilerine gönderilen, “2016 perakende uygulamalar”
başlıklı e-posta içeriğinde, yukarıdaki uygulama bilgilerine yer verilmiştir. Söz konusu
e-posta, aynı gün EÖT tarafından kendi şahsi e-posta hesabına gönderilmiştir. E-
postanın BO tarafından ARÇELİK yöneticilerine gönderilmesinden yaklaşık iki saat
sonra uygulama bilgileri, BA tarafından VESTEL yöneticileriyle paylaşılmıştır.
Nitekim, başvuru kapsamında sunulan, bilgi değişiminden dolayı ARÇELİK’in
mağduriyetine örnek olarak sunulan “Re: vestel bizim çamaşır bulaşık kurutucu
kampanyasının aynısını çıktı” başlıklı e-postanın konusu, ARÇELİK’in uygulayacağı
kampanyanın ARÇELİK’ten önce VESTEL tarafından uygulamaya konulmasıdır.
14.01.2016 tarihli yazışmada ARÇELİK yetkilileri, VESTEL kampanya duyurusunu
“insaf, nasıl sızıntı oluyor?” şeklinde yanıtlamıştır.
(61) Belge 17: Özel kampanyaların paylaşımına ilişkin başka bir belge, EÖT tarafından
VESTEL çalışanı SG’nin şahsi e-posta hesabına gönderilmiş olan, öncesinde
ARÇELİK çalışanlarının kendi aralarında paylaştığı 05.12.2016 tarihli ve “Fwd:
Toptan ve Perakende Fiyat Hk.” başlıklı e-postadır. EÖT’nin de aralarında bulunduğu
gruba gönderilen e-postada;
“Buzdolabı ve dondurucu fiyatları ekteki gibidir. Ancak dondurucuları bu ay
açmadım , bağlantı için özel koşul açıyor olacağız…”
ifadesi yer almaktadır. Söz konusu e-posta ekinde, ARÇELİK’e ait Aralık 2016
buzdolabı ve dondurucu toptan ve perakende fiyat listeleri yer almaktadır. Belgelere
göre dondurucu bağlantı uygulamasını içeren sirkülerin ARÇELİK tarafından
12.12.2016 tarihinde hazırlanmıştır. Bu noktada, e-posta içeriğinden hareketle,
ARÇELİK tarafından henüz bayilere duyurulmamış kampanya ve fiyat bilgilerinin
VESTEL tarafından elde edildiği değerlendirilmektedir.
(62) Belge 18: VESTEL çalışanı EG’nin e-posta hesabında bulunan dikkat çekici
belgelerden biri de, bir grup VESTEL çalışanı arasında gerçekleşen “Fw: Vesto Cafe
hk.” başlıklı e-posta yazışmasıdır. Yazışmada, Türkiye’nin en popüler on buluşma
20-01/13-5
19/49
noktasından biri olan Alsancak Sevinç Pastanesi’nin yarısının boşaltıldığı ve kiraya
verildiği, bu yerin Vesto Kafe için uygun olabileceği, İzmir’de klişe olan “Sevinç’in
önünde buluşuruz” cümlesinin, “Vestel’in önünde buluşalım”a dönüşmesi fikrinin
heyecan verici olduğu ifade edilmiş, daha sonra konuya verilen yanıtta aynı
lokasyonun ARÇELİK tarafından tutulmuş olması konusuna ilişkin,
“(…..) merhaba
Rakibimiz maillerimizi mi izliyor
Daha önce önerdiğimiz, Türkiyenin en popüler 10 buluşma noktasından biri
olan sevinç pastanesinin boşalan yarısını Arçelik tutmuş.”
ifadesiyle tepki verilmiştir.
(63) Belge 19: 01.10.2016 tarihinde BA tarafından ÖS49, (…..) (OA), EG, TL ve TB’ye
gönderilen “RE:Ekim ayı Uygulamaları” başlıklı e-postada;
“(…..) merhaba,
Arçelik ve Beko markaları, bugünden başlayarak değiştirme kampanyasını
başlattı. hafta sonuna özel olarak ürün alan müşteriye (…..) TL’ye mini fırın
uygulamasına devam edeceklerini de ayrıca görüyoruz. Uygulama esaslarında
bazı değişiklikler yaptıkları anlaşılıyor. Bu konudaki bilgilendirme notunu ve
uygulama sirkülerini ekte bulabilirsin.”
ifadesi kullanılmıştır. E-postanın devamında ARÇELİK’in özel uygulama notu olduğu
anlaşılan;
“Bildiğiniz gibi bugün itibarı ile değiştirme kampanyasına başlıyoruz.
Bu kampanya ile ilgili sirküler yayınlandı.Ben birkaç önemli noktayı hatırlatmak
istiyorum.Bu konuların bayilerimize doğru aktarılması kampanyanın başarısı
için çok önemli. Bu kampanyada geçen yıllardan farklı olarak paro uygulaması
yok……Bayilerimize eski ürün almaları koşulu ile indirimlerini haftalık olarak
veriyoruz.
…
Bu ürünler için bayilerimiz bizden, topladıkları eski ürün adedi kadar
buzdolabı,bulaşık ve tam boy fırın ürün gruplarında toptan seviyede haftalık
hakediş olarak (…..) indirimli ürün alacaklar. ……”
açıklaması yer almaktadır. Anılan açıklamanın içeriğinden ARÇELİK’in şirket içi bir
yazışması olduğu, bayilerden temin edilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.
(64) Anılan e-postaya cevaben ÖS tarafından verilen yanıtta;
“Arçelik’in Değişim Kampanyası işleyiş şekliyle bizim kampanyamıza çok
benziyor, hatta aynısı diyebiliriz.”
ifadesi dikkat çekicidir.
Belge 20: TB’den EG ve BA’ya gönderilen “Ocak BE Kıyas Tablosu” başlıklı
09.01.2016 tarihli e-postada da;
“Arçelik uygulamaları ve bizim uygulamalarımızı içeren tablo aşağıda yer
almaktadır. Henüz netleşmeyen 1-2 nokta mevcut, onların da en geç Pazartesi
netleşeceğini görüştük.”
ifadesi yer almaktadır. Belgenin devamında yer alan ARÇELİK ve VESTEL
uygulamalarına ilişkin tabloda, ARÇELİK’in nakit fiyattan alım yapan bayilere ilave 4-
49 ÖS 2016 yılı Ocak ayından itibaren VESTEL’de çalışmaya başlamıştır.
20-01/13-5
20/49
(…..) puan marj sağlayacağı bilgisinin yanı sıra, VESTEL ve ARÇELİK’in çeşitli ürün
gruplarında Ocak Şubat Mart ayında uygulanacak kampanya koşulları yer almaktadır.
(65) Belge 21: 01.03.2016 tarihinde BA’dan EG’ye gönderilen “Mart ayı uygulama”
başlıklı e-postada50;
“(…..) merhaba,
Arçelik Mart ayı uygulamaları belli olmuş, ekteki sunumda bulabilirsiniz”
ifadesi yer almaktadır. Ekteki “MART UYGULAMA PPTX” adlı dosyada klima,
termosifon, tv ve cep telefonu ürün gruplarına özel kampanya uygulamaları, kar
marjları gibi bilgilerle birlikte detaylı olarak yer almaktadır.
(66) Belge 22: Benzer şekilde BA’nın kendi e-posta adresine gönderdiği “FWD:Nisan
Uygulama Özetleri” başlıklı, 06.04.2016 tarihli e-posta ekinde, Nisan ayına ait olan ve
ARÇELİK’in toptan ve perakende kanalındaki uygulama ayrıntıları ile fiyatlarının yer
aldığı dosya bulunmaktadır51.
(67) Belge 23: 25.09.2016 tarihinde BA’dan EG’ye gönderilen “Güzel bir rapor” başlıklı;
“(…..) güzel bir rapor, belki bir göz atmak istersiniz diye paylaştım.”
notuyla paylaşılan e-posta ekinde yer alan “KK CİRO RAPORU PPTX” adlı dosyada,
ARÇELİK ve BEKO markalarının 2016 Ağustos ayı sonuna kadar olan kredi kartlı
satışlardan elde edilen cirolar ve yanı sıra banka bazında kırılımları yer almaktadır.
(68) Belge 11: VESTEL’de Beyaz Eşya Pazarlama Grup Müdürü görevindeki ÖS’nin
01.02.2017 tarihinde SG’ye yolladığı52;
“(…..) Selam,
A markasına Derin Dondurucu sorarken, Klima da ne yapıyorlar onu da
öğrensene. Bağlantı ne zaman çıkar? Ya da fiyatları ne zaman yayınlarlar.
Genel bir bilgi alsan süper olur?”
sorusunu SG,
“(…..) slm,
ekte ddr var. Aynı fiyat ile şubatta devam ediyorlar.
Klima paylaşacağım.
Kolay gelsin”
şeklinde yanıtlamıştır.
(69) Belge 24: 07.04.2016 tarihinde VESTEL çalışanı (…..) (FT) tarafından TB ve bir grup
VESTEL çalışanına gönderilen “Re: Fwd: Arçelik & Beko hakkında” başlıklı e-posta
silsilesinde;
50 Söz konusu e-postanın başlangıcı olan, 29.02.2016 tarihli, ARÇELİK çalışanı TM tarafından
ARÇELİK satış ekibine gönderilen “MART UYGULAMA.pptx” konulu e-posta ve bu e-postanın EÖT
tarafından şahsi e-posta hesabına gönderildiğini gösteren belge, başvuru kapsamında Kuruma
sunulmuştur.
51 Benzer durum, Mart 2015 dönemine ilişkin olarak başvuru kapsamında Kuruma sunulmuş olan
“Fwd: MART 2015” başlıklı, 19.03.2015 tarihli e-postada görülmektedir. Ancak söz konusu belgede
diğerlerinden farklı olarak VESTEL’e ait toptan uygulama bilgileri (her ürün grubu için özel valör ve
iskontolar, mevcut fiyatlar ve kampanya fiyatları, çalışan primlerini içeren uygulama detayları) BA
tarafından EÖT’ye iletilmiştir.
52 E-posta ekindeki dosya, aynı zamanda başvuru kapsamında Kuruma sunulmuş olan, EÖT’nin
kurumsal hesabından şahsi e-posta hesabına gönderdiği e-postalar içerisinde yer almaktadır.
20-01/13-5
21/49
“Merhaba,
……. Gelişmeleri aktarmaya devam ederiz. Sizin pazardan aldığınız duyumlar
var mı?..”
ifadesi TB tarafından;
“(…..) içerden bilgi alabilir misin ne yapıyorlar”
ifadesi kullanılmış; BA söz konusu e-postayı;
“Tabiiki, hemen araştırıyorum”
şeklinde yanıtlamıştır.
I.4.1.2. ARÇELİK’te Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(70) ARÇELİK’te yapılan yerinde incelemede, VESTEL’de bulunan belgelere benzer
şekilde ağırlıklı olarak ARÇELİK çalışanları tarafından VESTEL’e gönderilen bilgi ve
belgelere rastlanmıştır. Öte yandan, ARÇELİK’te bulunan belgeler, Kuruma yapılan
başvuru kapsamında sunulan belgelerle aynı içeriktedir. Teşebbüste yapılan yerinde
incelemede başvuru konusuna ilişkin ulaşılan belgelerden önemli görülenlere
aşağıda yer verilmektedir
(71) Belge 25: ARÇELİK Satış Trakya Bölge Yöneticisi EÖT tarafından VESTEL Satış
Müdürü BA’nın özel e-posta hesabına gönderilen 25.10.2016 tarihli, 02.11.2016
tarihli, 15.12.2016 tarihli ve 27.12.2016 tarihli e-postalarda ARÇELİK’in ürün ve
markalara göre kırılmış ayrıntılı toptan ve perakende satış ile montaj rakamlarının yer
aldığı görülmektedir53 .
(72) Belge 26: Benzer şekilde EÖT tarafından BA’nın özel e-posta hesabına gönderilen
04.10.2016 tarihli e-postada ARÇELİK bayilerinin satış adetleri ve cirolarının
paylaşıldığı görülmektedir.
(73) Öte yandan, ARÇELİK’te yapılan yerinde incelemede, VESTEL’den ARÇELİK’e
gönderilen bazı e-postalara da ulaşılmıştır.
(74) Belge 27: VESTEL çalışanı SG’nin VESTEL adresinden şahsi e-posta (Gmail)
adresine, oradan da TM’nin ARÇELİK kurumsal hesabına gönderilen 26.07.2016
tarih, “RE: banka” başlıklı e-posta, VESTEL’in Haziran ve Temmuz 2016 kredi kartı
kampanyalarını ve banka komisyon oranlarını içermektedir54.
(75) Belge 28: VESTEL yetkilisi BA tarafından ARÇELİK yöneticisi EÖT’nin ARÇELİK
adresine iletilen 17.06.2015 tarihli “Fwd: RE: Mayıs Fiyat Araştırma” başlıklı e-
postada, 2015 yılında VESTEL tarafından yapılan fiyat araştırmasının paylaşıldığı
görülmektedir55.
(76) Belge 29: Benzer şekilde, BA tarafından EÖT’nin şahsi e-posta adresine gönderilen
“FW Fiyat Araştırması” başlıklı e-postada VESTEL’in Kasım 2015 dönemi için yaptığı
piyasa fiyat araştırması yer almaktadır. EÖT’nin bu e-postayı Yahoo adresinden
kendi ARÇELİK adresine gönderdikten sonra şirket içinde paylaştığı görülmektedir56.
53 Söz konusu belgeler, başvuruda yer alan ve EÖT’nin Bölge Yöneticisi olarak atandığı
01.10.2016’dan sonraki tarihlerde ARÇELİK’in ürün ve markalara göre kırılmış ayrıntılı toptan ve
perakende satış ile montaj rakamları gibi bilgileri, BA’nın e-posta adresine gönderdiğine yönelik
belgelerle örtüşmektedir.
54 Belge başvuru kapsamında Kuruma sunulmuştur.
55 İlgili e-posta VESTEL Pazar Araştırma ve Stratejik Analiz Uzmanı (…..) tarafından BA’ya
gönderildikten sonra, BA tarafından EÖT’ye iletilmiş olup, başvuru kapsamında Kuruma sunulmuştur.
56 Belge başvuru kapsamında Kuruma sunulmuştur.
20-01/13-5
22/49
(77) Belge 30: ARÇELİK Satış Yöneticisi EA tarafından şirket iç yazışması olarak
gönderilen 10.04.2015 tarihli “Re: Vestel” başlıklı e-postada;
“Arkadaşlar
Vestel markasında TV lerde mart ayına göre Nisan Ayında fiyat artışı varmı?
Öğrenip dönermisiniz slm”
ifadesi yer almaktadır. ARÇELİK çalışanı (…..) (ŞD) tarafından EÖT’ye iletilen söz
konusu e-postaya;
“(…..) abi açmadı,
O beni arar sorarım arayınca abi”
şeklinde cevap verilmiştir.
(78) Belge 31: ARÇELİK çalışanı BO’nun 23.04.2015’te şirket içindeki yöneticilere
gönderdiği “RE Vestel BE Fiyat Değişimi Nisan-Mayıs 2015.xlsx” başlıklı e-postada
“Vestel zammı açıkladı” notu bulunmaktadır57.
(79) Belge 16: BEKO Satış Direktörü (…..) (OŞ) tarafından gönderilen ve VESTEL’in yeni
çıkardığı kampanya detaylarının paylaşıldığı “vestel bizim çamaşır bulaşık kurutucu
kampanyasının aynısını çıktı” konu başlıklı 14.01.2016 tarihli e-postaya cevaben
ARÇELİK Genel Müdür Yardımcısı (…..)’in (CD) gönderdiği e-postalarda58;
“İnsaf
Nasıl sızıntı oluyor”
“Bu adamları batırmak boynumuzun borcu olsun, Ama sistemde delik var çare
bulmamız şart”
ifadeleri dikkat çekmektedir
I.4.2. Pişmanlık Kapsamında Sunulan Diğer Bilgi ve Belgeler
(80) Yukarıda soruşturmada kullanılan başvuru belgeleri sayılmış olup, bu başvuruya ek
olarak 22.03.2018 tarih ve 2368 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazı
kapsamında işbirliğinin sürdürülmesi amacıyla başvuran tarafından, başvuruda yer
alan belgelerle VESTEL’de yapılan yerinde inceleme belgeleri arasında kurulanlara
ilave bazı bağlantılar sunulmuştur. Yerinde inceleme belgeleri ile başvuruda yer alan,
EÖT’ye ait e-postalar arasında kurulan sekiz bağlantıya, yerinde inceleme belgeleri
bölümünde yer verilmiştir.
(81) VESTEL'den alınan birkaç belge bakımından, EÖT’nin e-postaları ile Soruşturma
Bildiriminde bağlantı kurulduğu ancak bu e-postaların başvuru ekinde yer aldığının
açıkça belirtilmediği, bu tür belgelerin, başvuru ekinde yer alan belgelerle
uyuştuğunun belirtilmesinin, Kurulun, ARÇELİK'in işbirliği yükümlülüğünü layıkıyla
yerine getirdiğine ilişkin olarak daha sağlıklı değerlendirme yapabilmesini
sağlayacağı ifade edilmiştir.
(82) Soruşturma Bildiriminde "Vesto Cafe hk." başlıklı bir yazışmaya, muhtemelen bu
yazışmada geçen "Rakibimiz maillerimizi mi izliyor" ifadesinden dolayı yer verildiği,
ancak ARÇELİK'in hiçbir rakibinin e-postalarını izlemediği hususunun açık olduğu
iddia edilmiştir.
(83) İşbirliği yükümlülüğü kapsamında, Soruşturma Bildiriminde yer verilen, BA'nın,
EÖT’ye gönderdiği e-postaların, başvuru ekinde sunulduğunun ve VESTEL'in gizli
57 Belge başvuru kapsamında Kuruma sunulmuştur.
58 Başvuru kapsamında Kuruma sunulmuştur.
20-01/13-5
23/49
bilgilerini içermeyen, piyasa fiyat araştırmalarını içerdiğinin belirtilmesi, benzer
şekilde Beko Satış Direktörü OŞ’nin atıf yaptığı VESTEL kampanyasının,
VESTEL'den ARÇELİK'e gelen bir bilgiye değil, VESTEL'in kamuoyu ile paylaştığı
duyuruya dayandığının belirtilmesi talep edilmiştir.
(84) Soruşturma konusu eylemlerin TCK'nın 239. maddesi ile TTK'nın "Haksız Rekabet"
hükümlerinin dışında, 4054 sayılı Kanunu ihlal ettiği sonucuna ulaşılırsa; bu
eylemlerin, Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik
(Ceza Yönetmeliği) ve Pişmanlık Yönetmeliği ile Yatay İşbirliği Kılavuzu'nda yapılan
"kartel" tanımı çerçevesinde cezalandırılması ve mahkemeler tarafından da hukuka
uygun bulunan “Ege Çimento” gibi Kurul kararları ışığında değerlendirilmesi talep
edilmiştir. Söz konusu hukuki nitelendirmeye ilişkin hususlar, değerlendirme
bölümünde ele alınmaktadır.
I.4.3. Piyasa Verilerinin İncelenmesi
(85) Dosya kapsamında soruşturma tarafı teşebbüsler olan VESTEL ve ARÇELİK ürün
fiyatlarının karşılaştırılabilmesi amacıyla ekonomik analiz yapılmıştır. Ekonomik
analiz ile ulaşılan sonuçlar aşağıda özetlenmiştir.
(86) Ekonomik analizde soruşturma tarafı teşebbüslerin oldukça fazla sayıda ürün
grubunda faaliyet gösterdikleri, özellikleri itibarıyla farklılaştırılmış, görece geniş fiyat
aralığına sahip modeller ürettikleri, ürün farklılaştırmasının yüksek olduğu bu tür
pazar yapısında referans alınacak uygun ürün tiplerinin belirlenmesinde güçlükler
bulunduğu, en çok satılan modellerin döneme göre farklılık gösterebildiği, bu
sorunları aşabilmek için ağırlıklı ortalama fiyat düzeylerinin hesaplanmasının uygun
olacağı ifade edilmiştir.
(87) Bu yöntemde belirli ürün grubu içerisinde yer alan alternatif ürün tiplerinin satışından
elde edilen toplam gelirin aynı gruptaki toplam satış adedine bölünerek belirli bir
dönem için o ürün grubunun ağırlıklı ortama satış fiyatının elde edildiği, bu bağlamda
21 ayrı ürün grubu belirlendiği, perakende satış verilerinin bayilerden temin edildiği ve
güvenilirliklerinin teyit edilemediği, bu nedenle daha istikrarlı görünüm arz eden
toptan verilerin analize esas alındığı, çamaşır kurutucu ve kombi alanında VESTEL’in
faaliyeti olmadığı için analizin 19 ürün grubuna indirgendiği, bu bağlamda model
kırılımı olmaksızın ARÇELİK ve VESTEL’den Ocak 2010-Eylül 2018 döneminde her
bir ürün grubu için aylık toptan ve perakende düzeyinde net satış miktarı ve bu
satışlardan elde edilen net gelirleri içeren bir veri setinin talep edildiği ve ağırlıklı aylık
ortalama fiyatların hesaplandığı, daha sonra ise bu fiyatların enflasyondan
arındırılmak suretiyle karşılaştırıldığı belirtilmiştir.
(88) Söz konusu veriler üzerinde kartel tarama teknikleri çerçevesinde davranışsal analiz
yöntemlerinin araştırıldığı, davranışsal analizde anlaşmanın firma davranışlarına
yansımasının genellikle anlaşmaya taraf teşebbüslerin fiyatlarının birbirine paralel
olarak ve artan bir seyir izlemesi ile kendini göstereceği ifade edilmiş, soruşturma
konusu olayda 2014 Ocak ayından 2017 Şubat ayına kadar olan dönemde rekabete
duyarlı olabilecek bilgilerin değiştirildiğine dair yazışmalara rastlandığı ve rekabete
duyarlı bilgi değişimi durumunda tıpkı kartel durumundaki gibi piyasadaki
teşebbüslerin birlikte fiyatlarını artırmalarının beklenebileceği ifade edilmiştir.
(89) Öte yandan, davranışsal analizde paralel fiyatlama davranışlarıyla sınırlı
kalınmasının yeterli olmayacağı ve bahsi geçen olası ihlal döneminde VESTEL’in
20-01/13-5
24/49
fiyatlama politikasında değişiklikler yaşanıp yaşanmadığının da irdelenmesinde fayda
bulunduğu vurgulanmıştır.
(90) Kartel incelemelerinde paralel fiyatlama davranışı analizi yapıldığı ancak paralel fiyat
hareketlerinin zorunlu ve yeterli bir koşul olmadığı, anlaşma olmadan fiyat
hareketlerinde paralellik olabileceği gibi anlaşma olsa bile fiyatlar arası net bir
paralelliği görmenin her zaman mümkün olmadığı bilgisi ışığında, aşağıdaki
grafiklerde yer verileceği üzere deflatör indeksine oranlanarak her ürün grubu için
enflasyondan arındırılmış aylık ağırlıklı ortalama fiyatlar (reel fiyatlar) elde edilmiştir.
Grafik 1 – Grafik 19: Ürün Gruplarına Göre Enflasyondan Arındırılmış Fiyat Karşılaştırmaları59
1. Ankastre Reel Fiyat Seyri, TL 2. Ankastre Bulaşık Mak. Reel Fiyat Seyri, TL
3. Ankastre Fırın Reel Fiyat Seyri, TL 4. Bulaşık Makinesi Reel Fiyat Seyri, TL
5. Buzdolabı Reel Fiyat Seyri, TL 6. Çamaşır Makinesi Reel Fiyat Seyri, TL
59 rfiyat_V ve rfiyat_A, sırasıyla VESTEL ve ARÇELİK için aylık ağırlıklı ortalama fiyatları (reel fiyatları)
ifade etmektedir.
20-01/13-5
25/49
7. D. Dondurucu Reel Fiyat Seyri, TL 8. Ev Tipi Klima Reel Fiyat Seyri, TL
9. Fırın Reel Fiyat Seyri, TL 10. Gıda Hazırlama Reel Fiyat Seyri, TL
11. İçecek Hazırlama Reel Fiyat Seyri, TL 12. Küçük Ev Aletleri (KEA) Reel Fiyat Seyri, TL
20-01/13-5
26/49
13. Pişiriciler Reel Fiyat Seyri, TL 14. Süpürge Reel Fiyat Seyri, TL
15. Televizyon Reel Fiyat Seyri, TL 16. Termosifon/Şofben Reel Fiyat Seyri, TL
17. Tost Makinesi-Ekmek Yapma-Ekmek Kızartma
(TST) Reel Fiyat Seyri, TL 18. Tük Kahvesi Makinesi Reel Fiyat Seyri, TL
20-01/13-5
27/49
19. Ütü Reel Fiyat Seyri, TL
(91) Söz konusu grafiklerden yola çıkılarak, analize konu 19 ürün grubunun reel
fiyatlarının Ocak 2010-Eylül 2018 arasındaki seyrinin değerlendirildiği, “ankstre”,
“ankstre fırın”, “bulaşık makinesi”, “çamaşır makinesi”, “derin dondurucu”, “fırın”,
“pişiriciler”, “televizyon” ve “termosifon/şofben” olmak üzere toplam dokuz ürün
grubunda inceleme ve/veya olası ihlal dönemi için belirli ölçüde yakınsama ve/veya
paralellik gözlemlendiği, geriye kalan 10 ürün grubunda ilk bakışta fark edilebilecek
bu tür bir hareketliliğe rastlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
(92) Analizin ikinci aşamasında, başvuruda ARÇELİK’in bilgi ve onayı olmaksızın tek
yönlü bilgi değişimi olduğu iddiası nedeniyle VESTEL fiyatlarının ARÇELİK’e kıyasla
nasıl seyir izlediği incelenmiştir. Bu kapsamda her iki teşebbüsün Ocak 2014-Şubat
2017 arası olası ihlal dönemiyle Ocak 2010-Eylül 2018 arasında ve olası ihlal dönemi
dışında kalan aylarda gerçekleşen ortalama reel fiyat düzeyleri karşılaştırılmıştır.
Sonuç olarak VESTEL’de Ocak 2014-Şubat 2017 arasında kalan dönemde Ocak
2010-Eylül 2018 dönemine kıyasla 19 ürün grubundan dokuzunda daha yüksek
ortalama reel fiyat düzeyi gözlemlenmiş, aynı durumun ARÇELİK için yalnızca 4 ürün
grubu için geçerli olduğu görülmüştür.
(93) Bir sonraki aşamada incelenen dönemler içerisinde VESTEL fiyatlarının ARÇELİK
fiyatlarına göre nasıl bir seyir izlediği irdelenmiş; ARÇELİK ve VESTEL’in her bir ürün
fiyat farklarında VESTEL bakımından değişiklikler bulunup bulunulmadığı
araştırılmıştır. Yapılan analiz sonucu 19 ürün grubundan 12’si için olası ihlal
döneminde ihlal dışı döneme kıyasla VESTEL lehine değişiklik yaşandığı (altısında 60
ARÇELİK ve VESTEL arasında ARÇELİK lehine olan fiyat farkının azaldığı, üçünde61
ihlal dışı dönemde ARÇELİK ortalama reel fiyatlarının VESTEL fiyatlarına kıyasla
daha yüksekken olası ihlal döneminde bu durumun tersinin gözlendiği, üçünde62 ise
ihlal dışı dönemde VESTEL ortalama reel fiyatları ARÇELİK’den yüksekken olası ihlal
döneminde bu farkın VESTEL lehine daha da yüksek seyrettiği), geriye kalan yedi
ürün grubu için ise olası ihlal döneminde ihlal dışı döneme kıyasla benzer bir eğilimin
tespit edilemediği ifade edilmiştir. Bu tespitlere ek olarak, tarafların başlıca faaliyet
alanları olan beyaz eşyanın dört ana grubu olan buzdolabı, çamaşır makinesi,
bulaşık makinesi ve fırın gruplarının üçünde ve tüketici elektroniği ürünlerinin en
60 Ankastre fırın, çamaşır makinesi, gıda hazırlama, içecek hazırlama, termosifon/şofben, TST.
61 Derin dondurucu, fırın, süpürge.
62 Ankastre, bulaşık makinesi, televizyon.
20-01/13-5
28/49
önemli kalemlerinden televizyon gruplarında VESTEL lehine gözlemlenen bu
değişikliklerin dikkat çekici olduğu vurgulanmıştır.
(94) Kartel dönemlerinin karakteristik özelliğinin genellikle artan fiyatlar ile düşük fiyat
varyansları olduğu, bu nedenle kartel olduğundan şüphelenilen bir piyasada öncelikle
fiyatların artıp artmadığına, fiyatların artmış olması durumunda varyansın düşük olup
olmadığına bakılması gerektiği, ancak kartelin; uzun zamana yayıldığı, ürünlerin
homojen olmadığı, ürün çeşitliliğinin yüksek olduğu pazarlarda olması halinde dahi
varyansın yüksek çıkma ihtimalinin bulunduğu, bu nedenle varyans taramasının
yanıltıcı sonuç verebileceği, dosya kapsamında tek bir ürün grubunda dahi çok
sayıda modelin olması ve dolayısıyla çok farklı fiyat verisinin bulunması nedeniyle
varyans taramasının yanıltıcı olabileceği, bu nedenle söz konusu testin çalışma
kapsamı dışında tutulduğu ifade edilmiştir.
(95) Öte yandan, teşebbüslerin fiyatları arasında rekabet dönemi ve olası ihlal döneminde
anlamlı bir fark olup olmadığının ayrıca t-testi yoluyla incelendiği, test sonucu toplam
19 üründen 12’si için olası ihlal döneminde gözlenen reel fiyatlar arasındaki farkların
ortalamalarının, ihlal dışı dönemlerdeki reel fiyatlar arasındaki farkların
ortalamalarından istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklı olduğu, bu tespitler yukarıda
yer verilen bulgularla birlikte değerlendirildiğinde bahsi geçen 12 ürün grubundan
dokuzu için ihlal dışı döneme kıyasla olası ihlal döneminde ARÇELİK ve VESTEL
tarafından uygulanan fiyatlar arasındaki farklarda VESTEL lehine gözlenen
değişikliklerin istatistiksel olarak da anlamlı olduğu, ancak “buzdolabı” “ankastre
bulaşık makinesi”, “küçük ev aletleri”, “ev tipi klima” gruplarında olası ihlal dönemi ve
ihlal dışında kalan dönem arasında istatistiki olarak anlamlı bir farklılığa
rastlanmadığı ifade edilmiştir.
I.5. Yapılan Savunmalar
I.5.1. ARÇELİK Tarafından Yapılan Savunmalar
(96) ARÇELİK tarafından yapılan savunmalarda;
- ARÇELİK tarafından yapılan pişmanlık başvurusunun, 4054 sayılı Kanun’un 16.
Maddesinin altıncı fıkrası ve Pişmanlık Yönetmeliği'nin "Para Cezası
Verilmemesi" başlıklı 4. maddesinin birinci paragrafı kapsamında Kurul
tarafından kabul edildiği,
- Bu çerçevede Pişmanlık Yönetmeliği'nin 6. maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinde yer verilen "nihai karara kadar işbirliğinin sürdürülmesi" hükmü
gereğince dosya kapsamında faydalı olabileceğini düşündükleri bilgileri içeren bir
yazının 22.3.2018 tarihinde Kuruma sunulduğu,
- Yatay İşbirliği Kılavuzu'nun 57. paragrafında yer alan "rakiplerin, gelecekte
uygulamayı planladıkları fiyat, üretim ya da satış miktarı gibi rekabete duyarlı
bilgileri aralarında değişmesi, genellikle fiyat ya da miktar tespiti amacı taşıdığı
için, normal koşullar altında kartel olarak değerlendirilir" ifadesi ve yakın
zamanda mahkeme tarafından da hukuka uygun bulunan Ege Çimento III63 gibi
Kurul kararları doğrultusunda dosya konusu eylemlere “kartel” tanımı
çerçevesinde ceza verilmesi gerektiği,
- Kurul tarafından oluşturulan içtihat çerçevesinde pişmanlık başvuruları
bakımından "kartel" ve "diğer ihlal" şeklindeki ayrımın öneminin kalmadığı,
nitekim Kurumsal Krediler-Banka III kararında "kartel" sonucuna ulaşılmamasına
63 Rekabet Kurulunun 14.01.2016 tarih ve 16-02/44-14 sayılı kararı.
20-01/13-5
29/49
rağmen pişmanlık başvurusunda bulunan teşebbüse 4054 sayılı Kanun'un 16.
maddesinin 6. fıkrası uyarınca cezası verilmediği
ifade edilmiştir. Söz konusu savunmalar I.6. numaralı bölümde değerlendirilmiştir.
I.5.2. VESTEL Tarafından Yapılan Savunmalar
I.5.2.1. İlgili Pazara İlişkin Savunma
(97) VESTEL tarafından yapılan savunmada;
- Teşebbüsler arasındaki bilgi değişiminin rekabet üzerindeki etkisinin
değerlendirilmesi; pazarın yoğunlaşma derecesi, şeffaflığı, istikrarı, karmaşıklığı,
pazardaki teşebbüslerin benzerliği gibi pazar yapısına ilişkin unsurlar hakkında
sağlıklı analiz yapılmasını gerektirdiğinden, bilgi değişiminin yapıldığı iddia edilen
ilgili ürün pazarlarının ayrı ayrı belirlenmesinin daha uygun olacağı,
- Bu nedenle ilgili ürün pazarlarının ayrı ayrı olmak üzere “(panel) televizyon
pazarı", "beyaz eşya ürünleri pazarı" ,"küçük ev aletleri pazarı" ve "klima pazarı"
olarak belirlenebileceği
ifade edilmiştir.
(98) İlgili ürün pazarının tespitinde, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve
nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate
alınırken, tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilmektedir.
Söz konusu ürünler tüketicilerin kullanım amaçları bakımından farklılık arz ettiği gibi
nitelikleri ve fiyatları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Bu nedenle her biri
tüketicilerin farklı ihtiyaçlarına yönelik olan her bir ürün için ayrı pazar tanımlaması
yapılması mümkündür. Başvuru konusu ürünler bakımından incelendiğinde temel
ürün gruplarının “beyaz eşya” “klima” ve “televizyon” olduğu anlaşılmaktadır. Söz
konusu ürün grupları kendi içinde fiyat, kalite, kullanım amaçları, kullanım yeri ve
nitelikleri gibi pek çok kriter bakımından farklılaşabilmektedir. Bunun yanında
sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin belirtilen ürün gruplarının büyük bir
bölümünde faal olduğu görülmektedir.
(99) Dosya kapsamında teşebbüslerin, rekabete duyarlı bilgileri kendi aralarında
paylaştıklarına ilişkin başvuru incelenmiştir. Dolayısıyla dosya kapsamında ilgili ürün
pazarı en geniş haliyle “dayanıklı tüketim malları pazarı” olarak belirlenebileceği gibi
pazarın her bir ürün grubu bazında “beyaz eşya”, “klima” ve “televizyon” ve şeklinde
ayrı ayrı belirlenmesi de mümkündür.
(100) Ancak İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında da belirtildiği
üzere, alternatif pazar tanımlarının sonucu etkilemediği durumlarda ilgili pazar tanımı
yapılmayabilir. Bu bakımdan dosya kapsamında ilgili ürün pazarının alternatif
pazarlardan biri temel alınarak belirlenmesinin, ulaşılan sonuç üzerinde etkili
olmayacağı göz önüne alınarak ve geçmiş dönem Kurul kararları paralelinde kesin bir
pazar tanımı yapılmamıştır64.
I.5.2.2. BA ve EÖT’nin ARÇELİK ile Menfaat Çatışması Bulunduğu Savunması
(101) Savunmada;
- Dosya mevcudu bilgilerden, EÖT başta olmak üzere bazı kişilerin 2012 yılından
itibaren ARÇELİK’ten ayrılan BA'ya para ve/veya başka menfaatler karşılığı
ARÇELİK verilerini gönderdiği, bağımsız pazar araştırma şirketi olan GFK'ya
64 08.03.2013 tarihli ve 13-13/198-100 sayılı, 07.11.2016 tarihli ve 16-37/628-279 sayılı Kurul kararları
20-01/13-5
30/49
geçen BA’nın bu sayede GFK’nın ihtiyacı olan verileri düzenli olarak sağladığının
anlaşıldığı,
- Bu olayın arka planında bağımsız araştırma şirketi olan GFK'nın ARÇELİK’ten
pazar verileri karşılığında para talep etmesi sebebiyle ARÇELİK'in pazar
araştırma şirketlerine ayrıntılı bir veri paylaşımında bulunmamasının olduğu,
- EÖT ve diğerlerinin BA ile olan bireysel ilişkisinin, BA'nın GFK'dan OPR'ye ve
ardından VESTEL'e geçmesiyle devam ettiği,
- Mart 2012 - Ocak 2014 dönemi kapsamında aktarılan bu ilişki içerisinde VESTEL
ile ilgili herhangi bir bağlantının bulunmadığı, dolayısıyla EÖT ile BA arasındaki
ilişkinin VESTEL'den bağımsız olarak başladığı, kesilmediği ve nihayetinde
VESTEL'de çalışmaya başlamasından sonra da devam ettiği,
- EÖT’nin (…..) adlı bir e-posta adresine de ARÇELİK gizli bilgilerini gönderdiği,
öte yandan bahse konu kişinin eşi olan (…..) 2013’ten itibaren girdiği pasta ve
kurabiye üretimi işine girdiği, bu süreçte BA’nın sorumluluğundaki bayilerin (…..)
ödeme yaptığı, ayrıca bu kişilerin 2016 yılında da BA vasıtasıyla VESTEL
bayilerine sunulmak üzere teklif hazırladığının görüldüğü
ifade edilmiştir.
I.5.2.3. Rekabetin Sınırlanması İçin Taraflar Arasında Ortak Bir İradenin Gerekli
Olduğu, Dosya Konusu Davranışların Tek Taraflı ve Rekabetçi Olduğu,
ARÇELİK’ten Edinilen Bilgilerin Rekabetçi Amaç ile Kullanıldığı Savunması
(102) Savunmada;
- Teşebbüsler arası koordinasyon oluşturan davranış ve iş birliklerinin rekabet
hukuku kapsamına girmesi için aralarındaki anlaşma neticesinde en az bir
teşebbüsün başka bir teşebbüsle karşılıklı olarak pazarda aynı davranışı
benimsemesi ve bu durumun pazardaki belirsizliği yok etmesi ya da azaltması
gerektiği,
- Tek taraflı olarak bir teşebbüsün başka bir teşebbüsün ticari sırlarını ele
geçirmeye çalışması ve bunu kullanmasının haksız rekabete konu bir durumu
ortaya çıkarabileceği,
- ARÇELİK ve VESTEL arasında rekabeti sınırlamaya yönelik anlaşma veya
uyumlu eylem olmadığı, bilakis piyasada rekabetçi davranış içinde olduklarının
görüldüğü, nitekim Belge 16, Belge 18, Belge 2 ve Belge 1’den iki teşebbüs
arasındaki menfaat çatışmasının ve piyasadaki rekabetçi davranışlarının
görülebileceği,
- Bayii devşirme mücadelesine ilişkin belgeler (Belge 9, 8, 26, 7 ve dosya
içeriğindeki 26.07.2016 tarihli EÖT’den (…..) adresine iletilen, 4.10.2016 tarihli
EÖT’den BA’ya gönderilen, 16.10.2016 tarihli BA’dan CB’ye gönderilen e-
postalar.) incelendiğinde dosya konusu bilgi değişiminin ARÇELİK'in herhangi bir
bilgisi ve onayı olmadan VESTEL çalışanları tarafından ARÇELİK çalışanı
üzerinden tek taraflı gerçekleştirildiği, bu durumun bir anlaşmanın varlığı için
rekabet hukuku açısından aranılan ortak iradenin olmadığını açık bir şekilde
gösterdiği,
- Belge 6, dosya içeriğindeki 03.02.2017 tarihli BA’dan kendine iletilen ve dosya
içeriğindeki diğer bazı belgelerin tek taraflı olduğu ve ortak iradenin olmadığı,
- VESTEL tarafından söz konusu belgelerden edinilen ARÇELİK-BEKO il bazlı
bayi cirosunun il bazlı satışları geliştirmek için rekabetçi amaç ile kullanıldığı,
nitekim bu şekilde rakip bayilerin performansı yakından takip edilerek, rakipten
bayi dönüştürme, yeni lokasyonda bayi açma gibi önemli rekabetçi davranışların
20-01/13-5
31/49
belirlendiği ve 10.05.2015-28.05.2018 tarihleri arasında 15 adet ARÇELİK
bayisinin VESTEL bayisi olmak üzere ikna edildiği,
- ARÇELİK'te eski yönetici/temsilci olan kişilerin VESTEL'e geçmesi ile
ARÇELİK’den dönüştürülen bayi sayısının arttığı,
- 2015 yılında VESTEL pazar payına bakıldığında çamaşır makinesi kapsamında
pazar payının sürekli bir artış trendi gösterdiği, benzer şekilde buzdolabı ürün
grubunda aynı dönemlere ilişkin pazar payının yükseldiği, bu durumun pazarın
rekabetçi yapısını ortaya koyduğu
ifade edilmiştir.
I.5.2.4. Uyumlu Eylem Yoluyla Rekabetin Sınırlanmasının Ortaya Çıkmadığı
Savunması
(103) Savunmada;
- ARÇELİK ve VESTEL arasında uyumlu eylem olarak nitelendirilebilecek bir
koordinasyondan söz edilmesinin mümkün olmadığı, nitekim her iki teşebbüsün
piyasa davranışları da dikkate alındığında bir uyum yerine piyasada tam
rekabetçi davranışlar içinde oldukları,
- VESTEL'in sunduğu 19 ürün grubunun 9'unda ihlal dışı döneme göre ihlal
iddiasına konu olan dönemde daha yüksek reel (ÜFE) fiyatların gözlemlenmesine
rağmen bu farkın 4 ürün grubunda istatistiki olarak anlamlı olmadığı, bu ürünlerin
VESTEL'in toplam satış cirosunun %(…..)'ini oluşturduğu, bu durumunun rekabet
ihlali tespiti ile çeliştiği,
- VESTEL'in ihlal iddiasına konu olan dönemler dahil genel olarak pazar payını
artırmak yönünde bir trend izlediği, aynı dönemde ARÇELİK'in pazar payındaki
görece düşüşün VESTEL'in elde ettiği pazarın bir kısmının ARÇELİK’ten
alındığına işaret ettiği, bu durumun VESTEL'in yatay anlamda işbirliği içinde
olduğu iddia edilen ARÇELİK’ten pazar kaptığını gösterdiği
ifade edilmektedir.
I.5.2.5. Bilgi Değişiminin Amaç ve Etkisine İlişkin Savunma
(104) Savunmada;
- Taraflar arasında piyasada rekabeti kısıtlamaya yönelik ortak bir iradenin
bulunmadığı gibi esasen işbirliğine, koordinasyona yol açacak nitelikte bilgi
değişiminin olmadığı ve hatta rekabete duyarlı stratejik bilgi değişimine yönelik bir
amacın bulunmadığı, zira soruşturma konusunun rakip teşebbüsler arasında
karşılıklı olarak yürütülen bir bilgi değişimi değil, bilakis ARÇELİK'in eski çalışanı
olan BAnın odak olduğu ve ARÇELİK içindeki eski bağlantıları aracılığıyla elde
ettiği tek yönlü bilgi akışı olduğu,
- Bu tek yönlü bilgi değişimi sayesinde VESTEL'in ARÇELİK'e karşı piyasada daha
rekabetçi hamleler yapmasının mümkün olduğu,
- Nitekim Belge 2 ve dosya içeriğindeki 16.01.2016 tarihli BA’dan TB ve EG’ye
iletilen e-postadaki bilgi akışının amaç ve etki yönünden rekabeti sınırlamadığının
görülebileceği
ifade edilmiştir.
I.5.2.6. Bilgi Değişiminin Niteliğine İlişkin Savunmalar
(105) Savunmada dosya konusu bilgi değişiminin rekabeti kısıtlama amacı taşımadığı,
nitekim piyasanın hukuki ve iktisadi çerçevesi dikkate alınarak yapılacak bir
20-01/13-5
32/49
değerlendirmeyle söz konusu verilerin piyasada bilinir durumda olduğu sonucuna
varıldığı, ilgili çalışanlar arasındaki bilgi değişiminin güncel ve/veya geçmişe dönük
verilere ilişkin ve bu verilerin bayi ziyaretleri aracılığıyla da elde edilebileceği
belirtilmiştir.
(106) Ayrıca, ilgili pazarın kendine has özellikleri nedeniyle yeni fiyat listeleri veya
kampanya bilgilerinin resmi olarak bayilere açıklanmadan önce ilgili sağlayıcının
bölge müdürleri tarafından şifahi olarak bayilere duyurulabildiği ve saha ziyaretleri ile
de bayilerin aldıkları bu duyumların rakiplerce öğrenilebildiği, böylece saha ekiplerinin
rakiplerin bir sonraki aya ilişkin fiyat ve kampanya bilgilerine bir önceki ayın
sonlarında ulaşabildikleri, bu bakımdan piyasa işleyişiyle birlikte ele alındığında
anılan bilgilerin güncel bilgi olduğu savunulmuştur.
I.5.2.7. Teşebbüsler Arasında İrade Uyuşmasının Bulunmadığına İlişkin
Savunmalar
(107) Savunmada rekabet hukuku bağlamında ihlalden söz edilebilmesi için teşebbüsler
arasında ortak amaç, plan ve bu doğrultuda gösterilen irade uyuşmasının varlığının
gerektiği, bu uyuşmanın bulunmadığı durumda anlaşmadan söz edilemeyeceği,
Kurulun Toros Tarım kararında65 karşılıklı çıkar ilişkilerinden bahsedildiği ve
Pankobirlik’in anlaşma iradesinin olmadığı tespitinin yapıldığı, Kurulun Gumpir Plaza
Kararında66 taraflar arasında bir sözleşmenin varlığının dahi taraflardan birinin
mağdur olmasından bahisle irade uyuşmasının kabulü için yeterli görülmediği
belirtilmiştir.
(108) VESTEL’in savunmasında atıf yaptığı Kurulun 10.04.2008 tarih ve 08-28/319-103
sayılı Toros Tarım kararında iki rakip teşebbüs arasındaki doğrudan bilgi
değişiminden ziyade, Toros Tarım’ın Pankobirlik’in gübre alım ihalesini kazanabilmek
için Pankobirlik çalışanının yakınlarını işe aldığı ve bu yolla ihalede avantaj
sağlamaya çalıştığı iddiaları incelenmiş ve bu hususun 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilmeyeceğine karar verilmiştir.
(109) İrade uyuşmasının olmadığına dair örnek olarak gösterilen Kurulun 10.02.2000 tarih
ve 00-6/53-25 sayılı Gumpir Plaza kararında, Gumpir Plaza şirketi ile Pepsi-Cola
Servis ve Dağıtım A.Ş. arasında akdedilen sözleşmenin “sağlayıcının baskısı ile
sözleşmenin süresiz ya da 3500 tank ürün satılması şartına bağlanmış olması ya da
dükkanın devredilmesinin sağlayıcının onayına bağlı kılınması nedenleriyle
sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğunun ileri sürülmesinin güç olduğu”
tespit edilerek sözleşme serbestisine ve Türk Ticaret Kanunu’nun tacir olmanın
hükümlerini düzenleyen 20. maddesine atıf yapılmıştır.
I.5.2.8. ARÇELİK ve VESTEL Arasındaki Bilgi Değişiminden VESTEL
Yönetiminin Haberi Olmadığı Savunması
(110) Tespitlerde yer verildiği üzere belgelerin alıcılarından BA VESTEL Marmara Satış
Direktörü, SG VESTEL Satış Müdürü görevinde bulunmuştur.
65 Rekabet Kurulunun 10.04.2008 tarih ve 08-28/319-103 sayılı kararı.
66 Rekabet Kurulunun 10.02.2000 tarih ve 00-6/53-25 sayılı kararı.
20-01/13-5
33/49
I.5.2.9. Teşebbüsler Arasında İrade Uyuşması Bulunmadığınına İlişkin
Savunmalar
(111) Belge 16 ve 20’ye ilişkin savunmada;
- Anılan belgelerde yer alan bilgilerin ortak bayilerden temin edilebileceği, nitekim
savunmanın ekinde sunulan 07.01.2016, 02.01.2016 ve 31.12.2015 tarihli e-
postalarda Ocak ayı sirkülerlerinin söz konusu belgelerde yer alan bilgilerin
öncesinde yayımlandığının anlaşıldığı, savunmanın ekinde sunulan bir diğer e-
posta incelendiğinde, 18.01.2019 itibarıyla piyasadan edinilen rakip kampanya
bilgisine karşı rekabetçi hamle olarak 7 yıl garanti uygulamasının devreye
alındığı, diğer bir e-postada 17.12.2015 tarihi itibarıyla Ocak ayı zamlarının konu
edildiği, “Ocak zamları özet” konulu e-postada fiyat artışlarının VESTEL içinde
duyurulduğunun görülebileceği, nitekim 23.12.2015 tarihi itibarıyla Ocak 2016
tarihine ait zammın duyurulduğu,
- 14.01.2016 tarihli "vestel bizim çamaşır bulaşık kurutucu kampanyasının aynısını
çıktı" konulu belgede yer alan ARÇELİK Genel Müdürü (…..) “İnsaf, nasıl sızıntı
oluyor…” ifadesinin (Belge 16) ARÇELİK yöneticisinin bilgi değişiminden haberi
olmadığı, benzer şekilde VESTEL’in kendisine ait bazı bilgilerin ARÇELİK ile
paylaşıldığına dair herhangi bir bilgisi bulunmadığı, bu durumun soruşturmayla
birlikte ortaya çıktığı, nitekim BA ve SG’nin iş sözleşmelerinin 22.03.2018
tarihinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-e maddesi uyarınca, işverenin güvenini
kötüye kullanmak, işverene ait meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve
bağlılığa uymayan davranışları nedeniyle haklı nedenle tazminatsız olarak
feshedildiği, dolayısıyla VESTEL ve ARÇELİK arasında bir irade uyuşmasından
söz edilemeyeceği,
- Söz konusu e-postalardan ARÇELİK’in mağdur olduğu ve bilgi sızıntısı yaşandığı
tespitinin yapıldığı ancak bu hususun bilgi değişiminin rekabetçi ve tek yönlü
olduğunu gösterdiği, Belge 80’in ortak bir iradenin olmaması sebebiyle VESTEL
lehine bir durumu ortaya çıkarabileceği halde böyle bir sonuca hiç değinilmediği,
ifade edilmiştir.
(112) Belge 1, 2, 3, 4, 5, 13, 20, 25 ve dosya içeriğindeki EÖT’den (…..) adresine iletilen
15.01.2016 tarihli, 18.07.2016 tarihli, 16.08.2016 tarihli, 12.12.2016 tarihli; EÖT
tarafından gönderilen 15.12.2016 tarihli, 27.12.2016 tarihli, BA’dan SG’ye gönderilen
12.01.2017 tarihli e-postalara ilişkin savunmalarda;
- Dosya içeriğindeki SG’den EÖT’ye gönderilen 30.12.2015 tarihli, EÖT’nin
kendisine gönderdiği 05.01.2016 tarihli, 06.01.2016 tarihli, 08.01.2016 tarihli e-
postalardaki fiyat listelerinin 2016 Ocak ayına, dosya içeriğindeki EÖT’nin
gönderdiği 04.10.2016 tarihli, 25.10.2016 tarihli, 02.11.2016 tarihli, 15.12.2016
tarihli ve 27.12.2016 tarihli güncel satış kırılım montaj verilerinin ise 2016 Ekim,
Kasım ve Aralık aylarına ilişkin olduğu, bu bağlamda periyodik, bütüncül ve
birbirini tamamlayan bir stratejik bilgi paylaşımı olduğu iddiasının gerçeklikten
uzak olduğu,
- Güncel satış kırılım verilerinin piyasadan toplanmasının teknik olarak mümkün
olmadığı görüşüne katıldıkları ancak anılan bilgi değişiminin tek taraflı olduğu,
- Belge 1’in perakende satış fiyatlarını değil, satış adetlerini içerdiği,
- PMSInExcel isimli tabloları içeren e-postaların rekabeti arttırıcı hususları
gösterdiği, nitekim Belge 2’den bilgi değişiminin rekabetçi amaçla yapıldığını ve
rekabetçi sonuç doğurduğunun görüldüğü,
20-01/13-5
34/49
- Belge 2 ve dosya içeriğindeki BA tarafından TB’ye gönderilen 16.01.2016 tarihli
e-postada yer alan ve dosya kapsamında yer verilmeyen bazı ifadelerin
VESTEL’in edindiği bilgileri rekabetçi amaçla kullandığına ilişkin önemli bir delil
niteliğinde olduğu,
ifade edilmiştir.
(113) Belge 7, 8, 9, 23, 26, 97’e ve dosya içeriğindeki EÖT’nin gönderdiği 04.10.2016
tarihli, 25.10.2016 tarihli, 02.11.2016 tarihli, 15.12.2016 tarihli, 27.12.2016 tarihli,
EÖT’nin kendine ilettiği 26.07.2016 tarihli, 04.10.2016 tarihli e-postalara ilişkin
savunmalarda;
- “Rakip Bayi Cirolarına İlişkin Belgeler” başlığı altındaki tüm verilerin geçmiş
döneme ilişkin olduğu,
- Bu verilerin ARÇELİK içindeki eski bağlantılar aracılığıyla elde edilen tek yönlü
bilgi akışı ile sağlandığı, dolayısıyla teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı
için rekabet hukuku tarafından aranan ortak iradenin bulunmadığı,
- Ayrıca il bazlı ARÇELİK bayi cirolarının, VESTEL tarafından rekabetçi amaçlarla
kullanıldığı nitekim 2015-2018 arası dönemde 15 ARÇELİK bayisinin VESTEL
bayisi olmak üzere ikna edildiği
- Söz konusu bilgilerin doğrudan ARÇELİK’den temin edildiğini gösterir nitelikte
herhangi bir bulgunun bulunmadığı
ifade edilmiştir.
(114) Belge 24’e İlşkin savunmada;
- ARÇELİK’den tek taraflı olarak edinilmiş olan bu bilgilerin, VESTEL tarafından
rekabetçi amaçla ve rekabetçi etki doğuracak şekilde kullanıldığı,
- Söz konusu e-postaların ARÇELİK ve VESTEL arasında irade uyuşması
bulunmadığının ve ARÇELİK’in söz konusu durumdan haberdar olmadığının
göstergesi olduğu,
- Ayrıca söz konusu belgede yer alan bazı ifadelerin bu amacı ortaya koyduğu
ifade edilmektedir.
I.5.2.10. Verilerin Kamuya Açık Olduğu ve/veya Bayilerden Elde Edilebilecek
Nitelikte Olduğuna İlişkin Savunmalar
(115) Belge 22’ye ilişkin savunmada; belgenin oluşturulduğu tarih dikkate alındığında
içerdiği bilgilerin kamuya açık olduğu, zira bu belgelerin Mart ayında
gerçekleştirilecek uygulamaları kapsadığı için 18.03.2015 tarihinden çok daha önce
bayilere ulaştırıldığı ifade edilmiştir.
(116) Belge 31, 10, 30 ve dosya içeriğindeki BO’dan BA’ya gönderilen 21.04.2016 tarihli e-
postaya ilişkin savunmada, VESTEL’in birinci yazılı savunmasının 22. sayfasındaki
ifadelere ve kendilerince sunulan 21.04.2015 tarihli e-postaya yer verilerek;
- “VESTEL BE Fiyat Değişim Nisan 2015-Mayıs 2015.xls” adlı duyurunun henüz
yayımlanmadığına/bayilere iletilmediğine ilişkin ifadenin yanlış olduğu, sirküler
üzerindeki "Mayıs 2015" ibaresinin ilgili sirkülerin yayım tarihini değil sirkülerin
etki tarihini belirttiği, dosya içeriğindeki BO’dan BA’ya gönderilen 21.04.2016
tarihli e-postada, ekleriyle aynı ismi ve kodu taşıyan dokümanlarda ortak
bayilerden edinilen bilgilere göre ARÇELİK’in Mayıs ayı fiyat sirkülerini
21.04.2015 tarihinde bayilere yayımladığı ve bu nedenle elde edilen bilgilerin
kamuya açık hale geldiği,
20-01/13-5
35/49
- Ayrıca zam gibi 100 üzerinde ürün modelini ve 10 üzerindeki kategoriyi
etkileyecek, karmaşık ve yoğun bir çalışmayı gerektiren kararların iddia edildiği
gibi 3 saat gibi kısa bir sürede hesaplanmasının mümkün olmadığı,
- “1519” ile başlayan e-posta eklerinin esasen ARÇELİK'in bayilerine gönderilen
sistemsel belgelere atanan bir kod olduğunun düşünüldüğü,
- İlaveten sektöre ilişkin mevsim geçişlerinde zam yapılmasının uzun yıllardır
yerleşik bir uygulama olduğu, zam yapıldığı iddia edilen ürün yelpazesinin çok
geniş olduğu, bu nedenle ortalama rakamların yanıltıcı olabileceği, piyasada
ikinci olan oyuncunun her zaman hâkim konumda olanı takip ettiği
ifade edilmiştir.
(117) Belge 12’ye ilşkin savunmada;
- E-posta adında bahsedilen (…..) aslında ARÇELİK yöneticisi olan BO değil,
VESTEL yöneticisi olan BA olduğu, nitekim BA'nın da dâhil olduğu aynı e-posta
silsilesinde diğer VESTEL bölge müdürleri ile VESTEL yöneticisi olan TB
arasında yazışmalar bulunduğu,
- VESTEL içerisindeki zam kararlarının ilgili yöneticiler düzeyinde istişare edilerek
alındığı, dolayısıyla VESTEL içerisinde zam kararlarının alınması aşamasında
bölge müdürü pozisyonunda olan BA'nın da söz sahibi olmasının olağan olduğu
ifade edilmiştir.
(118) VESTEL’in birinci yazılı savunması ile sunulan 22.12.2014 tarihli e-posta ve dosya
içeriğindeki BO’dan BA’ya 27.12.2014 tarihinde gönderilen e-postaya ilişkin
savunmada; her ne kadar 22.12.2014 tarihli e-posta VESTEL iç yazışması olsa da,
VESTEL ticaretinin doğal akışı gereği zincir satış ekibine gelen e-postalar gibi
VESTEL zincir satış ekibine ulaştıktan sonra eş zamanlı olarak bu e-posta grubunda
yer alan VESTEL çalışanlarının yönettiği satış noktalarına duyurulduğu, dolayısıyla
27.12.2014 tarihinde BO BA'ya ARÇELİK fiyatlarını gönderdiğinde, VESTEL’in
çoktan fiyatları belirlemiş olduğu ve bunu satış noktalarına da duyurduğu ifade
edilmiştir.
(119) ARÇELİK’e ait fiyat sirkülerine göre, teşebbüs 1 Ocak 2015’ten itibaren geçerli olacak
toptan ve perakende fiyatlarını (Ocak 2015 zammı) duyurduğu metni 25.12.2014
tarihinde yayımlamıştır. VESTEL’den gelen birinci yazılı savunma kapsamında, Ocak
2015 dönemi fiyatlarına ilişkin “VESTEL Beyaz Eşya Ocak Ayı Fiyat Değişimleri
Hakkında” başlıklı, 22.12.2014 tarihli ve ekinde “VESTEL BE FIYAT DEGİŞİM Aralık
Ocak - 2015.xlsx” adlı fiyat listesi bulunan bir iç yazışma gönderilmiştir.
(120) Belge 21, 22’ye ilşkin savunmada; söz konusu belgelerin rekabet hukuku açısından
stratejik nitelikte olmayan geçmiş tarihli verileri içerdiği, Belge 21’deki Mart Uygulama
Özetleri adlı sunumun içerik, hitap ve oluşturulma amacı dikkate alındığında bayilere
ulaştırılmış ve dolayısıyla kamuya açık hale gelmiş bir yazışma olduğu ifade
edilmiştir.
(121) Belge 15’e ilişkin savunmada;
- Yazışmaya konu olan 01.07.2016 tarihli belgenin ticari hayatın olağan akışında
Temmuz ayından önce ARÇELİK satış ekibi tarafından bayilerine ulaştırıldığı,
- "ALACAKLAR" başlığı altındaki "SATIŞ TEŞKİLATI" ifadesinin beyaz eşya
sektöründeki duyuru ve sirkülerlerin bayilere ulaştırılmasının yolu olduğu,
dolayısıyla bilginin e-postanın ulaştığı tarih itibarıyla kamuya açık olduğu,
20-01/13-5
36/49
- Belgede 1519 kodu ile başlayan PDF belgelerinin ARÇELİK’ten bayilere
gönderilen kampanya/uygulama bilgilendirme sunumları olduğu ve dolayısıyla
kamuya açık hale gelmiş oldukları
ifade edilmiştir.
(122) Belge 27’e ilişkin savunmada; 26.07.2016 tarihli söz konusu belgelerin içerdiği
bilgilerin Temmuz ayına ilişkin uygulamalara yönelik olması itibarıyla ticari hayatın
olağan akışı gereği, 01.07.2016 tarihinde VESTEL tarafından bayilerine ulaştırıldığı,
dolayısıyla bilginin e-postanın ulaştığı tarih itibarıyla kamuya açık bilgi olduğu ifade
edilmiştir.
(123) Belge 19’a ilişkin savunmada; paylaşıma konu olan tabloların bayilere duyurulmak
amacıyla yayımlanmış olan "443.pdf" adlı belgeden alınmış olduğu, ayrıca
ARÇELİK'in e-postasında kampanya ile ilgili sirkülerin yayımlandığının ifade edildiği
dolayısıyla bilgilerin daha önceden kamuya açık hale gelmiş olduğu ifade edilmiştir.
(124) Belge 17’ye ilişkin savunmada; yazışmaya konu olan 05.12.2016 tarihli belgenin ticari
hayatın olağan akışında Aralık ayından önce ARÇELİK satış ekibi tarafından
bayilerine ulaştırılmış olması gerektiği, özellikle e-posta eklerinin isimlerinde yer alan
Aralık ayı atıflarının bu hususu doğruladığı ifade edilmiştir.
(125) Belge 11’e ilişkin savunmada; paylaşıma konu olan bilgilerin bayilere duyurulmak
amacıyla yayımlanmış olan "dondurucu.pdf" adlı sirkülerden alındığı, dolayısıyla
bilginin e-postanın ulaştığı tarih itibarıyla kamuya açık bilgi olduğu ifade edilmiştir.
I.5.2.11. Rakibin Ticari Sırlarının Ele Geçirilmesi Niteliğinde Olduğu Savunulan
Belgeler
(126) Dosyada içeriğindeki SB’nin BA’ya 23.03.2015 tarihinde gönderdiği e-postaya ilişkin
savunmada;
- SB'nin CV'sini ilk defa 24.01.2015 tarihinde BA'ya gönderdiği, dolayısıyla, rakip
bir teşebbüsten geçmek isteyen bir çalışan olarak SB’nin, bu süreçte geçişini
kolaylaştırmak ve/veya desteklemek amacıyla ARÇELİK'e ait verileri rakip
teşebbüs olan VESTEL'e aktardığı,
- Ticari sırların ele geçirilmesi konusunun TTK’nın 55. maddesi kapsamında
incelenmesi gerektiği ve rekabet hukukunun konusuna girmediği
ifade edilmiştir.
I.5.2.12. VESTEL’e Ulaştığı Gösterilmeyen Belgelere İlişkin Savunmalar
(127) Dosya içeriğinde yer alan EÖT’nin kendine gönderdiği 26.02.2014 tarihli e-postaya
ilişkin savunmada; söz konusu belgenin ekinde yer alan banka mektubu, ipotek
belgesi, kefalet senedi ve müşteri senedi gibi bilgilerin rekabet hukuku açısından
önemi olmadığı ifade edilmiştir.
(128) Dosyada içeriğindeki EÖT’nin kendine gönderdiği 19.01.2015, 05.02.2015,
11.02.2015, 03.04.2015, 06.04.2015, 04.05.2015, 04.05.2015 tarihli e-postalara
ilişkin savunmada; söz konusu bilgilerin EÖT'nin şirket e-postasından kişisel e-
postasına gönderilmiş olduğu, VESTEL ile bir bağlantısının ortaya konulamadığı
ifade edilmiştir.
20-01/13-5
37/49
I.5.2.13. Değerlendirmeye Alınmayan Ancak Lehe Olduğu İddia Edilen Belgelere
İlişkin Savunma
(129) Belge 1 ve Belge 18’e ilişkin savunmada;
- Belge 1 dikkate alınmış olmakla birlikte anılan belgelerle ilgili olan ilk sayfanın
değerlendirmeye alınmadığı,
- E-posta kapsamında BA tarafından ARÇELİK, BSH ve Samsung'a ilişkin olarak
pazardan edinilen bilgiler çerçevesinde rekabetçi değerlendirmeler yapıldığı ve
VESTEL'in bu bilgileri rekabetçi amaçlı kullandığı, benzer şekilde Belge 18’in
rekabetçi mücadeleye işaret ettiği
ifade edilmiştir.
I.5.2.14. Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesi Raporuna İlişkin Savunmaların
Değerlendirilmesi
(130) Konuya ilişkin yapılan savunmalarda;
- VESTEL ile ARÇELİK’in piyasada doğrudan rekabet halinde olduğu, kampanya,
iletişim ve fiyat aksiyonlarını kullanarak pazardan pay almaya çalıştıkları, ilgili
teşebbüslerden biri pazar payı kazandığında diğerinin pazar payı kaybettiği,
dolayısıyla teşebbüslerin pazar payı azalış ve artışları arasında doğrudan negatif
korelasyon bulunduğu, teşebbüslerin benzer dönemlerde paralel ve süregelen
pazar payı artışları olmadığı, nitekim Belge 2’de yer alan e-postalardan rakipleri
pazar kaybederken VESTEL’in rekabetçi davranışlar sergileyerek pazar payı
kazandığının anlaşıldığı,
- İlgili teşebbüslerin fiyat artışlarının paralel dönemlerde gerçekleşmediği, beyaz
eşya ürünleri bakımından yalnızca Ocak 2016'da paralel artışların olduğu
görülmekle birlikte, bu hususun tüm sektörlerde görülen yılbaşı zam etkisine
işaret ettiği, bunun dışındaki dönemlerde zam döngülerinin maliyet artışları
dışında paralellik göstermediği, özellikle VESTEL’in 2017 itibarıyla solo fırın
fiyatlarını oldukça düşük belirlediği ve böylelikle pazar payı kazandığı
- VESTEL’in elde ettiği bilgi ve belgeleri rekabete aykırı koordinasyon doğurucu bir
amaçla kullanmadığı, aksine VESTEL'in bu bilgiler kapsamında yaptığı
raporlamaların; karşılaştırma gerçekleştirmek suretiyle rakip kampanyalarından
daha rekabetçi uygulamalar geliştirerek tüketicilere ürünleri daha uygun fiyatlarla
sunmak amaçlı olduğu, böylece etkinlik kazanımı gerçekleştirdiği,
ifade edilmiştir
I.5.2.15. Ceza Tespitine İlişkin Savunma
(131) Savunmada; Soruşturma Raporunda belirtildiği şekli ile ağırlatıcı sebepler ile tekerrür
dikkate alınarak idari para cezası verilmesi halinde, bu durumun 4054 sayılı
Kanun'un 16. maddesinde açıkça düzenlenmemiş olması nedeniyle, suç ve
cezalarda kanunilik ilkesinin ihlal edilmiş olacağı ifade edilmiştir.
(132) Kararın değerlendirme kısmında yukarıda yer verilen savunmalar dikkate alınmıştır.
I.6. Değerlendirme
I.6.1. Rakipler Arası Bilgi Değişiminin Rekabet Hukuku Bağlamında
Değerlendirilmesi
(133) Dosya konusu başvuruda dayanıklı tüketim malları pazarında faaliyet gösteren rakip
teşebbüsler ARÇELİK ve VESTEL arasında rekabete hassas bilgi değişimi
20-01/13-5
38/49
gerçekleştiği, bu kapsamda ağırlıklı olarak ARÇELİK’e ait birtakım bilgilerin VESTEL
ile paylaşıldığı iddia edilmektedir.
(134) Rekabet hukuku literatüründe bilgi değişimi, iki veya daha fazla teşebbüsün tek yanlı
yahut karşılıklı olarak, rekabetçi kararlarına etki eden her türlü ticari bilgilerini
paylaşmaları olarak tanımlanabilmektedir. Bu paylaşım geçmiş veya cari üretim ve
satış miktarlarına, fiyatlara, talebe ve maliyetlere, müşterilere, kapasitelere,
yatırımlara ve Ar&Ge çalışmalarına ya da sahip olunan teknoloji ve benzerlerine
ilişkin doğrulanabilir nitelikteki veri ve bilgilere ilişkin olabildiği gibi; firmaların
gelecekte uygulamayı planladıkları fiyatlara, miktarlara ilişkin de olabilmektedir.
(135) Mehaz Avrupa Birliği rekabet hukuku düzenleme ve içtihatdına bakıldığında, ABİDA
101. madde uyarınca, teşebbüsler arası bilgi değişimi, üye devletler arasındaki
rekabeti önleme, kısıtlama veya bozma amacını taşıyan veya etkisine sahip olan
anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararları şeklinde gerçekleştiği takdirde
yasaklanmaktadır67.
(136) Rekabet ihlaline konu olan bilgi değişiminin tespitinde, paylaşılan bilginin niteliği
önem kazanmaktadır. Değişime konu olan bilgi geçmiş tarihli fiyat ya da fiyatlara
ilişkili indirim, kampanya gibi bilgilere ilişkin olabileceği gibi, güncel ya da geleceğe
ilişkin olabilir. Geleceğe ilişkin fiyat ve fiyat ilişkili bilgilerin paylaşılması, rekabet
hukuku literatüründe ABİDA md. 101 bağlamında “amaç itibarıyla rekabeti kısıtlayıcı”
nitelikte kabul edilmekte ve yasaklanmaktadır68. Öte yandan, güncel fiyat bilgileri, bu
kapsamda yakın tarihli satış rakamları, satış hedefleri, stok gibi bilgilerin sistematik
şekilde paylaşılması da rekabet ihlali riskini önemli ölçüde artırmaktadır. Örneğin
güncel satış rakamlarının sıklıkla paylaşılması durumunda, bu sinyali alan rakip
firmanın gelecek döneme ilişkin zam kararı başta olmak üzere satış stratejisi
doğrudan etkilenecektir. Nitekim bireysel üretim ve satış miktarlarının paylaşılma
sıklığı artıkça, pazar giderek şeffaflaşmakta ve rekabetin doğası gereği olması
gereken belirsizlik, ortadan kalkmaktadır. Bilgi paylaşımının etkileri, paylaşıma katılan
teşebbüslerin faaliyet gösterdiği pazarın yoğunlaşmış olması ya da ilgili teşebbüslerin
pazarın önemli bir bölümünü teşkil etmesi durumunda daha belirginleşmektedir69.
(137) Yatay İşbirliği Kılavuzu, bilgi değişimi teorisi ve Türk rekabet hukukunda
değerlendirilmesi bakımından rehber niteliğindedir. Kılavuz’da da belirtildiği üzere
bilgi paylaşımının rekabeti kısıtladığı en tipik senaryo, teşebbüslerin, rakiplerin pazar
stratejileri hakkında bilgi sahibi olmasını sağlamasıdır. Bilgi değişiminin rekabet
üzerindeki etkisi; pazarın yoğunlaşma derecesi, şeffaflığı, istikrarı, karmaşıklığı ve
pazardaki teşebbüslerin benzerliği (simetri) gibi pazarın yapısına ilişkin unsurlar ile
ilgili pazarı rakipler arası koordinasyona elverişli hale getirebilmesi nedeniyle
paylaşılan bilginin niteliğine bağlıdır.
(138) Bunun yanı sıra, Yatay İşbirliği Kılavuzu’nda da belirtildiği üzere rakipler arasında
bilgi değişimi, fiyat veya miktar tespiti amacını taşıyan bir anlaşma niteliği taşıdığında
kartel olarak kabul edilerek cezalandırılır. Ayrıca, tarafların, üzerinde uzlaşılan
kurallara uyup uymadığının takibini sağlayarak kartelin işleyişini kolaylaştıran bilgi
değişimleri de kartelin bir parçası olarak değerlendirilir.
67 Örnrk kararlar için bkz: UK Agricultural Tractor Registration Exchange O.J. (1992) L68/19; Case C-
8/08, T-Mobile Netherlands (2009) ECR I-4529.
68 Wish, Competition Law,122.
69 OECD, Policy Roundtables, Information Exchanges Between Competitors under Competition
Law,54.
20-01/13-5
39/49
(139) Normal şartlar altında teşebbüslerin, rakiplerinin mevcut ya da beklenen
davranışlarına göre basiretli bir biçimde kendilerini uyarlaması ihlal olarak
değerlendirilmemektedir. Ancak, rakipler arasında, pazardaki olağan koşullardan
farklı rekabet koşulları yaratma amaç veya etkisine sahip olan doğrudan ya da dolaylı
her türlü iletişim ihlal olarak değerlendirilmekte ve yasaklanmaktadır.
(140) Bu noktada, yapılan bilgi değişimi, rekabete duyarlı bilgilerin değişimi ile pazardaki
belirsizliği azaltıyor ve rekabeti kısıtlayıcı işbirliğini kolaylaştırıyorsa, 4. madde
kapsamında rekabet ihlali teşkil edebilecektir. Teşebbüsün posta, e-posta, telefon
görüşmeleri, toplantılar gibi vasıtalarla rekabete duyarlı bilgilerini, bunları açıkça veya
zımnen kabul eden rakiplerine tek taraflı olarak açıklaması ile çok sayıda
teşebbüsün, amaçları ve planları hakkında birbirlerini bilgilendirmesi arasında fark
bulunmamaktadır. Nitekim, rakibinden rekabete duyarlı bilgiyi alan teşebbüsün böyle
bir bilgiyi almak istemediğine dair net karşılık vermemesi durumunda, teşebbüsün bu
bilgiyi kabul ettiği ve pazardaki davranışlarını buna göre değiştirdiği varsayılmaktadır.
I.6.2. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme
(141) Yukarıda bilgi paylaşımına yönelik olarak yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı
üzere, bilgi paylaşımı; fiyat tespiti, müşteri paylaşımı, arzın kısıtlanması vs. şeklindeki
belli bir davranışa yönelik olarak teşebbüsler arasında yapılmış bir anlaşma ya da
uyumlu eylemin unsuru/delili/göstergesi olabileceği gibi; teşebbüsler arasındaki
anlaşma veya uyumlu eylemin bizaatihi konusu olabilmektedir. İkinci gruptaki bilgi
değişimleri genellikle teşebbüsler arasındaki açık anlaşmaların ya da teşebbüs birliği
kararlarının konusunu oluşturmaktadırlar.
(142) Oysa ilk gruptaki bilgi paylaşımları teşebbüsler arasındaki fiyat tespiti, müşteri
paylaşımı, arzın kısıtlanması vs.’ye yönelik gizli bir anlaşma veya uyumlu eylem
çerçevesinde gerçekleşen, o gizli anlaşma veya uyumlu eylemin gerçekleştirilmesi ve
sürdürülmesi için yapılan ve dolayısıyla söz konusu gizli anlaşma veya uyumlu
eylemin bir unsuru ve aynı zamanda rekabet otoriteleri için delili niteliğinde olan bilgi
paylaşımlarıdır.
(143) Bilgi paylaşımının gizli bir anlaşmayı veya uyumlu eylemi ortaya koymadaki kritik
önemi, piyasada rekabeti tetikleyen temel dinamiğin, teşebbüsler arasında
birbirlerinin ne şekilde davranacağına ilişkin yaşanan belirsizlik olduğunun kabulüne
dayanmaktadır. Dolayısıyla teşebbüsler arasındaki iletişim veya bilgi paylaşımı ile
teşebbüslerin gelecekteki davranışlarına yönelik belirsizliğin azalması durumunda
teşebbüs davranışının bağımsız değil koordine olacağı, bu nitelikteki davranışın da
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılabilmektedir70. Bu
bağlamda, özellikle fiyat, arz miktarı, satış stratejisi, maliyet gibi rekabete duyarlı
stratejik verilere ilişkin bilgiler içeren paylaşımlar tek taraflı olarak sunulduğunda dahi
rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmektedir. Nitekim belirtilen türde bir iletiyi alan
teşebbüs, rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma/uyumlu eylemin tarafı olmayacağını derhal
ve açıkça karşı tarafa bildirmediği sürece anlaşma/uymlu eyleme zımnen irade
göstermiş sayılmaktadır. Zira rakiplerinden, değinilen unsurları taşıyan bir ileti alan
teşebbüsün, kendi ticari politikalarını belirlerken, sözü edilen bilgileri dikkate aldığı
kabul edilmektedir71. Bir başka ifadeyle, rakiplerinin fiyatlarını artıracağını veya sabit
tutacağını bilen bir teşebbüs için geleceğe ilişkin belirsizlik azalmakta, fiyatlama
70 Rekabet Kurulunun 07.03.2011 tarihli ve 11-13/243-78 sayılı kararı, syf.91; 14.01.2016 tarihli ve 16-
02/44-14 sayılı kararı para. 162 ve 177; 18.04.2011 tarihli ve 11-24/464-139 sayılı kararı syf. 43.
71 Bkz. Case C-49/92 Anic Partecipazioni, ECLI:EU:C:1999:356, para. 121
20-01/13-5
40/49
kararları bu bilgiye göre şekillenmekte, bu durum ise teşebbüsün rekabet hukuku
anlamında rakiplerinden bağımsız karar vermediği anlamına gelmektedir72.
(144) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi belirli bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti
engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemlerini yasaklamaktadır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi teşebbüslerin tek
taraflı, bağımsız davranışlarına uygulanmamakta, mutlaka teşebbüsler arasında
anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararı şeklinde ortaya çıkan bir
danışıklığı gerektirmektedir.
(145) Yukarıda da açıklandığı üzere, soruşturma konusu olayda da olduğu gibi bilgi
akışının tek taraflı olması teşebbüsler arasında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamına girebilecek bir danışıklığın olmadığı anlamına gelmemektedir. Zira bilgiyi
alan tarafın o bilgiyi açıkça reddetmedikçe bu bilgiyi kendi stratejilerini belirlerken
dikkate alacağı, böylelikle rakibinden bağımsız hareket etmeyeceği kabul
edilmektedir. Dolayısıyla soruşturma konusu olayda bilgi akışının ARÇELİK’ten
VESTEL’e doğru tek taraflı olması aralarında bir anlaşma ya da uyumlu eylem
olmadığını ileri sürmek için yeterli değildir. Ancak tek taraflı bilgi akışının olduğu
durumlarda bu noktada bilgiyi açıklayan tarafın durumunun da ele alınması
gerekmektedir. Normal koşullar altında bilgiyi açıklayan taraf bu bilgiyi alan tarafın
davranışlarını bu bilgiyi dikkate alarak belirleyeceği beklentisiyle söz konusu bilgiyi
açıklamaktadır. Bilgiyi açıklayan taraf böylelikle bilgiyi alan tarafın geleceğe ilişkin
davranışlarını nasıl şekillendireceğine etki etmekte ve aynı zamanda kendi geleceğe
ilişkin davranışlarını da rakibine açıkladığı bilgiye rakibinin vermesini beklediği
tepkiye göre ayarlamış olmaktadır. Böylelikle gerek bilgiyi açıklayan gerekse bilgiyi
alan teşebbüs birbirlerinden bağımsız bir şekilde hareket etmemiş olmakta,
aralarındaki rekabetin kaynağı olan gelecekteki davranışlarına ilişkin belirsizliği
ortadan kaldırmaktadırlar. Bilgiyi açıklayan bilgiyi açıklayarak, bilgiyi alan taraf ise
bilgiyi alarak ve bu bilgiyi açıkça reddetmeyerek ortak iradelerini ortaya koymuş
olmaktadırlar. Bu nedenledir ki, bilgi akışı tek taraflı olduğunda dahi teşebbüsler
arasında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebilecek bir anlaşma veya
uyumlu eylemden bahsedilebilmektedir.
(146) Soruşturma kapsamında incelenen belgeler, ağırlıklı olarak 2014 yılı başından 2017
yılı Şubat ayına kadar rekabete duyarlı bilgilerin düzenli olarak ARÇELİK’ten
VESTEL’e aktarıldığına işaret etmektedir. Başvuru konusu belgeler ve yerinde
inceleme belgeleri birlikte değerlendirildiğinde, ARÇELİK ve VESTEL arasındaki bilgi
değişiminin esas olarak BA’nın VESTEL’e geçiş yaptığı 2014 yılında başladığı tespit
edilmiştir. ARÇELİK Satış Trakya Bölge Yöneticisi EÖT’nin geçmişte ARÇELİK satış
bölümünde birlikte çalıştığı BA, 2014 yılından itibaren VESTEL’de Araştırma ve
Stratejik Analizler Yöneticiliği görevinde çalışmaya başlamıştır73.
(147) Belgelerin çoğunluğunda bilgilerin ulaştığı kişi olarak görünen BA, Ağustos 1999 –
Şubat 2012 arasında ARÇELİK satış bölümünde, Mart 2012 – Ocak 2013 arasında
GFK pazar araştırma şirketinde, Ocak 2013 – Aralık 2013 arasında ise OPR adlı
72 Rekabet Kurulunun 18.04.2011 tarihli ve 11-24/464-139 sayılı kararı syf. 58; 29.03.2018 tarihli ve
18-09/180-85 sayılı kararı para. 52.
73 2014 yılında EÖT ile VESTEL yöneticisi BA arasında doğrudan gerçekleştiği tespit edilen ilk
yazışma (Belge 99), başvuru kapsamında Kuruma sunulan ve 26.02.2014 tarihinde EÖT’nin BA’ya
gönderdiği “FW:Teminat” başlıklı e-postadır. ARÇELİK iç yazışmasının devamı niteliğindeki belge
ekindeki “591 45879152 599858026.xlsb” adlı excel dosyasında banka mektubu, ipotek belgesi,
kefalet senedi ve müşteri senedi sayıları yer almaktadır.
20-01/13-5
41/49
araştırma şirketinde yönetici olarak çalışmıştır74. Bilgileri sağlayan kişi konumundaki
ARÇELİK çalışanı EÖT’nin ise 2013 Aralık öncesinde BA’ya GFK ve OPR’de
çalışırken de gizli bilgilerin aktarımını yaptığı tespit edilmiştir.
(148) ARÇELİK’in pişmanlık başvurusunda, ARÇELİK’te uzun yıllar çalışan EÖT’nin
ARÇELİK’e ait gizli bilgileri 2012’den beri çeşitli çıkarlar karşılığında, BA’nın çalıştığı
şirketlere (sırasıyla pazar araştırma şirketleri GFK75 ve OPR ile son olarak
VESTEL’e) düzenli ve sık aralıklarla aktardığı belirtilmektedir. VESTEL çalışanı
SB’nin76, ARÇELİK’ten VESTEL’e geçmeden hemen önce, ARÇELİK’e ait gizli
bilgileri BA’ya, dolayısıyla VESTEL’e aktardığı ifade edilmiştir. EÖT ile eskiden
ARÇELİK’te çalışmış olan, VESTEL çalışanı SG arasında, ARÇELİK Satış Bölge
Pazarlama Sorumlusu TM77 ile VESTEL çalışanı SG arasında ve ARÇELİK Satış
Direktörü BO78 ile VESTEL çalışanı BA arasındaki yazışmalar da Kurumun bilgisine
sunulmuştur. Ayrıca ilgili kişiler olan EÖT’nin, bilgileri EÖT’ye temin eden BB’nin ve
GO’nun iş akitlerine son verildiği ifade edilmiştir.
(149) ARÇELİK, önemli bir bölümünün geleceğe yönelik fiyat stratejileri olan ARÇELİK
ticari sırlarının üst yönetiminin haberi olmaksızın rakibe aktarıldığını, aktarımın EÖT
tarafından öncelikle şahsi e-posta adresine yönlendirmesi ile gerçekleştiğini ve
BA’nın GFK adlı araştırma şirketinde çalışmaya başlamasıyla sürecin başladığının
görüldüğünü ifade etmektedir. BA ise VESTEL’de çalışırken beş adet VESTEL’in gizli
bilgi içermeyen fiyat araştırmasını, bir adet VESTEL’in yürürlükte olan toptan fiyat
listesini göndermiş, bir de bölge yöneticisini şikayet ettiği bir e-posta yollamıştır.
(150) Teşebbüslerin posta, e-posta, telefon görüşmeleri, toplantılar gibi vasıtalarla rekabete
duyarlı bilgilerini, bunları açıkça veya zımnen kabul eden rakiplerine tek taraflı olarak
açıklaması ile çok sayıda teşebbüsün, amaçları ve planları hakkında birbirlerini
bilgilendirmesi arasında fark bulunmamaktadır. Rakibinden rekabete duyarlı bilgiyi
alan teşebbüsün sorumluluktan kurtulması için böyle bir bilgiyi almak istemediğine
dair net karşılık vermesi gerekmektedir79.
(151) ARÇELİK, yazışmaların ARÇELİK üst yönetiminin kararı ve haberi olmaksızın
yapıldığını ve bu yazışmalardan bağımsız olarak fiyatlarını belirlediğini ifade
etmektedir. Teşebbüs bütün çalışanlarına rekabet mevzuatına uygun hareket etmekle
yükümlü olduğu konusunda imza aldığını, her sene en az bir kez, rekabet
mevzuatına uyumun önemi konusunda uyarılar içeren e-postalar gönderdiğini,
konuya ilişkin şirket içi eğitimler verdiğini yine de personelini buna yönelik olarak
denetlediğini beyan etmektedir. Nitekim, Şubat 2017’de yapılan şirket içi rutin
denetim kapsamında 09.02.2017 tarihinde ARÇELİK Satış Trakya Bölge Yöneticisi
EÖT’nin ARÇELİK e-posta hesabında yapılan incelemede (Belge 1), geçmişte
ARÇELİK Satış bölümünde birlikte çalıştığı VESTEL Marmara Satış Direktörü BA80
74 VESTEL’den gelen birinci yazılı savunmada, BA’nın iş sözleşmesinin 22.03.2018 tarihinde
feshedildiği belirtilmektedir.
75 2013 Aralık öncesinde EÖT tarafından GFK ve OPR’de çalışan BA’ya yapılan bilgi aktarımı,
önaraştırma ve soruşturma sürecinde bulunan belgeler ve başvuru ile birlikte değerlendirildiğinde, Türk
Ticaret Kanunu bağlamında ticari sır yükümlülüğünün ihlali olarak ele alınabilecek olup, konunun bu
boyutu dosya kapsamının dışında tutulmuştur.
76 Başvuruya göre SB, 1999’dan Nisan 2015’e kadar ARÇELİK Satış biriminde çalışmış; ardından
VESTEL’e geçmiştir.
77 Mevcut durumda söz konusu çalışanın işine ARÇELİK tarafından son verildiği ifade edilmektedir.
78 Mevcut durumda söz konusu çalışanın işine ARÇELİK tarafından son verildiği ifade edilmektedir.
79 Bkz: Kurulun 12.06.2012 tarih, 12-32/916-275 sayılı kararı, pr.140.
80 VESTEL çalışanı olan BA, Ağustos 1999 – Şubat 2012 arasında ARÇELİK satış bölümünde, Mart
2012 – Ocak 2013 arasında GFK pazar araştırma şirketinde, Ocak 2013 – Aralık 2013 arasında ise
20-01/13-5
42/49
ve VESTEL Satış Müdürü Serhat GEDİK SG81 ile şahsi e-posta adresleri82 üzerinden
rekabet mevzuatını ihlal etmesi olası yazışmalara rastlanmış, bunun üzerine şirket içi
e-posta taraması yapılmış ve bu incelemede ARÇELİK’te uzun yıllar çalışan EÖT’nin
ARÇELİK’e ait gizli bilgileri 2012’den beri çeşitli çıkarlar karşılığında, BA’nın çalıştığı
şirketlere (sırasıyla pazar araştırma şirketleri GFK83 ve OPR ile son olarak
VESTEL’e) düzenli ve sık aralıklarla aktardığı ve diğer yukarıda belirtilen hususlar
tespit edilmiş ve bunun üzerine Kuruma başvuruda bulunulmuştur. ARÇELİK aslen,
ARÇELİK’den VESTEL’e bilgi sızdırıldığını ve bunun neticesinde ARÇELİK’in zarara
uğradığını iddia etmektedir.
(152) Tarafların iddiası, olayın boyutunun 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti
sınırlayıcı bilgi paylaşımı yerine, ARÇELİK’ten VESTEL’e haksız rekabet kapsamında
bilgi sızdırılması olduğu yönündedir. Bu noktada rekabet hukuku bakımından bilgi
paylaşımı durumunda genel bakış açısının özetle, pişmanlık başvurusunda bulunan
teşebbüsün olaydan haberdar olduğu ve fakat pişman olduğu kabul edilerek ortada
bir anlaşma/uyumlu eylemin var olduğunun varsayıldığı ve bu nedenle
anlaşma/uyumlu eylemden bahsetmemek için diğer teşebbüsün bilgiyi açık reddi
gerektiği hatırlatılmalıdır. Bununla beraber dosyaya özgü durumda pişmanlık
başvurusunda bulunan ARÇELİK’in gerçekten bilgi paylaşımından haberdar olmadığı
ve aslında bilginin kendisinden sızdırıldığı anlaşılmaktadır. Teşebbün söz konusu
bilgi akışını keşfetme şekli, pişmanlık başvurusu ve sunduğu belge miktarı da bu
durumu desteklemektedir. Ancak yine de teşebbüsün beyanı yeterli olmayacağından
bilginin sızdığı iddiasını destekleyecek delillere ihtiyaç duyulmaktadır.
(153) Öncelikle verilerin ARÇELİK’den aktarılmaya başlama sürecine değinmek
gerekmektedir. Dosya mevcudu bilgilerden, EÖT’nin ARÇELİK’den ayrılan BA'ya
çeşitli menfaatler karşılığı ARÇELİK verilerini gönderdiği, bağımsız pazar araştırma
şirketi olan GFK'ya geçen BA’nın bu sayede GFK’nın ihtiyacı olan verileri düzenli
olarak sağladığının anlaşıldığı, EÖT ve diğerlerinin BA ile olan bireysel ilişkisinin,
BA'nın GFK'dan OPR 'ye ve ardından VESTEL'e geçmesiyle devam ettiği, EÖT’nin
(…..) adlı bir e-posta adresine de ARÇELİK gizli bilgilerini gönderdiği, öte yandan
EÖT’nin eşi olan (…..)’ın 2013’ten itibaren pasta ve kurabiye üretimi işine girdiği, bu
süreçte BA’nın sorumluluğundaki bayilerin (…..)’a ödeme yaptığı, ayrıca bu kişilerin
2016 yılında da BA vasıtasıyla VESTEL bayilerine sunulmak üzere teklif
hazırladığının görüldüğü beliritlmektedir.
(154) Dosya mevcudu bilgilerden ARÇELİK bilgilerinin dışarıya sızdırılmasının BA
VESTEL’e geçmeden önce başka teşebbüslere olacak şekilde başladığı
OPR adlı araştırma şirketinde yönetici olarak çalışmıştır. VESTEL’den gelen birinci yazılı savunmada,
BA’nın iş sözleşmesinin 2018 yılı Mart ayında 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-e maddesi uyarınca,
işverenin güvenini kötüye kullanmak, işverene ait meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve
bağlılığa uymayan davranışları nedeniyle haklı nedenle tazminatsız olarak feshedildiği belirtilmektedir.
81 VESTEL çalışanı SG, Ocak 2008 – Nisan 2013 arasında ARÇELİK Satış bölümünde, Mayıs 2013 –
Haziran 2013 arasında Samsung’da, Temmuz 2013 – Mayıs 2015 arasında Türk Telekom’da çalışmış
olup, ardından VESTEL’e geçmiş ve 2018 yılına kadar VESTEL’de görevini sürdürmüştür.
VESTEL’den gelen birinci yazılı savunmada, SG’nin iş sözleşmesinin 22.03.2018 tarihinde 4857 sayılı
İş Kanunu'nun 25/II-e maddesi uyarınca, işverenin güvenini kötüye kullanmak, işverene ait meslek
sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları nedeniyle haklı nedenle
tazminatsız olarak feshedildiği belirtilmektedir.
82 Sırasıyla (…..) ve (…..).
83 2013 Aralık öncesinde EÖT tarafından GFK ve OPR’de çalışan BA’ya yapılan bilgi aktarımı,
önaraştırma ve soruşturma sürecinde bulunan belgeler ve başvuru ile birlikte değerlendirildiğinde, Türk
Ticaret Kanunu bağlamında ticari sır yükümlülüğünün ihlali olarak ele alınabilecek olup, konunun bu
boyutu dosya kapsamının dışında tutulmuştur.
20-01/13-5
43/49
anlaşılmaktadır. Daha sonra BA’nın VESTEL’e geçişiyle beraber stratejik bilgilerin
VESTEL’e iletildiği tespit edilmiştir. EÖT bilgileri öncelikle kendi “yahoo” uzantılı e-
postasına yönlendirmekte, daha sonra VESTEL’deki alıcıya ulaştırmaktadır. Başvuru
kapsamında EÖT’nin VESTEL yetkilisi BA’ya göndermek üzere kendi şahsi e-posta
adresine gönderdiği 500’e yakın e-posta Kuruma sunulmuştur. Eldeki belgelere göre,
bilgi değişiminin 2017 yılına kadar devam ettiği anlaşılmaktadır. Yıllara göre
ARÇELİK yetkilisi EÖT’nin şahsi e-posta adresine gönderdiği e-posta sayılarına
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 9: ARÇELİK Verileri İçeren E-postalar
Yıl ARÇELİK’e Ait Stratejik Veri İçeren E-Posta Sayısı
2014 177
2015 142
2016 97
2017 7
Toplam 423
Kaynak: Başvuruda sunulan belgeler
(155) Bu verilerin bir bölümünün doğrudan VESTEL çalışanı BA ya da SG’ye gönderildiği,
yapılan yerinde incelemede bulunan belgelerle teyit edilmektedir. Öte yandan,
doğrudan gönderilmiş olup olmadığı bilinmemekle birlikte, EÖT’nin şahsi e-posta
adresine yolladığı veriler, aynı gün ya da çok yakın tarihli olarak BA ve/veya SG’nin
şirket e-posta hesaplarında yapılan incelemede elde edilmiştir. Ağırlıklı olarak BA ve
az sayıda belgeyle sınırlı olarak SG tarafından, aynı verilerin VESTEL içerisinde
yöneticilerle paylaşıldığı görülmektedir. Ayrıca, VESTEL Satış Müdürü olan DB’nin,
ARÇELİK’ten VESTEL'e geçmeden önce, ARÇELİK'e ait gizli bilgileri VESTEL
yetkilisi BA'ya aktardığı görülmüştür.
(156) Bu noktada ARÇELİK Satış Bölge Pazarlama Sorumlusu TM ile VESTEL yetkilisi SG
arasındaki yazışmaların ve ARÇELİK Satış Direktörü BO ile VESTEL yetkilisi BA
arasında gerçekleşen yazışmaların değerlendirilmesi gerekmektedir.
- Belge 27’de84 yer alan 26 Temmuz tarihli e-posta VESTEL’in Haziran ve
Temmuz ayına ilişkin banka kampanyalarını içermektedir. (SG’den TM’ye)
- 17 Haziran’da BA’dan EÖT’ye giden Belge 28’de Mayıs ayına ilişkin satış
kanalları için VESTEL tarafından yapılan fiyat araştırmasını vardır.
- BA’dan EÖT’ye gönderilen 10.12.2015 tarihli e-postada Kasım ayı için yapılan
fiyat araştırması yer almaktadır (Belge 29).
- 10.04.2015 tarihli (Belge 31) ARÇELİK iç yazışmasında VESTEL’in zammı
açıkladığı belirtilmektedir.
(157) Yukarıda yer verilen VESTEL’den ARÇELİK’e giden bilgilerin geçmiş tarihli olduğu
görülmektedir. ARÇELİK’te bulunan VESTEL’e ilişkin bilgi ise iç yazışma
niteliğindedir. Burada VESTEL’den ARÇELİK’e stratejik bilgi akışı olmadığı
anlaşılmaktadır. Dosya mevcudunda olayın ARÇELİK’in haberinin olmadığı bir bilgi
sızdırma niteliğinde olduğu yönünde de belgeler bulunmaktadır.
- Belge 16’daki e-posta silsilesinde ARÇELİK’in “2016 perakende uygulamalar”
başlıklı iç yazışması EÖT tarafından kendi e-posta adresine gönderilmiş, daha
sonra BA tarafından VESTEL’de paylaşılmıştır. Daha sonra ARÇELİK’in
uygulayacağı kampanyanın ARÇELİK’den önce VESTEL tarafından
uygulamaya konulmasıyla, 14.01.2016 tarihli e-postada ARÇELİK içerisinde
84 Aynı belge yapılan yerinde incelemede de bulunmuştur.
20-01/13-5
44/49
“insaf, nasıl sızıntı oluyor” ifadesinin bulunduğu dikkat çekmektedir. İlgili e-
postaya aşağıda yer verilmektedir:
“İnsaf
Nasıl sızıntı oluyor”
“Bu adamları batırmak boynumuzun borcu olsun, Ama sistemde delik var
çare bulmamız şart”
- VESTEL çalışanı EG’nin e-posta hesabında bulunan “Fw: Vesto Cafe hk.”
başlıklı Belge 18’de, Alsancak Sevinç Pastanesi’nin yarısının boşaltıldığı ve
kiraya verildiği, bu yerin Vesto Kafe için uygun olabileceği, İzmir’de klişe olan
“Sevinç’in önünde buluşuruz” cümlesinin, “Vestel’in önünde buluşalım”a
dönüşmesi fikrinin heyecan verici olduğu ifade edilmiş, daha sonra konuya
verilen yanıtta aynı lokasyonun ARÇELİK tarafından tutulmuş olması
konusuna ilişkin, “(…..) bey merhaba, Rakibimiz maillerimizi mi izliyor Daha
önce önerdiğimiz, Türkiyenin en popüler 10 buluşma noktasından biri olan
sevinç pastanesinin boşalan yarısını Arçelik tutmuş.” ifadesiyle tepki
verilmiştir.
- 07.04.2016 tarihinde VESTEL çalışanı FT tarafından TB ve bir grup VESTEL
çalışanına gönderilen “Re: Fwd: Arçelik & Beko hakkında” e-posta silsilesinde
(Belge 29); BA’dan ARÇELİK’in içinden bilgi sağlaması istenmiştir.
(158) Yukarıda yer verilen belgelerden ARÇELİK’ten VESTEL’e, ARÇELİK’in haberi
olmadan bilgi sızdırıldığı, hatta VESTEL’in de kendi bilgilerinin sızdırılıdığından
endişe ettiği anlaşılmaktadır.
(159) EÖT’nin kendi insiyatifiyle ve kendi menfaatine bilgi sızdırdığını gösteren hususlar
VESTEL’den önce araştırma şirketlerine de bilgi göndermesi, (…..) adlı bir e-posta
adresine de ARÇELİK gizli bilgilerini göndermesi ve bahse konu kişinin eşi olan (…..)
2013’ten itibaren pasta ve kurabiye üretimi işine girmesi sürecinde BA’nın
sorumluluğundaki bayilerin (…..) ödeme yapması, ayrıca bu kişilerin 2016 yılında da
BA vasıtasıyla VESTEL bayilerine sunulmak üzere teklif hazırladığının görülmesidir.
(160) Bu çerçevede dosya konusu ARÇELİK’ten VESTEL’e doğru gerçekleşen bilgi
akışının, ARÇELİK’in haberi olmadan VESTEL’in EÖT aracılığıyla bilgi sızdırması
yoluyla gerçekleştiği kanaatine varılmıştır. Dosya özelinde bilgi değişimi iki taraf
arasında ancak birinin haberi olmadan gerçekleşmiştir. Kendisinden bilgi sızdırılan
taraf durumu öğrendiğinde Kuruma başvurmuş söz konusu bilgi akışından haberdar
olmadığını ileri sürmüş ve deliller çerçevesinde gerçekten haberdar olmadığı
ispatlanmıştır.
(161) Yukarıda açıklandığı üzere ARÇELİK’in VESTEL’e doğru gerçekleşen bilgi akışından
haberi bulunmamaktadır. Dolayısıyla ARÇELİK VESTEL’in geleceğe ilişkin
davranışlarını belli bir yönde etkilemeye çalışmamakta, böyle bir etkiden haberi dahi
bulunmamaktadır. Daha da önemlisi ARÇELİK kendi geleceğe ilişkin stratejisini
VESTEL’e aktardığı bilgilere ve VESTEL’in bu bilgilere vermesini beklediği cevaba
göre şekillendirmemekte; aksine, bağımsız ve tek taraflı olarak belirlemeye devam
etmektedir. Dolayısıyla somut olayda iki teşebbüs arasında 4054 sayılı Kanun’un 4.
Maddesi anlamında bir anlaşma veya uyumlu eylemin olduğundan
bahsedilememektedir. Nitekim piyasa verileri de, iki teşebbüs arasında rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşma ya da uyumlu eylem olması halinde ortaya çıkması beklenen
görünümü desteklememektedir. Teşebbüsler arasında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma
20-01/13-5
45/49
ya da uyumlu eylemin olduğu durumda genellikle anlaşmaya taraf teşebbüslerin
fiyatlarını birbirlerine benzer/parallel şeklilde artırmaları beklenecektir.
(162) Yukarıda ilgili bölümde yer verildiği üzere, 19 ürün grubunun 10’unda fiyatlarda bir
yakınsama görülmemiştir. Her iki teşebbüsün Ocak 2014-Şubat 2017 arası olası ihlal
dönemiyle Ocak 2010-Eylül 2018 arasında ve olası ihlal dönemi dışında kalan
aylarda gerçekleşen ortalama reel fiyat düzeyleri karşılaştırılmıştır. VESTEL’de Ocak
2014-Şubat 2017 arasında kalan dönemde Ocak 2010-Eylül 2018 dönemine kıyasla
19 ürün grubundan dokuzunda daha yüksek ortalama reel fiyat düzeyi gözlemlenmiş,
aynı durumun ARÇELİK için yalnızca dört ürün grubu için geçerli olduğu görülmüştür.
Halbuki olası bir anlaşma veya uyumlu eylem durumunda her iki teşebbüsün de
fiyatlarında yükselme ve/veya parallelik beklenecektir. Bunun yanısıra 19 ürün
grubundan 12’si için olası ihlal döneminde ihlal dışı döneme kıyasla VESTEL lehine
değişiklik yaşandığı tespit edilmiştir. Ayrıca 2015-2018 arasında ARÇELİK’in genel
beyaz eşya pazarında konumunu koruduğu, VESTEL’in ise pazar payını artırdığı
görünmektedir. Ürün bazında bakıldığında da ARÇELİK, buzdolabı, çamaşır
makinesi, bulaşık makinesi, solo fırın, klima ve LCD televizyon pazarlarında pazar
payı kaybetmiş, VESTEL ise bütün pazarlarda pazar payını artırmıştır. Bu durum söz
konusu bilgi paylaşımının ARÇELİK’in aleyhine, VESTEL’in lehine gerçekleştiğini
göstermektedir. Burada belirtilen hususlar iki teşebbüs arasında rekabeti kısıtlayıcı
bir anlaşma veya uyumlu eylemin varlığını desteklememektedir.
(163) Sonuç olarak dosya konusu bilgi değişiminin, ARÇELİK'in herhangi bir haberi ve
onayı olmadan VESTEL tarafından ARÇELİK’ten ARÇELİK çalışanı üzerinden bilgi
sızdırılması yoluyla gerçekleştirildiği, bu durumun bir anlaşmanın veya uyumlu
eylemin varlığı için rekabet hukuku açısından aranılan ortak irade unsurunu
sağlamadığı, teşebbüsler arasında bir anlaşma ya da uyumlu eylemin varlığından
bahsedilemediğinen 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal edilmediği kanaatine
varılmıştır.
20-01/13-5
46/49
J. SONUÇ
(164) 08.02.2018 tarihli ve 18-04/49-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara,
sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalara ve incelenen dosya kapsamına
göre, Arçelik Pazarlama A.Ş. ve Vestel Ticaret A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesini ihlal etmediklerine dolayısıyla aynı Kanun’un 16. maddesi uyarınca adı
geçen teşebbüslere idari para cezası uygulanmasına gerek olmadığına, gerekçeli
kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere, OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir
20-01/13-5
47/49
02.01.2020 tarih, 20-01/13-5 sayılı Karara ilişkin karşı görüş
Rekabet Kurulu, ARÇELİK’in Pişmanlık Başvurusu ile gelen ve ARÇELİK ile
VESTEL’nin rekabete duyarlı bilgi değişimi yoluyla 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini
ihlal ettikleri iddiasına yönelik olarak yürütülen soruşturma sonucunda, ARÇELİK ve
VESTEL’nin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etmediklerine, dolayısıyla aynı
Kanun’un 16. maddesi uyarınca adı geçen teşebbüslere idari para cezası
uygulanmasına gerek olmadığına karar vermiştir. Kurul’un çoğunluk görüşüne
aşağıda yer alan gerekçelerle katılmam mümkün olmamıştır.
Dosyada yer alan çok sayıda belge inlendiğinde;
Bilgi akışının satış yetkilileri (neredeyse tamamının ARÇELİK Satış Trakya
Bölge Yöneticisi EÖT ile VESTEL Marmara Bölge Müdürü BA) arasında
cereyan ettiği,
Daha çok ARÇELİK bilgilerinin VESTEL’e iletildiği, iletilen bilgilerin genel
olarak;
o Perakende satış verileri,
o Toptan ve perakende montaj kırılımları,
o Bayi satış adetleri ve ciroları,
o Güncel/gelecek dönem zam oranları ve özel satış duyuruları,
o Özel satış uygulamaları ve güncel/gelecek kampanyalar
olduğu,
Bu bilgilerin düzenli olarak ve hemen VESTEL üst yönetiminin de bilgisine
sunulduğu/raporlandığı,
Az sayıda da olsa (aynı kanalla) VESTEL’den de ARÇELİK’e bilgi akışı
olduğu, bu bilgilerin niteliklerinin;
o VESTEL’e ait kredi kartı kampanyalarını ve banka komisyon oranlarını
içeren bilgiler,
o VESTEL tarafından yapılan çeşitli fiyat araştırmaları (ARÇELİK bu
bilgileri VESTEL’den aldıktan hemen sonra kendi içerisinde sirküle
etmiştir.)
olduğu,
Bilgi akışının/alışverişinin uzun süre (2014 yılı başından 2017 yılı Şubat ayına
kadar) devam ettiği,
anlaşılmaktadır.
Esasen; rekabete duyarlı bilgilerin düzenli olarak ARÇELİK’ten VESTEL’e aktarıldığı
(Karar 146. parg.), bu tür bilgilerin tek taraflı olarak paylaşılmasının da ihlal olduğu
20-01/13-5
48/49
(Karar 143. parg.), bilgiyi açıklayan bilgiyi açıklayarak, bilgiyi alan taraf ise bilgiyi
alarak ve bu bilgiyi açıkça reddetmeyerek ortak iradelerini ortaya koymuş olduğu, bu
nedenle de, bilgi akışı tek taraflı olduğunda dahi teşebbüsler arasında 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebilecek bir anlaşma veya uyumlu eylemden
bahsedilebildiği (Karar 146. parg.) Kararda da tespit ve kabul edilmiştir.
Bununla birlikte Kararda; “ARÇELİK'in herhangi bir haberi ve onayı olmadan VESTEL
tarafından ARÇELİK’ten ARÇELİK çalışanı üzerinden bilgi sızdırılması yoluyla
gerçekleştirildiği, bu durumun bir anlaşmanın veya uyumlu eylemin varlığı için
rekabet hukuku açısından aranılan ortak irade unsurunu sağlamadığı, teşebbüsler
arasında bir anlaşma ya da uyumlu eylemin varlığından bahsedilemediğinden” ihlal
sonucuna varılmamıştır.
Rekabet ihlallerinde ihlali gerçekleştiren kişinin (bir anlaşmaya taraf olunması, bir
toplantıya katılınması, yazılı ya da sözlü bir görüşmenin gerçekleştirilmesi yahut bazı
bilgilerin paylaşılması vb. çok faklı şekillerde cereyan edebilir) teşebbüsü temsil/imza
yetkisine haiz olup olmadığı, yönetici pozisyonunda olup olmadığı, görev ve
pozisyonunun ne olduğu önem taşımamaktadır. Bu husus rekabet hukuku literatürü,
doktrini, içtihatları ve uygulamalarında istikrar kazanmıştır. Zira burada önemli olan,
teşebbüslerin serbest rekabet kuralları dışına çıkarak; fiyat, arz, talep, uygulanacak
strateji gibi rekabete hassas unsurların, anlaşma, uyumlu eylem yahut da bilgi
değişimi yoluyla birlikte ya da koordineli olarak belirlenmesidir.
Yatay İşbirliği Kılavuzun 137 vd. paragraflarında bu husus ayrıntılı olarak
anlatılmıştır. Kılavuzda (143. parg.) “rakiplerinden, değinilen unsurları taşıyan bir ileti
alan teşebbüsün, kendi ticari politikalarını belirlerken, sözü edilen bilgileri dikkate
aldığı kabul edilmektedir.” denilmektedir. Dolayısıyla burada önemli olan rekabete
hassas bir bilginin bir rakipten bir başka rakibe iletilip iletilmediğidir. Kaldı ki,
ARÇELİK ile VESTEL arasında bilgi akışını sağlayan kişiler, ilgisiz kişiler olmayıp,
satış ve pazarlama konusunda ilgili ve belli yetkilere sahip kişilerdir (ARÇELİK Satış
Trakya Bölge Yöneticisi ve VESTEL Marmara Bölge Müdürü).
ARÇELİK’ten elde edilen bilgilerin nasıl ve hangi kanaldan elde edildiği, VESTEL üst
yöneticileri dahil olmak üzere VESLTEL tarafından bilindiği, belgelerde yer alan
ifadelerden anlaşılmaktadır.
Belge-24’te yer alan bilgilerden VESTEL Bayi Kanalı Satış Genel Müdür
Yardımcısının VESTEL tarafında rakipten bilgi akışını sağlayan BA’ya hitaben “(…..)
içerden bilgi alabilir misin ne yapıyorlar” ifadesini kullanıldığı, BA’nın ise söz konusu
e-postayı, “Tabiiki, hemen araştırıyorum” şeklinde yanıtladığı görülmektedir. Söz
konusu belge aynı zamanada VESTEL’in stratejisinde, ARÇELİK’ten iletilen bilgilerin
he kadar etkili olduğunu da göstermektedir.
Soruşturma kapsamında elde edilen bilgi ve belgeler ile pişmanlık başvurusunda
sunulan bilgi ve belgeler dikkate alındığında, ARÇELİK üst yönetimin söz konusu bilgi
20-01/13-5
49/49
akışından haberdar olduğuna ilişkin herhangi bir tespit yahut delilin söz konusu
olmadığı anlaşılmaktadır. Zaten ARÇELİK de bu bilgiye (ARÇELİK’TEN VESTEL’e
bazı bilgilerin iletildiği) vakıf olduktan sonra söz konusu pişmanlık başvurusunu
yaptığını ifade etmektedir. Ancak yukarıda ifade ve izah edildiği üzere rekabet
hukuku yaklaşımında bu durum (yetkililerden ya da üst yönetimden habersiz olarak
rakiple bilgi paylaşımında bulunulmuş olunması) teşebbüslerin sorumluluğunu
ortadan kaldırmamaktadır.
ARÇELİK’e hiç bir rekabete duyarlı bilgi akatarılmadığı varsayılsa bile (ki durumun
öyle olmadığı yukarıda izah edilmiştir) Yatay İşbirliği Kılavuzunda da açıkça belirtildiği
üzere, bilgiyi veren de sorumlu tutulmaktadır. Zira hem söz konusu ihlale sebebiyet
vermiş olmakta, hem de kedisi rakipten hiçbir bilgi almadığı, yani bilgi akışının mutlak
tek yönlü olduğu varsayılsa dahi, kendi stratejisini, verdiği bilgilere göre kurma imkanı
bulunmaktadır.
Aslında Belge-30’dan, ARÇELİK tarafından bilgi akışının tek ilgisinin ve muhatabının
EÖT olmadığı, ayrıca VESTEL tarafında bilgi akışını sağlayan BA ile ARÇELİK
tarafında bilgi akışını sağlayan EÖT’nin ARÇELİK tarafından bilindiği anlaşılmaktadır.
Belge 30: ARÇELİK Satış Yöneticisi EA tarafından şirket iç yazışması olarak gönderilen
10.04.2015 tarihli “Re: Vestel” başlıklı e-postada;
“Arkadaşlar
Vestel markasında TV lerde mart ayına göre Nisan Ayında fiyat artışı varmı? Öğrenip
dönermisiniz slm”
ifadesi yer almaktadır. ARÇELİK çalışanı (…..) (ŞD) tarafından EÖT’ye iletilen söz konusu e-
postaya;
“(…..) abi açmadı,
O beni arar sorarım arayınca abi”
Yukarıda yer verilen açıklama ve gerekçelerle ARÇELİK ve VESTEL’in bilgi değişimi
yoluyla 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini düşündüğümden, Kurulun
“ARÇELİK'in herhangi bir haberi ve onayı olmadan VESTEL tarafından ARÇELİK’ten
ARÇELİK çalışanı üzerinden bilgi sızdırılması yoluyla gerçekleştirildiği, bu durumun
bir anlaşmanın veya uyumlu eylemin varlığı için rekabet hukuku açısından aranılan
ortak irade unsurunu sağlamadığı, teşebbüsler arasında bir anlaşma ya da uyumlu
eylemin varlığından bahsedilemediği” bu nedenle de ARÇELİK ve VESTEL’nin 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etmediklerine, dolayısıyla aynı Kanun’un 16.
maddesi uyarınca adı geçen teşebbüslere idari para cezası uygulanmasına gerek
olmadığına ilişkin görüş ve sonucuna katılmam mümkün olmamıştır.
Hasan Hüseyin ÜNLÜ
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy