Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-307 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-27/380-135
Karar Tarihi : 31.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan :Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER :Alper Fevzi KARA, Özgür Can ÖZBEK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Fidan Tekno Yapı
Kaledere Mah. Belediye Cad No:66/B Ünye- Ordu
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
- Arena A.Ş.
Göktürk Beldesi Göktürk Caddesi No:4 34077 Eyüp-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Arena A.Ş.’nin bayileriyle ilişkilerini düzenleyen kurallara
uymadığı ve nihai müşteriye bayisine uyguladığı fiyatın altında fiyatla satış
yaptığı iddiası.
F.İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda, Arena Bilgisayar A.Ş. (Arena) firmasının
adresli web sitesinde belirttiği şekilde nihai kullanıcıya bayilik
sistemi dışında doğrudan satış yapmamayı taahhüt etmesine rağmen, bu taahhüdüne
uymadığı iddia edilmektedir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.12.2009 tarih ve 9409 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine yapılan incelemeler neticesinde hazırlanan 28.1.2010 tarih ve
2009-2-307/İİ-09-ÖCÖ sayılı İlk İnceleme Raporu ve ekleri, 10-13 sayılı Kurul
toplantısında ele alınmış ve önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.3.2010 tarih ve 2009-2-307/ÖA-
10-AFK sayılı Önaraştırma Raporu 15.3.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/124 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Arena A.Ş. hakkında 4054 sayılı 40
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
I.1. Önaraştırma Kapsamında Raportörlerce Yapılan Görüşmeler
Başvuru sahibi ile 19.02.2010 tarihinde yapılan görüşmede Muhammed Hamidullah
Fidan; Ünye’de bilgisayar ve bilgisayar aksesuarları mağazası işlettiklerini, hem nihai
kullanıcıya perakende olarak hem de çevredeki diğer mağazalara toptan satış
gerçekleştirdiklerini, mağazada satışın yanı sıra pazarlama faaliyetlerinin komşu
10-27/380-135
2
Giresun ve Samsun bölgelerine kadar uzandığını, ARENA firmasının münhasır
olmayan bayisi olduklarını, diğer büyük ithalatçı firmaların da ürünlerini sattıklarını, 50
ARENA’dan aldıkları ürünlerin cirolarında % 30 civarında bir yer tuttuğunu, ancak
ARENA dışında Bursa merkezli Sönmez AGB, İstanbul merkezli Aqua Bilgisayar, Vadi
Bilişim, Everest, Kont bilgisayar, Metro gibi 7-8 firmayla daha çalıştıklarını, bu
firmalardan da ARENA ile aşağı yukarı aynı şartlarda ürün alabildiklerini, ARENA’dan
mal almama/alamama durumunda ticaretlerinin zora girmesi gibi bir durumdan
bahsedilemeyeceğini, nitekim şikayet dilekçesinde yer verdiği fatura olayından sonra,
firmaya olan güvenlerinin sarsılması sebebiyle mağazalarındaki ARENA kaynaklı
ürünleri azaltıp, diğer firmaların ürünlerine ağırlık vermeye başladıklarını, bu olayın
satışlarını etkilemediğini, ancak ARENA firmasının kendi web sitesinde nihai
kullanıcıya ürün satmadığını belirtmesine rağmen, böyle bir faturanın ortaya 60
çıkmasının, tüm taahhütlerini yerine getiren bir bayi olarak kendilerinde arkadan
vurulmuş hissi ve güvensizlik uyandırdığını, konuyu ARENA firmasına aktarma
girişimlerinin sonuçsuz kaldığını, küçük esnaf olmaları sebebiyle ciddiye
alınmadıklarını, hatta söz konusu faturayı düzenleyen ARENA çalışanının, firma
çalışanları olarak kendilerinin nihai tüketiciye satış yapma hakları bulunduğu gibi tuhaf
bir gerekçe gösterdiğini, binbir güçlükle ve fedakarlıkla çalışmalarına rağmen bir bayi
olarak firmadan böyle bir muamele gördüğü için firmanın ceza almasını istediğini,
Rekabet Kurumu’na da sırf bu sebepten başvurduğunu ifade etmiştir.
I.2. Değerlendirme 70
Yukarıda da ifade edildiği gibi mevcut önaraştırma kapsamında yapılan incelemenin
merkezi Arena tarafından yapılan uygulamanın fiyat sıkıştırması teşkil edip etmediği
hususudur. Fiyat sıkıştırması, dikey bütünleşik ve üst pazarda yüksek pazar gücüne
sahip bir firmanın, bu pazarda üretimini kontrol ettiği girdinin fiyatı ve bu girdiden
üretilen alt pazar ürününün fiyatı arasındaki marjı, bu fiyatların düzeyinde değişiklikler
yaparak kısması sonucunda oluşmaktadır.
Hâkim durumdaki teşebbüsün rekabet karşıtı amaçlarla fiyat sıkıştırmasını
gerçekleştirebilmesi için öncelikle belirli ekonomik ve hukuki koşulların bir arada
bulunması gerekmektedir. Bu koşullar kısaca;
1. Dikey bütünleşik bir teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması, 80
2. Bu pazarda sunulan ürün veya hizmetin alt pazarda kendisi ve rakiplerinin
üretim yapabilmeleri ve rekabet ederek pazarda kalabilmeleri için zorunlu
olması,
3. Alt ve üst pazar fiyatı arasındaki marjın hâkim durumdaki teşebbüsün veya
hakim durumdaki teşebbüs kadar etkin olan bir rakibin alt pazarda kar
edemeyeceği kadar düşük belirlenmiş olması,
4. Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan davranışı sonucunda
alt pazardaki rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin
faaliyetlerinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar verecek rekabete
aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin bulunması, 90
5. Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan fiyatlama politikasına
ilişkin olarak objektif gerekçelerinin bulunmamasıdır.
ARENA firması yetkilileri bayilik sistemi dışında nihai kullanıcıya satış yapmadıklarını,
şikâyete mesnet teşkil eden faturanın münferit bir örnek olduğunu ifade etmektedirler.
Nitekim adresindeki firma web sitesinde, nihai kullanıcıya doğrudan
satış yapmaya imkan verecek bir web dizaynı bulunmamakta, firmanın sattığı ürünlere
10-27/380-135
3
ve bunların fiyatlarına ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır. Bu tip bilgilerin, ancak şifre ve
kullanıcı adı girilerek bayilerce görülebilmekte olduğu anlaşılmaktadır. Yine, ARENA
firmasının nihai tüketiciye herhangi başka bir mecra kanalıyla ulaştığına dair bir tespit
yapılamadığı gibi, müşteki tarafından sunulan fatura dışında bunun varit olduğuna 100
ilişkin herhangi başkaca bir bulguya ulaşılamamıştır.
Öte yandan, 22.02.2010 tarihi saat 09.10’da ARENA firmasının 0 212 364 65 65 no’lu
müşteri hizmetleri numarası, bir adet masa üstü bilgisayar siparişi verilmek amacıyla
aranmış, ancak müşteri hizmetleri yetkilisi, firmalarının son kullanıcıya ürün
satmadığını, bu tip talepleri bayilerine yönlendirdiklerini ifade etmiştir.
Yukarıda yer verilen görüşme ve tespitlerde, her ne kadar müşteki tarafından
sunulmuş fatura bir delil olarak gösterilse de, ARENA firmasının nihai tüketiciye bayi
kanalı dışında da satış yaptığına yönelik destekleyici başka ikinci bir örneğe
ulaşılamamıştır. Bu durumda eylemin sistematik değil, münferit bir durum olduğu
anlaşılmaktadır. Nitekim başvuru sahibi de, delil olarak sunduğu fatura dışında, 110
ARENA’nın nihai kullanıcıya doğrudan satış yaptığına ilişkin başka bir örnek olup
olmadığını bilmediğini söylemektedir. Bu durumda ortada bir fiyat sıkıştırmasından söz
etmek mümkün gözükmemektedir.
Öte yandan, bilindiği gibi, fiyat sıkıştırması hâkim durumun kötüye kullanılması
kapsamında incelenen bir durumdur.
İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ciro ve pazar paylarına ilişkin sağlıklı
verilere ulaşılamamakla birlikte, ARENA firması yetkililerinden alınan bilgilere göre ilgili
pazarda Dataget, Neteks ve Despech şirketleri ile faaliyet gösteren Indeks grubu
%(….)-(….) arasında pazar payı ile birinci iken, ARENA yaklaşık %(….) pay ile ikinci
durumdadır. Pazardaki diğer firmaların belli başlıcaları ise Armada Bilgisayar, Ülker 120
grubu bünyesinde faaliyet gösteren Mersa, Boğaziçi Bilgisayar, Penta Bilgisayar, Kont
Bilgisayar, Koyuncu Bilgisayar şeklinde sıralanmaktadır.
Bu sayılan firmaların tamamı ürünlerini başta Uzakdoğu ülkeleri olmak üzere
yurtdışından ithalat etmektedirler. Bilgisayar ve bilişim ürünleri ithalatında ülkemizde
herhangi bir sınırlama ya da bir veya birkaç teşebbüse verilmiş bir imtiyaz söz konusu
değildir. İlgili pazarın oldukça rekabetçi olduğu anlaşılmaktadır.
Bunun yanı sıra başvuru sahibi, yukarıda yer verilen ifadesinde, ARENA firmasının
nihai kullanıcıya satış yaptığını tespit ettikten sonra, ürün portföyünde bu firmadan
yaptığı alımları azaltarak, bunu çalıştığı diğer büyük ithalatçı firmalardan yaptığı
alımlarla ikame edebildiğini ve bunun kendisine mali bir yük getirmediğini kendisi ifade 130
etmektedir.
Yukarıda sıralanan tüm hususlar bir arada değerlendirildiğinde, ARENA tarafından
yapılan uygulama kapsamında; i) şikayet edilen firmanın hakim durumda olmaması ii)
şikayete konu ürünün rekabet edebilmek için zorunlu olmaması iii) fiyat sıkıştırmasına
yol açtığı iddia edilen davranışın sonucunda alt pazardaki rakiplerin dışlanması, yeni
girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin faaliyetlerinin sınırlandırılması gibi tüketici
refahına zarar verecek rekabete aykırı etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin
bulunmaması nedenlerinden ötürü, bir hakim durumun kötüye kullanılması eyleminden
söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
140
10-27/380-135
4
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy