AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEMEZLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 24461/09
Hacer ARIKAN ve Diğerleri / Türkiye
Başkan,
Julia Laffranque,
Hâkimler,
Ivana Jelić,
Arnfinn Bårdsen,
ve Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 2 Temmuz 2019 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 6 Nisan 2009 tarihinde yapılan yukarıdaki başvuruyu göz önüne alarak, Davalı Hükümet tarafından ibraz edilen görüşleri ve bu görüşlere cevaben başvuranlar tarafından ibraz edilen görüşleri dikkate alarak, gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuranların listesi ekte yer almaktadır.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Davanın konusu, taraflarca ifade edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir:
4. Güvenlik görevlileri Hayata Dönüş isimli operasyonların bir parçası olarak 19 Aralık 2000 tarihinde Bayrampaşa Ceza İnfaz Kurumunda bir operasyon gerçekleştirmiştir. Söz konusu operasyon sırasında, güvenlik görevlileri ile tutuklular arasında şiddetli çatışmalar yaşanmıştır. Başvuranların tümü olayların yaşanıldığı zamanda Bayrampaşa Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunmaktaydılar.
5. Başvuranlar, söz konusu operasyonların ardından Edirne ve Bakırköy Ceza İnfaz Kurumlarına gönderilmiştir. Başvuranlar, Eyüp Cumhuriyet Savcısının yazılı talebi üzerine, 2001 Ocak ve Şubat aylarında değişen çeşitli tarihlerde Edirne ve Bakırköy Cumhuriyet Savcıları huzurunda ifade vermişlerdir.
6. Eyüp Cumhuriyet Savcısı, başvuranların da dâhil olduğu yüz altmış yedi tutukluyu 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun 304 (1) maddesi uyarınca cezaevi idaresine karşı toplu ayaklanma ile suçlayan bir iddianameyi 27 Şubat 2001 tarihinde Eyüp Asliye Ceza Mahkemesine sunmuştur.
7. Eyüp Asliye Ceza Mahkemesi 23 Haziran 2008 tarihinde mülga Ceza Kanunu’nun 102(4) ve 104(2) maddelerinde öngörülen zaman aşımı sınırının 16 Haziran 2008 tarihinde dolduğunu belirterek düşme kararı vermiştir.
8. Başvuranlar, kendilerine isnat edilen suçlardan aklanmaları gerektiğini savunarak temyize gitmişlerdir.
9. Yargıtay, 13 Şubat 2012 tarihinde Ceza Mahkemesinin kararını onamıştır.
ŞİKÂYETLER
10. Başvuranlar, Sözleşme’nin herhangi bir maddesine dayanmadan Bayrampaşa Ceza İnfaz Kurumundaki operasyonda yaralandıklarını belirtmişlerdir. Başvuranlar, ayrıca, daha sonra kötü muameleye maruz kaldıklarını ve güvenlik görevlileri aleyhinde açılan soruşturmanın etkili olmadığını iddia etmişlerdir.
11. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6. ve 13. maddeleri kapsamında kendileri aleyhinde açılan ceza yargılamaların adil olmadığını hususunda şikâyetçi olmuşlardır.
12. Başvuranlar, ayrıca Sözleşme’nin 14. maddesi ile birlikte 6. maddesi kapsamında siyasi fikirlerinden dolayı ayrımcılığa maruz kaldıklarını ileri sürmüşlerdir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRMESözleşme’nin 2 ve 3. maddeleri
13. Başvuranlar Bayrampaşa Ceza İnfaz Kurumunda yürütülen operasyonu anlatarak, güvenlik görevlilerinin kendilerine ateş açtıklarını, kötü muameleye maruz kaldıklarını ve güvenlik görevlileri hakkında açılan soruşturmaların ya çok uzun sürdüğünü ya da düşürüldüğünü kaydetmişlerdir. Ancak, başvuranlar somut başvurunun sadece aleyhlerinde açılan ceza yargılamalarını ilgilendirdiğini belirtmişlerdir.
14. Mahkeme, başvuranların Sözleşme’nin 2. ve 3. maddeleri kapsamındaki şikâyetlerini başka bir başvuruda sunduklarını ve bu başvurunun Erol Arıkan ve Diğerleri/Türkiye (no. 19262/09, 20 Kasım 2012)kararında incelediğini not etmektedir. Mahkeme, Erol Arıkan kararında Hükümetin ilk itirazına cevaben, somut davada öne sürülen şikâyetlerin başvuranlar aleyhinde açılan ceza yargılamalarını ilgilendirdiği için iki davanın da farklı olduğunu belirtmiştir. Ancak söz konusu davada, başvuranlar Bayrampaşa Ceza İnfaz Kurumunda gerçekleştirilen operasyon ve bu operasyondan sorumlu olanlar aleyhinde başlatılan soruşturmanın etkisiz olmasından şikâyet etmektedir (a.g.e., §§ 59-60). Mahkeme, somut başvuruda Sözleşme’nin 2. ve 3. maddesi kapsamında bir şikâyetin öne sürülmemesi dolayısıyla bu başlık altında bir hüküm vermeye gerek olmadığı kanaatindedir.SÖZLEŞME’NİN 6, 13 VE 14. MADDELERİ
1. Yargılamaların uzunluğu
15. Başvuranlar, haklarındaki yargılamaların uzunluğunun, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinde düzenlenen “makul süre” koşuluyla bağdaşmadığı konusunda şikâyette bulunmuşlardır.
16. Mahkeme, yargılamaların uzunluğunun etkisinin söz konusu yargılamaların düşürülmesi ile telafi edilemeyebileceğini yinelemektedir (bk. Osmanov ve Huseinov/Bulgaristan, (k.k.), no. 54178/00 ve 59901/ 37, 4 Eylül 2003).
17. Mahkeme, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanması sonrasında Türkiye’de yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme daha sonra, Turgut ve Diğerleri ((k.k.), no. 4860/09, 26 Mart 2013) davasındaki kararında, başvuranların iç hukuk yollarını, yani yeni hukuk yolunu tüketmedikleri gerekçesiyle yeni bir başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Mahkeme bu kararı verirken özellikle, bu yeni hukuk yolunun muhtemel surette (a priori) erişilebilir olduğunu ve yargılamanın uzunluğuna ilişkin şikâyetler için makul bir tazmin imkânı sunabildiğini değerlendirmiştir.
18. Başvuranlar, somut davada Tazminat Komisyonuna başvurmamışlardır. Bu nedenle Mahkeme, söz konusu şikâyetin, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
2. Diğer Şikâyetler
19. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6 ve 13. maddeleri kapsamında, kendileri aleyhinde açılan ceza yargılamaların adil olmadığı hususunda şikâyetçi olmuşlardır. Bu bağlamda başvuranlar özellikle aleyhlerinde hazırlanan iddianamenin kendilerine iletilmediğinden, ulusal mahkemenin bağımsız ve tarafsız olmadığından ve aleyhlerindeki tanıklara bizzat soru yöneltemediklerinden şikâyetçi olmuşlardır. Ek olarak, başvuranlar Sözleşme’nin 6 § 2 maddesinde belirtilen masumiyet karinelerinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir. Son olarak başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesi ile beraber 14. maddesine dayanarak siyasi fikirleri dolayısıyla ayrımcılığa maruz kaldıklarından şikâyetçi olmuşlardır.
20. Mahkeme, bir şahsın aklandığı ya da düşürülen yargılamalar sırasında Sözleşme’nin 6. maddesinde öngörülen adil yargılanma hakkının ihlalinin bir mağduru olduğunu iddia edemeyeceğini yinelemektedir (bk. Oleksy/Polonya (k.k.), no. 1379/06, 16 Haziran 2009 ve burada alıntılanan diğer davalar).
21. Mahkeme, somut davada başvuranlar aleyhinde açılan ceza yargılamalarının söz konusu dava için mülga Türk Ceza Kanunu’nun 102(4) ve 104(2) maddelerinde belirtilen süre aşımı sınırı dolduğu gerekçesiyle düşürüldüğünü gözlemlemektedir. Sonuç olarak, başvuranlar herhangi bir ceza gerektiren suç için mahkûm edilmemiş ya da cezalandırılmamışlardır. Bu doğrultuda, Sözleşme’nin 34. maddesi uyarınca Sözleşme’nin iddia edilen ihlalinin bir mağduru olduklarını artık iddia edemezler (bk. yukarıda anılan Oleksy ve Flor Lemus/Portekiz (k.k.), no. 15729/15, 25 Eylül 2018).
22. Dolayısıyla, başvuranların şikâyetleri açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşme’nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup, 5 Eylül 2019 tarihinde tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıJulia Laffranque
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
EK
İletişim Kodu
Başvuru No.
Soyadı
İsim
Doğum tarihi
367633
24461/09
Arıkan
Hacer
1.01.1966
171620
24461/09
Arıkan
Erol
1.01.1962
699586
24461/09
Aydınbaşlık
Sadrettin
1.01.1963
699591
24461/09
Bal
Salih
1.01.1967
699585
24461/09
Boztepe
Mehmet
1.01.1968
285076
24461/09
Canpolat
Mehmet Hakan
25.01.1964
478100
24461/09
Çiftçi
Mehmet
1.10.1952
699584
24461/09
Göktaş
Mehmet
1.01.1966
699592
24461/09
Gönültaş
Sefa
1.01.1967
699597
24461/09
Hun
Hacı Aziz
1.01.1965
699594
24461/09
İlhan
Özlem
1.01.1977
399683
24461/09
Kale
Hikmet
8.12.1970
269583
24461/09
Kaplan
Erol
1.01.1967
193294
24461/09
Karagöz
Esral
30.01.1961
257365
24461/09
Kartal
Volkan
1.01.1977
699588
24461/09
Kazak
Türker
1.01.1971
700933
24461/09
Kodak
Rıdvan
1.01.1959
699599
24461/09
Otluçimen
Dincer
1.01.1976
724853
24461/09
Şahin
Cem
1.01.1976
447250
24461/09
San Baran
Gülderen
1.01.1973
237238
24461/09
Tamer
Fazıl Ahmet
11.08.1966
699595
24461/09
Tarakçı
Turhan
1.01.1969
257367
24461/09
Tufan
Kemal
1.01.1967
724850
24461/09
Yiğit
Yılmaz
1.01.1976
724851
24461/09
Yigit
Bülent
1.01.1977
699589
24461/09
Zeyrek
İlhan
1.01.1977
Full & Egal Universal Law Academy