Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-55 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-34/348-128
Karar Tarihi : 24.4.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Ali ARIÖZ, Hüseyin ORMAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş.
D. TARAFLAR : - Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş. 20
Ankara Asfaltı No:335 Bornova/İzmir
- Sami Philipe Zacca
St. Efie Center Block A/6 Antelias Beyrut/LÜBNAN
- Korhan ERDOĞDU
A.Öveçler Mh. 8. Cd. 74. Sk. Göktürk Apt. 4/14 Dikmen/Ankara
- Süreyya YORGUN
A.Öveçler Mh. 8. Cd. 74. Sk. Göktürk Apt. 4/14 Dikmen/Ankara
- Meral ÖNCÜL
Mustafa Mazhar Bey Cd. No:53/8 Selamiçeşme Kadıköy/İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Ash Plus Yapı Malzemeleri San. Tic. A.Ş.’ni kontrol eden
hisselerin Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş. tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.3.2007 tarih ve 1676 sayı ile intikal eden
ve eksiklikleri en son 13.4.2007 tarih ve 2692 sayı ile kayıtlara giren evrak ile
tamamlanan bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirmeye ilişkin
13.04.2007 tarih ve 2007-2-55/Öİ-07-HB sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 40
16.4.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-120/120 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-34 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Devralma Raporu’nda; bildirim konusu
devralma işleminin 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu,
bununla birlikte anılan işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte
hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu
nedene bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Batıçim Batı Anadolu Çimento A.Ş. (Batıçim)
Dosya bilgilerine göre, 1966 yılında kurulan Batıçim; çimento, klinker, mıcır, hazır
beton üretimi, satışı ve ihracatı alanlarında faaliyet göstermektedir. Batıçim, Ege
Bölgesi’nde Batı Beton adı altında yaygın bir hazır beton tesisi zincirine sahiptir. Batı
Beton İzmir ili Aliağa, Bergama, Bornova, Çeşme, Menemen, Tire, Torbalı, Urla ve
Uzundere ilçelerinde; Aydın ili Merkez ve Söke ilçelerinde; Balıkesir ili Burhaniye
ilçesinde; Denizli ili Merkez ilçesinde; Manisa ili Merkez ve Salihli ilçelerinde ve Muğla
ili Dalaman, Fethiye ve Göcek ilçelerinde faaliyet göstermektedir. Ayrıca Batıçim, bağlı 60
ortaklığı konumunda olan, Batısöke Söke Çimento Sanayi Türk A.Ş. hisselerinin
%74,62’sine sahiptir. Batıçim’in ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Batıçim’in ortaklık yapısı
Hissedarlar Hisse oranı (%)
Sevinç İZMİROĞLU 10.82
Baltalı Ailesi 10,39
Bükey Ailesi 13,48
Muzaffer-Yıldız İzmiroğlu 10,42
Feyyaz İzmiroğlu 1,88
Seyit Şanlı Holding 1,09
Yapsan 0,19
Batısöke T.A.Ş. 4,1
OCI – A.Ş. 23,32
Diğer 24,31
Toplam 100
Batıçim, 2006 yılında TMSF tarafından oluşturulan Limaş İktisadi ve Ticari
Bütünlüğü’nü Rekabet Kurulu’nun 06-44/545-145 sayılı ve 15.6.2006 tarihli kararıyla
devralmıştır. Batıçim’in 2006 yılı cirosu (……………..) YTL’dir.
H.1.2. Ash Plus Yapı Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ash Plus)
Ash Plus, Soma Termik Santralı bünyesinden çıkan atık uçucu külü, çimento ve beton
üretiminde kullanılabilecek standartlara uygun hale getirdikten sonra satışını
gerçekleştirmektedir. Dosyadaki bilgilere göre, Ash Plus’ın 2006 yılı cirosu 70
(…………...) YTL ve yıllık kapasitesi (………) tondur. Sami Phillpe ZACCA, Hayati
ÖZTÜRK, Korhan ERDOĞDU, Süreyya YORGUN ve Meral ÖNCÜL’ün Ash Plus’ta
mevcut ortaklık paylarını Batıçim’e devredecek olan gerçek kişiler oldukları tespit
edilmiştir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Devre konu teşebbüs Ash Plus, Manisa ili Soma ilçesinde, Soma Termik Santralı
bünyesinden çıkan atık uçucu külü çimento ve beton üretiminde kullanılabilecek
standartlara uygun hale getirdikten sonra satışını gerçekleştirmektedir. Uçucu kül,
düşük kalorili linyit kömürlerinin yakıldığı termik santrallerde, elektrik üretimi sırasında 80
toz haldeki kömürün yanması sonucu baca gazları ile sürüklenen ve elektro filtreler
yardımı ile tutularak atmosfere çıkışı önlenen, mikron boyutundaki endüstriyel atık olan
küllere verilen genel addır.
Uçucu küller inşaat sektöründe özellikle; çimento ve hazır beton üretiminde katkı ve
ikame malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bilindiği gibi çimento üretiminde; kireçtaşı,
kil gibi gerekli olan ana maddelerin (ana bileşenler) yanında, bazı katkı maddeleri
(ikinci ana bileşen) de kullanılmaktadır. Kimyasal ve mineral esaslı olarak bilinen bu
maddelerin bazen birkaçı aynı bileşimde birlikte kullanılabilmektedir. Katkılı çimento
üretiminde; ana bileşenler olan klinker ve alçı taşı dışında, çimento tipine göre tek
veya birkaçı bir arada olmak üzere tras, yüksek fırın cürufu, uçucu kül, silis dumanı vb. 90
katılması mümkündür.
Uçucu kül, çimentodaki kullanım özelliğine benzer şekilde, beton üretiminde de katkı
ve ikame malzemesi olarak kullanılmaktadır. Mineral bir katkı malzemesi niteliğine
sahip olan uçucu kül, betonun taze ve sertleşmiş durumdaki niteliğini değiştirme ve
betonun toplam performansını yükseltme özelliğine sahiptir.
Uçucu küller, genellikle maliyetleri düşürmek ve/veya ürünlere dayanıklılık gibi bir
takım özelikler katmak amacıyla kullanılmaktadır. Ancak hali hazırda uçucu küller,
çimento ve/veya hazır beton üretimi için kullanılması zorunlu olan bir ürün (girdi)
özelliğine sahip değildir.
Bildirim Formu’nda ilgili ürün pazarı, Ash Plus’un faaliyet alanı olan “uçucu kül” olarak 100
belirlenmiştir. Daha önce de ifade edildiği üzere, uçucu kül, çimento ve hazır beton
üretimi için kullanılması zorunlu bir girdi olmayıp, söz konusu ürünlerde özellikle katkı
maddesi olarak kullanılmaktadır. Ancak, diğer katkı maddeleri ile uçucu külün ikame
olup olmadığı yönünde detaylı analizler yapılması yerine, çok daha işlevsel olduğu
düşünülen, -ilgili pazarın daha dar (ve riskli) tanımlanması anlamına gelecek şekilde-
uçucu kül pazarı bakımından değerlendirmeler yapılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim Formu’nda devralmanın etkili olduğu coğrafi pazar “hinterlandı ile birlikte
Bursa, Balıkesir, Kütahya, Manisa, Muğla, Aydın, Denizli, İzmir, Çanakkale İlleri ve
çevresini kapsayan Batı Anadolu Bölgesi” olarak belirlenmiştir. 110
Uçucu külün termik santrallerin bir atık maddesi olması nedeniyle, uçucu kül tesisleri
termik santraller içerisinde kurulmaktadır. Uçucu külün yapı sektöründe kullanılması,
söz konusu tesislerde çimento ve hazır beton gibi ürünler için kullanıma hazır hale
getirilmesi sonrası mümkün olmaktadır.
Yukarıda yer verilen illerin yer aldığı coğrafi bölgelerde; Ash Plus’un içerisinde yer
aldığı Soma Termik santrali (Manisa) dışında, Orhaneli (Bursa), Seyitömer (Kütahya),
Tunçbilek (Kütahya) ve Yatağan’da (Muğla) termik santraller bulunmaktadır. Firmalar
genellikle termik santrallerin yakınında yer aldığı illere satış yapmakla birlikte, talep
halinde daha uzak mesafelere satışların da mümkün olduğu tespit edilmiştir.
Ancak, Bildirim Formu’nda yer verilen pazar tanımı ve söz konusu bölgelere satış 120
yapan firmaların da pazara dahil edildiği yaklaşımın aksine, çok daha işlevsel olduğu
düşünülen -ilgili pazarın daha dar (ve riskli) tanımlanması anlamına gelecek şekilde-
Soma Termik Santrali bünyesinde yer alan tesisler bakımından bir değerlendirme
yapılmıştır.
H.3. Değerlendirme
Dosya konusu işlem çerçevesinde Batıçim, Ash Plus hisselerinin %98’ini devralarak,
teşebbüsün kontrolünü tek başına elde etmektedir. Bu nedenle işlem, 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2(b) maddesi uyarınca bir devralma işlemi olup, Kanun’un 7. maddesi
kapsamında bir yoğunlaşma işlemi olarak değerlendirilmiştir.
Bildirim Formunda ilgili ürün pazarı “uçucu kül” ve coğrafi pazar devre konu 130
teşebbüsün satışlarını gerçekleştirildiği iller olan “Bursa, Balıkesir, Kütahya, Manisa,
Muğla, Aydın, Denizli, İzmir, Çanakkale İlleri ve çevresini kapsayan Batı Anadolu
Bölgesi” olarak belirlenerek, teşebbüsün cirosu yaklaşık 4 milyon YTL ve pazar payı
da %22 olarak ifade edilmiştir.
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi’nde “Bu Tebliğ’in 2
inci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya
devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili
ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirasını aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” ifadesi yer almaktadır. Bir başka 140
deyişle tarafların ilgili ürün pazarındaki pazar payı ve cirolarının, Tebliğ’de yer verilen
eşikleri aşmadığı durumlarda işlem ile ilgili olarak Rekabet Kurulu’ndan izin alınmasına
gerek bulunmamaktadır.
Batıçim’in uçucu kül ile ilgili bir faaliyetinin bulunmadığı düşünüldüğünde, tarafların
cirosunun, ilgili ürünün yalnızca devre konu teşebbüsün üretmiş olduğu ürün ile sınırlı
olacak şekilde dar olarak ele alındığı durumda dahi, Tebliğ’de yer alan eşiklerin çok
altında kaldığı görülmektedir. Devre konu teşebbüsün pazar payı ise, Bildirim
Formu’nda yer verilen coğrafi pazar sınırları içerisinde %(…) olarak belirtilmiştir. Bir
başka deyişle, oran olarak da Tebliğ’de yer alan pazar payı eşiği aşılmamakla birlikte,
söz konusu eşik değere oldukça yakın bir pazar payı tahmininde bulunulmuştur. 150
Buna göre;
- eğer ilgili ürün pazarı olması gerekenden daha dar tanımlanmış ise, tarafların
pazar paylarının daha da düşmesi ve bu anlamda eşik değerlerin altında kalma
durumunun devamı,
- eğer ilgili coğrafi pazar olması gerekenden daha geniş tanımlanmış ise,
tarafların pazar paylarının daha da yükselmesi ve bu anlamda eşik değerlerin
aşılması
ihtimali bulunmaktadır. Bu anlamda ilgili ürün pazarının uçucu külü de içerisine alan ve
çimento/hazır beton üretiminde kullanılan katkı maddelerinden meydana gelip
gelmediği ile belirlenecek ilgili ürün pazarı için homojen rekabet koşullarının geçerli 160
olduğu coğrafi alanın tespit edilmesi gerekmektedir. Ancak devre konu teşebbüsün ve
dolayısı ile tarafların ilgili ürün pazarındaki cirolarının oldukça küçük olması ve olası
pazar paylarının da eşik değerin altında beyan edilmesi karşısında, ilgili ürün ve
coğrafi pazarların sınırının belirlenmesi amacıyla daha detaylı analizler yapılması
yerine, işlemin eşik değerler geçilmiş gibi değerlendirilerek ele alınmasının çok daha
uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde, hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını
güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde gerçekleştirilen birleşme veya devralma işlemleri yasaklanmaktadır.
Alıcı konumundaki Batıçim hali hazırda, devir konusu teşebbüs Ash’in üretmiş olduğu 170
uçucu külleri yalnızca hazır beton üretiminde girdi olarak kullanmaktadır. Bu nedenle
işlemin değerlendirilmesinde devir işlemi sonrası meydana gelecek dikey bütünleşik
yapının piyasaya etkilerinin ele alınması gerekmektedir. Bu anlamda değerlendirme
özellikle; devir işleminin, uçucu külü girdi olarak kullanan çimento ve hazır beton
üreticilerine etkisi hem hammadde temini hem de fiyatlar gibi piyasadaki rekabete
olası etkileri bakımından yapılmıştır.
Ash Plus çimento ve hazır beton kullanımına uygun hale getirdiği külleri Soma Termik
Santrali’nden temin etmektedir. Söz konusu santralin yıllık üretim kapasitesi, ünitelerin
herhangi bir arıza nedeniyle devre dışı kalmaması durumunda 900.000 ton
civarındadır. Ancak 2006 yılı içerisinde üretimin söz konusu rakamın yarısı civarında 180
gerçekleştiği anlaşılmaktadır. En büyük müşterisi Ash Plus olan Soma Elektrik Üretim
ve Ticaret A.Ş. (SEAŞ)’nin sözleşme karşılığı kül temin ettiği işletmeler ve işletmelerin
alım miktarları aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: SEAŞ’tan uçucu kül temin eden işletmeler ve asgari alım miktarları (2006)
İşletme Adı Yıllık Asgari Alım Miktarı
1.Ash Plus Yapı Malzemeleri San. ve Tic. A.Ş. (……..)
2.Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş. (……..)
3. İlion İnşaat San. ve Tic. Ltd.Şti. (……..)
4.Akçansa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş. (……..)
5.Bağış İnşaat İthalat İhracat San. ve Tic. Ltd. Şti. (……..)
SEAŞ ile sepere tesisi olan firmalar (Ash Plus gibi) arasındaki sözleşmelerin süresi 5
yıl iken, sepere tesisi olmayan firmalar ile yıllık alım anlaşmaları yapılmış ancak
taahütler yerine getirildiği sürece sözleşmelerin 5 yıl devam edeceği hüküm altına
alınmıştır. Yukarıda tabloda yer alan miktarlar, firmaların yıllık olarak almaları gereken
asgari tutarlar olup, üretimin yeterli olduğu durumlarda firmaların daha fazla miktarda
alım yapmaları mümkündür. Nitekim Ash Plus’un geçen yılki alımı, asgari alım 190
miktarının 80.000 ton fazlası olan (……….) ton civarında gerçekleşmiştir.
SEAŞ ve Ash Plus arasında 11.12.2006 tarihinde yapılan Uçucu Kül Sözleşmesi’nin;
- 4. maddesinde sözleşmesinin süresinin 5 yıl olduğu ve sözleşme süresi
sonunda hiçbir ihbara gerek kalmadan sözleşmenin sona ereceği,
- 6. maddesinde firmanın sözleşme kapsamında belirlenen (……….) ton (yıllık
……….) uçucu külü almayı taahhüt ettiği,
- 11. maddesinde SEAŞ’ın yıllık üretim programına göre tespit edilen ve
protokolle belirlenen uçucu kül miktarından fazla üretim yapması sonucunda,
firmanın oluşan protokol rakamlarından fazla külü de sözleşme şartlarında
alabileceği, 200
- 12. maddesinde firmanın sözleşme süresinin bitiminde sahip olduğu sepere
tesisi ve yardımcı tesisleri bila bedel SEAŞ’a devredeceği
hüküm altına alınmıştır.
Devir konusu teşebbüs Ash Plus’un yıllık üretim kapasitesi yaklaşık (……….) ton olup,
2006 yılında gerçekleştirilen üretim miktarı yaklaşık (……….) ton civarındadır. Ash
Plus’un 2006 yılı satış rakamlarına göre en büyük 5 müşterisi ve alım miktarları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 3: Ash Plus’un en büyük 5 müşterisi ve alım miktarları (2006)
İşletme Adı Alım Miktarı
1.Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş. (……..)
2.Batıçim Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş. (……..)
3.Çimbeton A.Ş. (……..)
4.Akçansa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş. (……..)
5.Dere Madencilik A.Ş. (……..)
Görüldüğü üzere, SEAŞ’tan da alım yapan Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk
A.Ş. (Çimentaş), Ash Plus’un en büyük müşterisi konumunda iken, Çimentaş’ın rakibi 210
ve alıcı konumunudaki Batıçim, Ash Plus’tan alım yapan en büyük ikinci teşebbüs
konumundadır.
Yukarıda yer verilen iki tablodan da görüldüğü üzere, uçucu külün nihai kullanıcıları
çimento ve hazır beton üreticileri olup, söz konusu firmalar uçucu külü ya direkt olarak
termik santrallerde kuracakları tesisler ile terminallerden (Çimentaş gibi) ya da uçucu
külü santrallerden temin ederek uygun standartlarda kullanıma uygun bir ürün haline
getiren bağımsız firmalardan (Ash Plus gibi) temin etmektedir.
SEAŞ’ın bir diğer müşterisi olan İlion İnşaat San. ve Tic. Ltd.Şti. (İlion), hazır beton ve
çimento üreticisi olmayıp, santralden temin ettiği külü kullanıma uygun hale getirdikten
sonra, hazır beton ve çimento üreticilerine satmaktadır. Ilion’un 2006 yılı satış miktarı 220
(……..) ton olarak gerçekleşmesine rağmen, SEAŞ ile yapılan anlaşma gereği asgari
alım miktarı yıllık (……..) ton olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte firmanın 2007 yılında
ilk üç aylık üretim miktarı ise yaklaşık (……..) ton olarak gerçekleşmiştir. Firmanın 2007
yıl sonu hedefi ise, termik santralin sürekli faaliyet göstermesi halinde, aylık (……..) ton
olarak planlanmaktadır. Bu durumda ilk üç aylık veriler ışığında firmanın 2007 yılı
içerisinde en azından (……..) tonluk bir üretim gerçekleştireceği anlaşılmaktadır ki bu
bir önceki sene üretiminin yaklaşık 70.000 ton üzerinde bir miktarda büyüklüğü ifade
etmektedir. Firma yetkilileri ayrıca, SEAŞ ile yapılan sözleşmenin 4. maddesine göre,
sözleşmenin süresinin 1’er yıllık olup, taahütler yerine getirildiği sürece sözleşmenin 5
yıl devam edeceğinin hüküm altına alındığı ve yıllık firma başına SEAŞ’tan temin 230
edilebilecek külün 400.000 ton azami miktara ulaşabileceğini belirtmişlerdir.
Tablo 4: İlion’un en büyük 5 müşterisi ve alım miktarları (2006)
İşletme Adı Alım Miktarı
1. Akçansa Çimento Sanayi ve Tic. A.Ş. (…….)
2. Çimbeton A.Ş. (…….)
3. Kurşunlar Yapı Mlz. A.Ş. (…….)
4. Altın Beton Ltd.Şti. (…….)
5.Erdenler Ltd.Şti. (…….)
SEAŞ’ın bir diğer büyük müşterisi olan Çimentaş’da, alıcı Batıçim gibi çimento ve hazır
beton üreticisi olup, uçucu külü Ash Plus’un aksine kendi üretimi için girdi olarak
kullanmaktadır. Çimentaş, SEAŞ ile anlaşması gereği yıllık (…….) uçucu külü
santralden temin edebilmesinin yanı sıra, geçen yıl (…….) tonluk alımı ile Ash Plus’un
en büyük müşterisi konumundadır.
SEAŞ’tan alım yapan firmalar ve söz konusu firmaların satış rakamları
değerlendirildiğinde, Ash Plus’un, 2006 yılı verilerine göre, SEAŞ’tan santralin toplam
kapasitesinin yaklaşık %(…), üretimin ise maksimum yaklaşık %(…)’ine tekabül eden 240
miktarda uçucu kül temin ettiği görülmektedir. Ancak yine 2006 yılı rakamlarına göre
kullanıcı olarak en çok uçucu kül temin eden firma (hem SEAŞ’tan hem Ash Plus’tan)
yaklaşık (…….) ton ile Çimentaş olup, onu alıcı Batıçim ve Akçansa takip etmektedir.
Alıcı Batıçim’in 2006 yılı içerisinde hazır beton üretim miktarı (………..….) m3 ve söz
konusu miktar hazır beton üretimi için kullandığı uçucu kül miktarı ise (…….) ton olarak
gerçekleşmiştir. Ash Plus’un en büyük ikinci müşterisi konumunda olan Batıçim, 2006
yılında kullanmış olduğu (…….) ton uçucu külün, (…….) tonunu Ash Plus’tan temin
etmiştir. Tarafların iletmiş olduğu bilgilerde yer alan hazır beton üretimi için maksimum
kullanılabilecek olan uçucu kül kullanım oranı olan 0-80 kg/m3 dikkate alınması ile,
Batıçim’in tüm hazır beton üretiminde uçucu külü girdi olarak kullanması halinde 250
ortaya çıkacak gerekli miktar ancak yaklaşık (…….) bin ton civarında olmaktadır. Bu
miktar Ash Plus’un geçen seneki toplam satışının yaklaşık yarısına tekabül etmektedir.
Ancak uçucu külün ortalama 1 m3 hazır beton üretiminde 45-50 kg/m3 olarak
kullanıldığı düşünüldüğünde, söz konusu oran çok daha aşağılara düşmektedir.
Batıçim’in 2006 yılı içerisinde çimento üretim miktarı (……..….) ton olarak
gerçekleşmesine rağmen, söz konusu miktar çimento üretimi için uçucu kül girdi olarak
kullanılmamıştır. Çimento üretiminde uçucu külün kullanılmamasının nedeni olarak söz
konusu üretimin gerçekleştirilmesi için yapılması gereken zorunlu yatırımların, arzdaki
düzensizlik nedeni ile gerçekleştirilmemesi gösterilmiştir. Bu anlamda Ash Plus’un
devralınması sonrası uçucu külün Batıçim’in çimento üretiminde de kullanılıp 260
kullanılmayacağı belirsizdir. Tarafların iletmiş olduğu bilgilerde yer alan çimento
üretimi için uçucu kül kullanım oranı olan azami %6 - %35 oranlarının ortalaması olan
%20 oranının dikkate alınması ile, uç bir örnek olmasına rağmen, Batıçim’in tüm
çimento üretiminde uçucu külü girdi olarak kullanması halinde ortaya çıkacak miktar
Ash Plus’un toplam üretim miktarına eşit olmaktadır.
Görüldüğü üzere, Batıçim’in bütün hazır beton üretiminde uçucu külü girdi olarak
kullanması halinde dahi, üretimin yarısının hatta daha fazlasının atıl kalacağı ve bu
anlamda ticari anlamda ürünün diğer alıcılara da sunulması gereği ortaya çıkarken,
ürünün çimento üretiminde de kullanılması durumunda firmanın uçucu kül talebinin ne
olacağı belirsizliğini korumaktadır. 270
Ancak, uç bir örnek olsa da, Ash Plus’un üreteceği bütün uçucu külün Batıçim
tarafından kullanması halinde dahi, piyasadaki rekabetin devir işleminden önemli
ölçüde etkilenmeyeceği düşünülmektedir. Daha önce de belirtildiği üzere; alıcı
Batıçim’in en büyük rakiplerinden olan Çimentaş’ın SEAŞ ile yıllık (……..….) alım
anlaşması bulunduğu ve sepere tesis kurması halinde çok daha fazla alım
yapabileceği görülmektedir. Ash Plus’un geçen sene asgari alım miktarından 80.000
ton fazla alımı gerçekleştirmesi bu durumu mümkün kılmaktadır. Bu anlamda
Çimentaş’ın kendi ihtiyacı olan külü temin edebileceği sonucuna ulaşılmıştır. SEAŞ’tan
alım yapan ve çimento ve hazır beton üretimi olmayıp ürettiği ürünleri piyasaya satan
bir diğer firma olan İlion’un yıllık (……..….) ton asgari alım miktarı için SEAŞ’la 280
anlaşması bulunduğu ancak bu sene kapasite artırım çalışmaları nedeniyle senenin ilk
üç ayında geçen sene yapılan üretim miktarının yakalandığı hatta SEAŞ’ın ünitelerinin
arızasız çalışması halinde yıl sonunda aylık (……..….) ton civarında bir üretimi
planlanması da bu savı destekler niteliktedir. SEAŞ’ın atıl bir kapasitesinin bulunduğu
ve kapasite artırım çalışmalarının da devam ettiği ayrıca göz önüne alınmalıdır. Bu
durumda esasen piyasada karşılanmayan bir talebin mevcudiyeti halinde, söz konusu
talebin zararlı bir atık olan ve çevreye zarar vermemesi için koruma altına alınması
işlemi santrallere maliyet yükleyen külün, yapı sektöründe kullanılmasını tetikleyeceği
ve bu anlamda oluşabilecek bir talep baskısının santrallerce karşılanmasına yol
açabileceği düşünülmektedir. Bu durum santrallerin bir maliyet kaleminden 290
kurtulmalarına, gelir elde etmelerine, zararlı atığın bertaraf edilmesine ve yapı
sektöründe daha düşük maliyetli bir girdinin kullanımına yol açacaktır. Hali hazırda
uçucu külün sektörde daha fazla kullanılmamasının sebebinin arz devamlılığında
(güvenilirliliği) yaşanan sıkıntılar olduğu düşünüldüğünde, santraller nezdinde uçucu
külün yapı sektöründe kullanımı için gerekli ortamın yaratılmasının sağlanması
halinde, dikey bütünleşik yapıların ortaya çıkartabileceği olası rekabetçi olmayan
sonuçların ortadan kaldırılması da sağlanmış olacaktır.
Dosya konusu devralma işlemi ile ilgili olarak, uçucu kül kullanımının çimento ve hazır
beton üretim maliyetlerine etkisine ilişkin bir analiz yapılması yerinde olacaktır. Daha
önce de ifade edildiği üzere, 1 ton çimento üretiminde kullanılabilecek uçucu kül oranı 300
%6-%35 arasında değişebilmektedir. Bu anlamda çimento üreticileri, üretimde
kullandıkları klinker miktarını azaltarak ve azalan miktar ölçüsünde yerine uçucu kül
veya benzeri katkı maddeleri eklemek suretiyle katkılı çimento elde etmektedirler.
Uçucu kül kullanılmasının nihai çimento fiyatları üzerindeki etkisini ölçebilmek
bakımından, maliyetlerde ne kadarlık bir tasarruf sağlanabileceğine ilişkin yapılan
hesaplamalarda kullanılacak uçucu kül miktar olarak ortalama kullanım oranı olan %20
dikkate alınmıştır.
Hesaplamalarda, çimentonun maliyeti bilinmediği için, maliyeti rakamı yerine çimento
fiyatı kullanılacaktır. Ancak çimento fiyatının her hal ve karda maliyetlerin üzerinde
olduğunu varsaymak yanlış olmayacağı için, bu tür bir hesaplama yöntemi uçucu 310
külün etkisini daha fazla olarak yansıtacağından analiz bakımından en riskli sonuçları
gözlemlemek mümkün olacaktır.
- 1 ton PKÇ Dökme 42,5 çimento: 124 YTL.
- 1 ton uçucu kül: 40 YTL
- %80 klinker+%20 uçucu kül kullanılarak üretilen çimento fiyatı:
124*08+40*0,2=107,2 YTL
Uçucu kül kullanımı ile sağlanabilecek tasarruf=124-107,2/124=16,8/124=%13.5
1 metreküp hazır betonda 150 kg su, 1900 kg agrega ve 300 kg çimento
kullanılmaktadır. 1 metreküp hazır beton imal etmek için kullanılan ikinci bir yol ise,
300 kg çimento kullanmak yerine yaklaşık 50 kg uçucu kül ve yaklaşık 250 kg çimento 320
kullanmaktır. Her iki yöntem için oluşan maliyet hesaplandığında (agrega ve su
değerleri maliyet hesabına katılmaksızın) uçucu kül kullanımının hazır beton
imalatında ortaya çıkardığı maliyet farklılığı aşağıdaki gibidir:
- 1 metreküp(2,4 ton) C30 sınıfı hazır beton: 96 YTL.
- 1 ton PKÇ Dökme 42,5 çimento: 124 YTL.
- 1 ton uçucu kül: 40 YTL
- Uçucu kül kullanılmaması halinde 1 metreküp hazır betonda kullanılan çimento
maliyeti: 0,3*124 = 37,2 YTL.
- Uçucu kül kullanılması halinde 1 metreküp hazır betonda kullanılan çimento ve
uçucu kül maliyeti=0,25*124+0,05*40 = 33 YTL. 330
Yukarıdaki hesaplamalar neticesinde, 1 metreküp hazır beton imalinde uçucu kül
kullanımı nedeniyle oluşan maliyet avantajının yaklaşık olarak 37,2-33/96 = %4
civarında olduğu ortaya çıkmaktadır.
Görüldüğü üzere cari fiyatlar üzerinden yapılan değerlendirmelerde, uçucu kül
kullanılarak üretilecek çimento ve hazır beton ürünlerinde; %13 ve %4 gibi maliyet
tasarrufu sağlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bulunan rakamların çok daha geniş
bir pazara dahil olabilecek uçucu kül ürününü üreten teşebbüsün devrinin, çimento ve
hazır beton pazarındaki rekabetçi yapıyı önemli ölçüde azaltabilecek bir işlem
olmaktan uzak olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu anlamda; 340
- Halihazırda Batıçim’in uçucu kül üretim ve satışı alanlarında faaliyeti olmaması,
- Uçucu külün çimento ve hazır beton üretimi için kullanılması zorunlu bir girdi
özelliğine sahip olmaması,
- 2006 yılı rakamlarına göre, Batıçim’in devre konu teşebbüsün üretiminin ancak
6’da biri oranında bir uçucu külü girdi olarak kullanması,
- Batıçim’in 2006 yılı hazır beton üretiminin tamamında uçucu külü girdi olarak
kullanması halinde dahi, devre konu teşebbüsün üretiminin maksimum yarısını
kullanabileceği,
- Ash Plus’un uçucu kül temin ettiği SEAŞ’ın kapasitesinin ancak yarısı oranında
üretim yapması ve kapasite artırım çalışmalarının devam etmesi, SEAŞ’ın tam 350
kapasite çalışması durumunda, sözleşme ile bağıtlanan dışında yıllık (……..….)
ton daha uçucu kül satabileceği,
- 2006 yılı içerisinde Ash Plus’un uçucu kül alım sözleşmesinde yer alan asgari
tutardan 80.000 ton daha fazla uçucu külü temin edebilmesi bu anlamda
Batıçim’in rakiplerinden Çimentaş’ın SEAŞ’tan yıllık ton civarında yaptığı alımı
sepere tesis kurması halinde artırmasının mümkün olması, bir diğer bağımsız
tesis olan İlion’un yıllık asgari alım miktarının (………) ton olması ve yıl sonu
itibarıyla üretim miktarını aylık (………)’e çıkarmayı planlaması,
- SEAŞ ile yapılan sözleşme gereği devre konu teşebbüsün üretim yaptığı uçucu
kül tesislerinin sözleşme bitimi olan 5 yılın sonunda SEAŞ’a devredilecek 360
olması,
- Uçucu külün arzında yaşanan problemler dolayısıyla, çimento ve hazır beton
üreticilerinin Türkiye’de mevcut uçucu kül miktarının çok azını girdi olarak
değerlendirebildikleri,
- Uçucu kül kullanımı ile elde edilebilecek maliyet avantajının, piyasadaki
rekabeti önemli ölçüde azaltabilecek etkiden uzak olması
verilerinin ışığı altında, devralma işleminin hakim durum yaratılarak veya hakim durum
güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına neden olmayacağı, bu anlamda
işlemin gerçekleştirilmesinde 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi açısından bir sakınca
bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 370
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin, 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına, bu nedene bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar 380
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy