(353 S. K. m. 207, 243) (211 S. K. m. 42) (765 S. K. m. 230)
Ege Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 18.02.1993 gün ve 1993/339-80 sayılı kararıyla, Memuriyet Görevini İhmal suçundan hükümlü Terhisli Topçu Er Salih Zeki BOZ hakkındaki hükmün, yazılı emir yoluyla bozulmasıyla Askeri Yargıtaya başvurulması için Milli Savunma Bakanı tarafından askeri Yargıtay başsavcılığına talepte bulunulmuş, Başsavcılık da dava dosyasını 06.10.1994 tarihli ve 1994/2320 sayılı tebliğnamesine ekli olarak 5nci Daireye göndermiş ve dosya incelemiş bulunulmaktadır.
HÜKÜM YAZILI EMİR İSTEMİ:
Sanık Top. Er Salih Zeki BOZ hakkında, askerlik görevini ifa ederken bölük yemekhane sorumlusu olarak görevlendirildiği, hizmet nedeniyle senet mukabili kendisine teslim edilen mutfak malzemesinin bir kısmının korunmasında gerekli dikkat ve özeni göstermeyerek kaybolmasına sebep olduğu ve böylece memuriyet görevini ihmal suçunu işlediği iddiasıyla kamu davası açılmıştır. Yapılan yargılama sonunda Ege Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 18.02.1993 gün ve 1993/339-80 sayılı kararıyla memuriyet görevini ihmal etmek suçundan mahkumiyet hükmü verildiği ve taraflarca suresinde temyiz edilmemek suretiyle bu hükmün kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Milli Savunma Bakanlığının 5 Ekim 1994 günlü yazılı emrinde L-101 Ordu Mal Yönetmeliğinin 69ncu maddesinde idari bakladan lüzum görülen yerlerde nezaret altında olmaksızın çalıştırılan askeri şahıslar ve ordu hizmetindeki sivil memurların senet karşılığı aldıkları ve kullanacakları malzemenin muhafaza, bakım ve tutumundan sorumlu olacakları, bu malzemeden gayrisi için onlara sorumluluk yükletilemeyeceği, başkalarının kullanımına verilen mutfak malzemesinin yemekhane sorumlusu sıfatıyla hükümlüye tesliminin yasal dayanağı bulunmadığından, unsurları itibariyle oluşmayan Memuriyet Görevini İhmal suçundan beraat kararı verilmesi gerekirken, mahkumiyet kararı verilmesinin kanuna aykırı olduğu belirtilerek, anılan hükmün bozulmasına karar verilmesinin temini amacıyla Askeri Yargıtaya başvurulmasının Askeri Yargıtay Başsavcılığından istenildiği görülmektedir.
TARTIŞMA VE DEĞERLENDİRME:
Hükümlü Terhisli Top. Er Salih Zeki BOZa iddianamede sözü edilen malzemenin 10.09.1991 tarihinde el senedi eki ile imza mukabili teslim edilen malzemeden olduğu ve 28.10.1991 günü tutulan (3.) tutanak ile iddianamede sözü edilen malzemenin noksan çıktığı kesindir.
Hükümlünün Bölük yemekhanesinde görevlendirildiği ve 10.09.1992 tarihinde yemekhaneyi devir aldığı ve devir alırken zimmetinin tam olduğu konusunda da kuşku bulunmamaktadır. Her ne kadar, iddianamede sözü edilen malzeme kendisine senet mukabili ve usule uygun olarak teslim edilmiş ve teslim esnedi tanzim edilmiş ise de; bu teslimin yasal dayanağı bulunmamaktadır. Şöyle ki, L-101 Ordu Mal Yönetmeliğinin 69ncu maddesi idari bakımdan lüzum görülen yerler de nezaret altında olmaksızın çalıştırılan askeri şahıslar ve ordu hizmetindeki sivil memurların senet karşılığı aldıkları ve kullanacakları malzemenin muhafaza, bakım ve tutumundan sorumlu olacaklarını, bu malzemeden gayrısı için onlara sorumluluk yüklenemeyeceğini düzenlemiş bulunmaktadır. Diğer taraftan, K.K.K.lığı 67-2-A Birlik İkmal talimatının ilgili hükümleri de erbaş ve erlere kullanma amacı dışında L-101 Ordu Mal Yönetmeliğinde olduğu gibi mal sorumlusu şeklinde görev iktizası olarak muhafaza etmeleri için ordu malının zimmetlenemeyeceğini belirtmekledir.
Ordunun ikmal, depolama, bakım, tutum, yapım, onarım, istihsal, istimal, istihkak, dağıtım, sevk, muhasebe, teftiş işleri ve sorumluluklar Muhasebe-i Umumiye Yasasına uygun olarak düzenlenen L-101 Ordu Kal Yönetmeliği esaslarına göre yürütülmektedir.
Bu açıklanan hükümler karşısında, hükümlünün mal sorumlusu gibi düşünülerek başkalarının kullanmasına tahsis edilen mutfak malzemesinin kendisine el senedi ile zimmetlenmesinin yasal yönden mümkün olmadığı bu nedenle de Askeri Yargıtayın yerleşmiş ve sürekli kararları çerçevesinde hükümlünün eyleminin TCK.nın 230ncu maddesinde yazılı olan memuriyet görevini ihmal suçunu oluşturmayacağı gibi, başkaca bir yasal tipe de uymadığı sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
Yukarıda açıklanan görüşlerin ışığı altında, Milli Savunma Bakanlığının 5 Ekim 1994 gün ve MİY: 26.B-96-94/As. Adl. İş. Rap. Tet. Şb. sayılı yazılı emri doğrultusunda hükümlü Terhisli Er Zeki BOZ hakkında Ege Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 18.02.1993 gün ve 1993/339-80 sayılı kararıyla tesis edilen mahkumiyet hükmünün yasaya aykırı olduğu sonuç ve kanısına varıldığından söz konusu hükmün Bozulmasına ve tayin ve tesbit edilen cezanın çektir ilmemesine karar verilmektedir.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Memuriyet görevini ihmal suçundan hükümlü Terhisli Er Salih Zeki BOZ hakkındaki Memuriyet Görevini İhmal suçunu oluşmadığı anlaşıldığından, Ege Ordu Komutanlığı Askeri Mahkemesinin 18.02.1993 gün ve 1993/339-8 sayılı hükmünün yazılı emir doğrultusunda 353 sayılı Yasanın 243ncü maddesinin Üçüncü fıkrası uyarınca BOZULMASINA ve beşinci fıkrasının (A) bendi uyarınca HÜKMOLUAN CEZANIN ÇEKTİRİLMESİNE 19.10.l994 tarihinde Üye Hak. Alb. Atalay TOKAT ile üye Hak. Alb. Mahir ESENÜLKÜnün karşı oyları ve oyçokluğuyla karar verildi.
Bir er veya erbaşa, Mal sorumlusu olarak veya mal sorumlusu gibi birçok askeri eşya veya malzemenin teslim edilemeyeceği hususunda ihtilaf yoktur. Ancak sorun bu değildir.
Olayda; yemekhane sorumlusu er Salih Zeki BOZa 10.09.1991 tarihinde zimmetlenen krom çelikten mamül bir kısım tabak, kevgir, kepçe, bardak ve tuzluklar ile 2 adet ekmek sepetinin 28.10.1991 günü yapılan sayımda eksik çıktığı ve 485.141.TL. hazine zararı olduğu görülmektedir (4,3,7).
Vak'a kanaat raporunda; sanığın ilgisiz ve vurdumduymaz olduğunun görülmesi üzerine, hemen zimmet sayımının yaptırıldığı, sanığın malzeme açığının görüldüğü ve zimmetini bu yüzden başkasına devredildiği açıklanmaktadır (7).
L-101 Ordu Mal Yönetmeliğinin 47nci maddesinde (mal saymanı), 54ncü maddesinde (hesap sorumlusu), 53ncü maddesinde de (mal sorumlusu)nun tarifleri yapılmaktadır.
Buna göre;
Usulüne göre teslim veya emanet suretiyle ordu malını elinde bulundursa şahısların bu malın bakım, muhafaza, alım ve verim ve sarf sorumluluğuna (mal sorumluluğu), şahıslarına da mal sorumlusu (mutemet) denilmektedir.
Mal sorumlusu, yerine göre sarf yetkisi de olan kişidir.
Kanımca bir bölükte mal sorumlusu, bölük komutanı, takım komutanı ve bölük Astsubayı olabilir.
Sayman'a karşı sorumlu olan kişi mal sorumlusudur.
Yemekhanede görevli olan sanık er ise, Saymana karşı değil, mal sorumlusuna karşı (senetle aldığı eşya nedeniyle) sorumlu olan kişidir. Keza, tüfek, kasatura gibi malzemeleri senetle teslim alan erlerde, mal sorumlusuna karşı sorumlu olan kişilerdir.
L-101'e göre; Ordu malı; Ordu elinde bulunan menkul, gayri menkul her çeşit devlet malı'dır.
Ordu malı sahipsiz Ve korumasız bırakılamaz.
Mal sorumlusu olan bölük komutanı, takım komutanı veya bölük astsubayı, günün 24 saatinde kıtada olmadıkları için, depoda muhafaza edilmeyen ve her gün erler tarafından kullanılan ordu mallarını yine bir askeri şahsın nezaret ve muhafazasına tevdi etmek zorundadırlar. Zimmetlemediği veya tevdi etmediği takdirde, vazifesini ihmal etmiş olurlar.
Hiç bir kimse, mal sorumlusu olan bölük komutanı, takım komutanı veya bölük astsubayından, kıtada olmadıkları zamanlarda yemekhaneden kaybolan veya çalınan çatal, kaşık veya tabağın hesabını soramaz. Çünkü ne yemekhanenin anahtarı ve ne de tabak ve çatalların muhafaza edildiği dolabın anahtarı mal sorumlusunda değildir. Bu malzemeye vazuülyet de değildirler.
Yemekhanedeki çatal, kaşık ve tabağın hesabı, mesai dışında günlük hizmetleri yürütmekte görevli nöbetçi subayı veya nöbetçi astsubayından da sorulamaz.
Yemekhaneden sorumlusu, günde az az üç defa bu eşyaları elden geçiren yemek saatlerinde erlere veren, yemek sonrası toplayan, yıkayan, sayıp dolaba kaldıran ve onlarla sürekli hizmet ilişkisi olan kişidir.
Saymana karşı sorumlu olmayan, sadece mal sorumlusu karşı sorumlu olan yemekhane sorumluluğunu mal sorumluluğu gibi görmek ve er olduğu için kendisine buradaki eşyanın zimmetlenemeyeceğini ve kaybından da sorumlu tutulamayacağını kabul etmek, ordu malını kendi kaderine terk etmek demektir.
Bu mantıkla hareket edildiği takdirde, erlere ne kantindeki milyonlarca lira değerindeki eşyayı zimmetlemek ve ne de kendisine ait olmayan yüzlerce silahı korumakla görevli koğuşcuya herhangi bir sorumluluk yüklemek mümkün olamaz.
Koğuştan kaybolan silahın hesabı, mal sorumlusu olan bölük komutanı, takım komutanı veya bölük astsubayından da sorulamaz.
211 sayılı İç Hizmet Kanununun 42nci maddesinde aynen; (Her asker-vazife ve hizmet icabı kollamak veya muhafaza etmek için kendisine tevdi edilen her çeşit Devlet malının bakım, koruma ve muhafazasından sorumludur.) hükmü yer almaktadır.
Kanun hükmünün her zaman, Yönetmelik, Yönerge ya da emirden önce geldiğinden kuşku yoktur.
Bu Kanun hükmüne göre, her asker sadece kullanmak amacıyla değil, muhafaza amacıyla kendisine tevdi edilen Devlet malını da korumakla yükümlüdür.
Bu tevdi işi, elbette, ordu malının senetle kendisine zimmetlenmesi suretiyle olacaktır.
Kaldı ki, yemekhanedeki tabak, çatal gibi malzemelerin, sanığa, verilen görev nedeniyle kendisine tevdi edilen, her gün defalarca yıkayarak, kurulayarak, sayarak dolaba yerleştirip çıkararak bizzat kullandığı devlet malları olduğunda da kuşku yoktur,
Nitekim Dairemizin, benzer konulardaki 16.09.1987 gün, 1987/531-516 ve 05.07.1989 gün, 1989/401-392 sayılı kararlarında da, yemekhane görevlisi erlere çatal, tabak gibi malzemenin zimmetlenebileceği kabul edilmiş, ancak, olayına göre sanığın suç kastının belirlenememesi halinde beraatına karar verilmesinin gerekeceği kararlaştırılmıştır.
Öte yandan (yemekhane sorumlusuna, yemekhanedeki malzemeler zimmetlenemez, Öyleyse sanık Borçsuzdur) demek, suçun sübutunu tartışmak demektir. Oysa sübutta, yazılı emre gelinmesi de mümkün değildir. Zira kanuna aykırılığı belirleyen 353 sayılı Kanunun 207, C.M.U.K.nun 307-308nci maddelerinde sübuta yer verilmemiştir. (4.D.25.01.1983 gün, 1983/96-90 E.K. sayılı kararı)
Bu nedenlerle M.S.B.lığının yazılı emirle bozma isteminin reddi gerektiği görüşünde olduğumuzdan, bunu kabul ederek hükmü bozan çoğunluk kararına muhalif kaldık. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy