(1632 S. K. m. 87)
Daire ile askeri mahkeme arasında ortaya çıkan uyuşmazlığın konusu; atılı emre itaatsizlikte ısrar suçunun sübuta erip etmediği noktasındadır.
Daire, sanık Top. Uzm.Çvş.S.C.'nin batarya komutanı tarafından verilen ihtisas eğitimi ders notlarını hazırlamasına ilişkin emri kabiliyeti oranında yerine getirmesine rağmen, bu kişinin keyfi davranışlarına maruz kaldığını, sanık ile batarya komutanı Top.Ütğm.A.T. arasında hizmet ilişkisinin sona ermesi nedeniyle hizmete ilişkin bir emrin varlığından söz edilemeyeceğini, esasen sanığın kendisine verilen son emri 2 gün içinde yerine getirmiş olmasından dolayı emre itaatsizlikte ısrar kastının da bulunmadığı kabul ederek, mahkûmiyet hükmünün sübut yönünden bozulmasına karar vermiş iken,
Askeri mahkeme; atılı emre itaatsizlikte ısrar suçunun tüm unsurları itibariyle sübuta erdiğini, birlik komutanının davranışları sanık lehine haksız tahrik hükümlerinin uygulanmasını gerektirse de, emre itaatsizlikte ısrar suçunun oluşumuna herhangi bir etkisinin bulunmadığını ileri sürerek, eski hükümde direnmek suretiyle mahkûmiyet kararı vermiştir.
Batarya komutanı olan Top. Ütğm.A.T.'nin EDOK Komutanı tarafından 29.11.2002 Cuma günü yapılacak denetleme nedeniyle 25.11.2002 günü bataryada görev yapan eğitici manga komutanlarını toplayarak, ihtisas eğitimi ders notlarının değişen yeni formata göre el yazılarıyla yazılması hususunda emir verdiği, 26.11.2002 Salı günü kendisine sunulan ders notlarını inceleyen Top.Ütğm.A.T.'nin tespit ettiği eksikliklerin giderilmesi yönünde manga komutanlarına emirler verdiği,
27.11.2002 Çarşamba günü ders notlarını tekrar kontrol eden batarya komutanının sanık Top.L'zm.Çvş.S.C.'nin hazırladığı ders notlarının diğer manga komutanlarının hazırladığı ders notlarına göre eksik ve hatalı olduğunu belirterek, sanıktan bunları düzeltmesini istediği,
28.11.2002 Perşembe günü denetlemeye hazırlık maksadıyla manga hâlinde yapılan eğitim esnasında sanığın anlatılan konuları dinlememesi nedeniyle Top.Ütğm.A.T. tarafından "...salak salak sağına soluna bakıyorsun..." şeklinde ikaz edildiği,
Batarya komutanı Top.Ütğm.A.T.'nin 27.11.2002 günü yapılan eğitimde ilgisiz kaldığı için sanıktan 2.12.2002 saat 11.30'a kadar savunmasını yapmasını istediği,
Keza, Top.Ütğm.A.T.'nin 28.11.2002 Perşembe günü sanık Top.Uzm. Çvş. S.C. nin eğitim seviyesinin yetersiz olduğunu, eğitimde bilgisizlik, duyarsızlık ve vurdumduymazlık sergilediğini belirterek, 2.12.2002 tarihine kadar savunmasını vermesini inlediği,
29.11.2002 günü Top.Ütğm. A.T. nin manga komutanı olan uzman çavuşları toplayarak denetlemede görülen eksiklikleri anlattığı sırada sanık Top. Uzm. Çvş. S.C.'nin söz isteyerek eğitici ders notlarını arkadaşı Top. Uzm. Çvş. E.D. nin notlarından faydalanarak yazdığını, bu kişinin ders notlarının onaylanmasına rağmen, kendisinin ders notlarının onaylandığını söylediği, bunun üzerine Ütğm. A.T.nin sanığı kastederek bu arkadaşınız sizi satıyor
dediği, sanık Top. Uzm. Çvş. S.C. nin "...Beni arkadaşlarımın yanında rencide ediyorsunuz..." demesinin ardından batarya komutanının "Rencide oluyorsan dışarıya çık" diyerek sanığı odadan çıkardığı,
30.11.2002 Cumartesi günü bataryada görevli uzman çavuşlara yazdıkları ihtisas eğitimi ders notlarını kontrol ve onaylanmak üzere bataryaya getirmeleri hususunda Top.Ütğm.A.T. tarafından emir verildiği, hazırladıkları ders notları Top.Ütğm.A.T. tarafından kontrol edilerek onaylanan uzman çavuşların evlerine gitmelerine izin verildiği, sanığın ise aynı akşam saat 17.00 civarında Top.Ütğm.A.T.'nin odasına girerek eğitim notlarının hazır olduğunu söylediği, batarya komutanı tarafından kontrol edilen ve bir bölümü onaylanan 41 sayfalık ders notunun yaklaşık 15 sayfasının yanlış ve yetersiz görülerek üzelerinin çizildiği; üzerleri çizilen ders notlarını düzeltip tekrar getirmesi konusunda Top.Ütğm.A.T. tarafından sanığa emir verildiği,
Sanığın evine ne zaman gidebileceğini sorması üzerine Top.Ütğm. A.T.'nin eksikliklerini gidermesinin ardından evine gidebileceğini söylediği, "Emredersiniz" diyerek oradan ayrılan sanık Top.Uzm.Çvş.S.C.'nin bir süre sonra kapıyı vurmadan odaya girerek, ders notlarının bulunduğu klasörü batarya komutanının masasına bıraktığı ve "..notları yazmıyorum, bataryada da kalmıyorum, evime gidiyorum..." diyerek selâm vermeden odadan çıktığı, ifadesinin alınması için yazıhaneye götürülen sanığa 2.12.2002 Pazartesi gününe kadar ders notlarını hazırlaması için yazılı emir tebliğ edildiği, sanığında belirtilen günde hazırladığı ders notlarını batarya komutanlığına teslim ettiği, sabit olup, esasen bu konuda Daire ile askeri mahkeme arasında herhangi bir uyuşmazlık da bulunmamaktadır.
ASCK'nın 87nci maddesinde düzenlenen emre itaatsizlikte ısrar suçunun oluşabilmesi için; her şeyden önce "verilen emrin" askeri hizmete ilişkin olması zorunlu bulunmaktadır. Bu nedenle "hizmet ve hizmete ilişkin" kavramlarının tartışılmasında yarar vardır. Hizmet; TSK İç Hizmet Kanununun 6'ncı maddesinde "Kanunlarla, nizamlarda yapılması veya yapılmaması yazılmış olan hususlarla, amir tarafından yazı ile veya sözle emredilen veya yasak edilen işlerdir" şeklinde tanımlanmış iken, ASCK'nın 12'nci maddesi hizmeti; "Malûm ve muayyen olan hususlar ile amir tarafından emredilen askeri vazife"nin madun tarafından yapılması..." olarak tarif etmiştir.
TSK İç Hizmet Kanununun 7'nci maddesine göre ise vazife; "hizmetin icap ettirdiği şeyi yapmak veya men ettiği şeyi yapmamak" tır. Bu açıklamalar ışığında, ASCK'nın 12'nci maddesindeki "malûm ve muayyen olan askeri vazife" yi; kanunlarda yapılması veya yapılmaması açıkça gösterilmiş olan hususlar olarak; "bir amir tarafından emredilen vazife" yi ise; kanunlarda ve nizamlarda açıkça gösterilmeyip yetkililerin takdirlerine bırakılan hususlar şeklinde anlamak gerekmektedir. Bu tanımlamalardan çıkan ilk sonuç; emir vermeye yetkili amirlerin hizmetin düzgün, verimli ve kesintisiz bir biçimde yürütülmesini temin etmek maksadıyla ve kanuna aykırı olmamak koşuluyla somut kural ve prensipler koyabilme yetkisine sahip olduklarıdır.
ASCK'nın 12, 87 ile İç Hizmet Kanununun 6 ve 7'nci maddelerinin içeriğinden çıkan diğer sonuç ise malûm ve muayyen hâle getirilerek ilgilisine duyurulan hizmete ilişkin kurallara bilerek ve isteyerek uyulmamasının emre itaatsizlikte ısrar suçuna vücut vereceğidir.
Yargılama konusu olayımızda; komutanı olduğu bataryanın eğitim düzeyinin yükseltilmesinden birinci derecede sorumlu olan Top.Ütğm.A.T.; gerek denetlemeye hazırlık ve gerekse birlik içinde manga komutanları aracılığı ile yürütülen eğitim faaliyetlerinde verimliliğin arttırılabilmesi amacıyla aralarında sanık Top.Uzm.Çvş.S.C.'nin de bulunduğu bataryada görevli tüm uzman çavuşlara ihtisas eğitimi ders notlarını değişen yeni formata göre el yazısı ile yazmaları hususunda 25.11.2002 tarihinde emir vermiştir.
26.11.2002, 27.11.2002 ve 30.11.2002 tarihlerinde yaptığı kontrollerde sadece sanık S.C.'nin değil bataryada görevli diğer uzman çavuşların hazırladığı ders notlarında da eksiklik ve hatalar bulunduğunu belirleyen Top.Ütğm. A.T.'nin bunların giderilmesini istediği, sanık dışındaki uzman çavuşların ders notlarındaki düzeltmeleri yapmalarına karşın, sanığın bu konuya gerekli özen ve hassasiyeti göstermediği, ders notlarının bir kısmını eşine yazdırdığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır.
Sanığın hazırladığı ders notları üzerinde mukayeseli inceleme yapan Bilirkişi Top. Bnb. M.P.' nin verdiği rapordan da anlaşılacağı üzere; sanık tarafından batarya komutanına ibraz edilen ders notları gerek içerik ve yazım şekli gerekse içerdiği teknik bilgiler açısından yeterli değildir.
Sanığın yararlandığını ileri sürdüğü Top.Uzm.Çvş.E.D.'ye ait ders notlarının sanığın hazırladığı ders notlarına oranla daha iyi seviyede olduğu, her iki ders notları üzerinde karşılaştırmalı inceleme yapan bilirkişi tarafından edilmiştir.
Bu nedenle; batarya komutanı Top.Ütğm.A.T.'nin Top.Uzm.Çvş. E.D.'nin ders notlarını onaylamasına karşın, sanık Top.Uzm.Çvş.S.C.'nin ders notlarında eksik ve hatalar bulunduğunu belirtmesinde takdir hakkının kullanımına ilişkin herhangi bir keyfilik görülmemiştir.
Sanık Top.Uzm.Çvş S.C.'nin hazırladığı ders notlarında batarya Komutanı tarafından belirlenen hata ve eksiklikleri gidermesi için gerekli olan sürenin 1,5-2 saati geçmeyeceği, keza bu yöndeki çabanın özel bir kabiliyet veya kapasite gerektirmediği verilen emrin içeriğinden de anlaşılmaktadır.
Bu itibarla; sanık Top.Uzm.Çvş.S.C.'nin amiri durumundaki Top.Ütğm. A.T. nin "ders notlarındaki hataları düzeltmesinden sonra evine gitmesi gerektiğine" ilişkin emrinin askeri hizmete yönelik bir menfaati içerdiği, hizmete ilişkin bu isteme itaatsizlik kastıyla hareket edilerek uyulmamasının da unsur ve müeyyidesi ASCK'nın 87/1 'inci maddesinin 2'nci cümlesinde yer alan itaatsizlikte ısrar suçunu oluşturduğu sonucuna varan askeri mahkemenin konuyla ilgili kabul ve değerlendirmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
Sanık kendisine verilen emri yerine getirmeyeceğini açıkça ifade etmesinin ardından, hakkında soruşturma başlatıldığını öğrenerek batarya komutanından özür dilemiştir. Batarya komutanı Top.Ütğm.A.T.'nin bozulan otoritesini düzeltmek amacıyla sonradan verdiği yazılı emrin sanık tarafından (ceza almaktan korkarak) yerine getirilmesinin ise unsurları itibariyle oluşan emre itaatsizlikte ısrar suçuna herhangi bir tesiri bulunmamaktadır.
Emre itaatsizlikte ısrar suçunun sübuta erdiğinin kabul edilmesinin ardından, eylem bütünü içerisinde haksız tahrik teşkil edecek bir husus bulunup bulunmadığının incelenmesine geçilmiştir.
Dosyada yer alan sanık ifadeleri ve aynı doğrultudaki tanık beyanlarının irdelenip değerlendirilmesi sonucunda; 28.11.2002 günü yapılan eğitim ula sanığa "...salak sağa sola bakıyorsun..." dediği belirlenen keza 29.11.2002 tarihinde bataryada görevli diğer uzman çavuşların yanında sanığı kastedip "...bu arkadaşınız sizi satıyor..." şeklinde sözler sarf eden. bu sözlerin arkadaşlarının yanında kendisini rencide ettiğini söyleyen sanığa "...rencide oluyorsan dışarı çık..." biçiminde cevap vererek, akabinde bu kişiyi odadan çıkaran Top. Ütğm. A.T.' nin; yukarıda belirtilen söz ve davranışlarının ASCK'nın 119'uncu maddesinde yer alan tenkit ve muaheze sınırlarını aştığı, kişilik ve haysiyetine yönelik bu ifadelerin sanıkta gazap ve elem hâli oluşturarak (ASCK'nın 92'nci maddesi) üç günlük süre içerisinde atılı suçu işlemesine neden olduğu sonucuna varılarak, direnilmek suretiyle tesis olunan mahkûmiyet hükmünün bu nedenden dolayı bozulması gerekmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy