(2709 S. K. m. 174) (353 S. K. m. 226) (5728 S. K. Geç. m. 1) (5271 S. K. m. 8, 231, 306) (647 S. K. m. 6)

Uyuşmazlık, kanun yoluna başvuran sanık hakkındaki mahkûmiyet hükmünün, hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağı hususunun askeri mahkemece değerlendirilmesi bakımından bozulması hâlinde, bu bozmanın kanun yoluna başvurmayan diğer sanığa da sirayet ettirilip ettirilmeyeceğine ilişkindir.

Daire, emre itaatsizlikte ısrar suçundan sanık C.B. hakkındaki mahkûmiyet hükmünü, hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağı hususunun askeri mahkemece değerlendirilmesi bakımından bozarken, bu bozma kararının, hukuki durumu bu sanıkla aynı olan ve hakkındaki mahkûmiyet hükmü taraflarca temyiz edilmemiş olan memuriyet nüfuzunu kötüye kullanmak suçundan sanık F.T.'ye sirayet ettirilmesine karar vermişken,

Başsavcılık, 5728 sayılı Kanun'un Geçici 1'inci maddesi gereğince, temyize gelmeyen sanık F.T. hakkındaki mahkûmiyet hükmü ile ilgili olarak resen veya talep üzerine lehe kanun değerlendirmesi yapılmasının zorunlu olması ve zorunlu olarak yapılacak olan lehe kanun değerlendirmesinin sirayete göre öncelik arz etmesi, ayrıca hükmün infaz edilmiş olması durumunda CMK'nın 231'inci maddesinin infazı tamamlanmış hükümlerde uygulanmayacak olması kuralının ihlal edilecek olması hususları birlikte değerlendirildiğinde, bozmanın kanun yoluna başvurmayan sanık hakkındaki mahkûmiyet hükmüne sirayet ettirilmesinin mümkün olmadığı yönündeki görüş ve düşünceyle, Daire ilamına süresinde itiraz etmiştir.

Kanun yolu incelemesi yapılabilmesi için esas olan, bu konuda bir isteğin bulunması ya da hükmün kendiliğinden temyize tabi olmasıdır. Kanun yolu incelemesinin koşullan gerçekleşmediği takdirde veya hükmün kendiliğinden temyize tabi olmaması hâlinde, tesis olunan hüküm kesinleşir ve hukuki sonuçlarını doğurur. Sanıklardan birinin kanun yolu incelemesi istemi de diğer sanığın/sanıkların istemi yerine geçmez.

Ancak Kanun Koyucu, kanun yoluna başvurulmamakla kesinleşen hükümle, kanun yoluna başvurulmakla bozulan hüküm arasında çatışmayı engellemek, adli hataları önlemek ve nihayetinde adaleti tesis etmek için genel kuraldan ayrılmış, temyiz isteminde bulunmayan sanık da temyiz isteminde bulunmuş gibi temyiz incelemesi yapılmasında yarar görmüş ve kısaca Bozmanın sirayeti olarak tanımlanan müesseseyi getirmiştir.

Bozmanın sirayeti, 353 sayılı Kanun'un 226'ncı ve CMK'nın 306'ncı maddelerinde, Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi başlığı altında düzenlenmiş bulunmaktadır.

29.06.2006 tarihli ve 5530 sayılı Kanun'un 51'inci maddesi ile değişik, 353 sayılı Kanun'un 226'ncı maddesinde, Hüküm, sanık lehine bozulmuş ise ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanması olanağı varsa, bu sanıklar da temyiz isteminde bulunmuşçasına hükmün bozulmasından yararlanırlar. denilmektedir.

5530 sayılı Kanun'un 51'inci maddesinin gerekçesinde, Madde ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 306'ncı maddesine paralel bir düzenleme getirilmekte ve bozmada sirayetin alanı genişletilmektedir.

Mahkemece verilen hüküm, temyiz etmeyen sanık yönünden kesinleşir ve infaz edilebilir hâle gelir. Kural bu olmakla beraber aynı mahkemece aynı hükümle cezalandırılan sanıklar hakkında birbiriyle çelişen sonuçların doğmasının önlenmesi, adalet düşüncesiyle ve bazı koşullarda Askeri Yargıtayın bozma kararından temyiz etmeyen sanıkların da yararlandırılması uygun görülmüştür.

Bunun için,

1. Aynı mahkemece aynı kararla birden çok sanığın hükümlendirilmesi,

2. Sanıkların fiilinde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8'inci maddesinde tanımlanan nitelikte bağlantı bulunması,

3. Hükmün teşkilatında askeri mahkeme kurulan komutan, askeri savcı, katılan veya sanıklardan bir veya birkaçınca ve sanıkların tümünü kapsamayacak şekilde temyiz edilmiş olması,

4. Hükmün hukuka aykırılık nedeniyle sanık yararına bozulması,

5. Bu bozmanın hükmü temyiz etmeyen veya kendileriyle ilgili temyiz bulunmayan sanıklara da uygulanma olanağına sahip olması,

gerekecektir.

Temyiz etmeyen deyimine, temyiz yoluna hiç başvurmayan, süresinden sonra başvuran, temyiz istemi reddolunanlar dahildir.

Askeri Yargıtay, bozma kararında, karardan temyiz etmeyen sanıklardan hangilerinin yararlanacağını gösterir, ancak gösterilmemiş olması yararlanmayı önlemez. Mahkeme kanun gereği olarak bu durumu gözetmek zorundadır.

Bu bozma kararı ile temyiz yoluna başvurmayan sanıklar hakkında kesinleşen hüküm de ortadan kalkar, aynı sanıklarla ilgili olarak yeniden hüküm kurmak gerekir. şeklinde açıklamaya yer verilmektedir.

Bu bağlamda, Bozmanın sirayeti olarak düzenlenen kurumun uygulanabilmesi için, sanıkların eylemleri arasında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8'inci maddesinde tanımlanan nitelikte bağlantı bulunmasının önkoşul olarak arandığı görülmektedir. Ancak, belirtilen önkoşulun yanında, bozmanın hükmü temyiz etmeyen veya kendileriyle ilgili temyiz bulunmayan sanıklara uygulanma olanağının da mevcut olması gerekmektedir.

Bu itibarla, her bir sanığın şahsına özgü durumu nedeniyle farklılık gösteren uygulamalar (Erteleme, seçenek yaptırıma çevirme, takdiri indirim v.b.) nedeniyle yapılan bozmanın, diğer sanığa sirayetinin mümkün olmadığının kabulü gerekmektedir.

Dolayısıyla, eylemleri arasında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 8'inci maddesinde tanımlanan nitelikte bağlantı bulunan sanıkların geçmişleri ve suç işleme konusundaki eğilimleri gibi şahsa özgü değerlendirme yapılmasını gerektiren yasal kri