(353 S. K. m. 2, 19)
Daire ile Askeri Mahkeme arasında ortaya çıkan ve Daireler Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSKdan) resen emekli edilen sanık astsubay hakkında yüklenen firar suçu ile ilgili yargılamanın, tek hakim tarafından mı, yoksa kurul halinde mi yapılacağına ilişkindir.
Daire; sanık hakkındaki yargılamanın askeri mahkeme kurulunca yapılması gerektiğini kabul ederken;
Askeri Mahkeme; sanık hakkındaki yargılamanın tek hakim tarafından yapılması gerektiğini kabul ederek eski kararında direnmiştir.
353 sayılı Kanunun 19uncu maddesinde, subay ve astsubayların işledikleri suçlara ait davalar hariç olmak üzere, bazı suçları işleyenlerin davalarına tek hakim tarafından bakılacağı belirtilmektedir.
Bu madde hükmüne göre, subay ve astsubayların işledikleri askeri yargıya tabi suçlar ne olursa olsun, bunlara ilişkin davalara kurul halindeki askeri mahkemelerde bakılacaktır. Başka bir deyimle subay ve astsubayların işledikleri suçlara ait davalara askeri mahkemede tek hakim tarafından bakılması mümkün değildir.
Anayasanın 37nci maddesi, Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz hükmünü amirdir. Burada tabii hakim den söz edilmektedir. Tabii hakim, kanunun suçtan önce gösterdiği, yani davayı görecek hakimin suçun işlenmesinden önce kanunla belirlenmesidir. Suç işleyen kimsenin suç işlemeden önce hangi mahkemede yargılanacağını bilmesi en önemli temel haklardan biridir. Nitekim, Anayasada Tabii hakim kavramına Temel haklar ve ödevler hükmünde yer verilmiştir.
353 sayılı Kanunun 2nci maddesinde, askeri mahkemelerin, bu Kanunda aksi yazılı olmadıkça üç askerihakimden kurulacağı yazılıdır. Maddeden anlaşılacağı üzere, asıl olan, askeri mahkemelerin toplu mahkemeler olmasıdır. Bazı suçlarla ilgili davalarda yargılamanın, askeri mahkemelerin iş yükünü hafifletmek, davaları süratle sonuçlandırmak amacıyla tek hakim tarafından yürütülmesi kabul edilmiştir. Askeri mahkemede davaların kurul tarafından yürütülmesi asıl, tek hakimle yürütülmesi ise istisnadır. Toplu mahkeme (kurul halinde mahkeme) sanıklar için bir teminat teşkil eder. Doktrinde de, toplu mahkeme usulünün, hakim ne kadar çok olursa adaletin daha iyi tevzi edileceği, birlikte müzakerenin, kararların daha gerekçeli olabilmesini sağlayacağı, toplu mahkemelerde karşılıklı denetlemenin olduğu, böylece hakimlerin de tarafsızlığının temin edileceği, verilecek kararların daha adil olacağı fikri hakimdir.
Yargılama merciinin tayininde, sanığın suçu işlediği tarihteki statüsü ile yargılama sırasındaki statüsüne bakmak gerekir. Suç işlendikten sonra veya yargılama sırasındaki statü değişikliğinin yargılama mercii yönünden önemi bulunmamaktadır.
Bu açıklamalardan sonra somut olaya dönüldüğünde; sanık Astsb.T.A.nın 25 Mayıs 2009 - 5 Haziran 2009 tarihleri arasında Ankara ilinde düzenlenen Hudut İstihbaratı kursuna katıldığı, Kurs Belgesine göre 5 Haziran 2009 günü kurstan ayrılmasına rağmen, iki gün de yol izni eklendiğinde en geç 8 Haziran 2009 günü birliğine katılması gerekirken katılmayarak firar ettiği; 17 Ocak 2011 günü TSKdan resen ayırma işleminin yapıldığı anlaşılmıştır. Firar suçunda temadinin bitim tarihi TSKdan resen ayrılması işleminin onaylandığı tarihtir. Bu tarihte asker kişi sıfatı sona ermiştir. Sanığın suçu işlemeye başladığı tarihten suçun temadisinin sona erdiği tarihe kadar statüsü astsubaydır.
353 sayılı Kanunun 19uncu maddesine göre, subay ve astsubayların işledikleri suçlara ait davalara kurul halindeki askeri mahkemece bakılması öngörüldüğünden, sanık hakkında firar suçundan açılan davanın kurul halindeki askeri mahkemede yürütülmesi gerekir.
Sanık hakkında, TSKdan resen ayrılmasından sonra, yani asker kişi sıfatı sona erdikten sonra dava açılmış olması durumu değiştirmez. Sanık suçu işlediğinde astsubay olduğuna göre, heyet halinde askeri mahkemede yargılanması tabii hakim ilkesinin bir gereğidir.
Bu nedenle; sanığın kurul halinde teşekkül ettirilen Askeri Mahkemede yargılanması gerekirken, yargılamanın tek hakim tarafından yapılması usule aykırı bulunduğundan, direnme hükmünün usul yönünden bozulmasına karar verilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy