Askeri Yargıtay Daireler Kurulu 2012/80 Esas 2012/84 Karar

(353 S. K. m. 21, 31, 32, 176) (5271 S. K. m. 18)

Daire ile Başsavcılık arasında ortaya çıkan ve Daireler Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık, bir başka askeri mahkeme tarafından yetkili görülmesi sebebiyle yargılama yapan askeri mahkeme tarafından yetkisizlik kararı verilebilmesi için, 353 sayılı Kanun'un 32’nci maddesine uygun olarak sanığın istemde bulunmuş olmasının gerekip gerekmediğine ilişkin bulunmaktadır.

Daire; …. Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesinde yapılan yargılamada sanıklar tarafından yetkisizlik iddiasında bulunulmadığı halde yetkisizlik kararı verilmesinin 353 sayılı Kanun'un 32’nci maddesine aykırı olduğunu, bu aşamada Askeri Mahkemeler arasında çözümlenmesi gereken olumsuz yetki uyuşmazlığı bulunmadığını ve anılan kararın kaldırılması gerektiğini kabul etmişken;

Başsavcılık; yetkisizlik kararlarının usul bakımından denetlenmesinin mümkün olmadığı, kaldı ki; bir başka askeri mahkeme tarafından yetkili görülmesisebebiyle yargılama yapanaskeri mahkemece yetkisizlik kararı verilebilmesi için sanığın istemde bulunmasının gerekmediği, bunun hayatın olağan akışına aykırı olduğu görüşündedir.

Uyuşmazlık konusunun çözümü için ilgili hükümlerin incelenmesi gerekmektedir.

İlgili Hükümler

353 sayılı Kanun’un;

“Genel olarak yetki” başlığı altındaki 21’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Askeri mahkemelerin yetkisi, teşkilatında askeri mahkeme kurulan kıta komutanı veya askeri kurum amirinin kadro ve kuruluş itibariyle emirleri altında bulunan kişiler ile adli bakımdan kendisine bağlanmış birlik ve askeri kurum mensupları hakkında caridir.”;

“Geçici görevlendirmede yetki” başlığı altındaki 23’üncü maddesinde: “Bir askeri birlik veya kurumda geçici olarakgörevlendirilen veya harekat komutasına verilen asker kişiler, bu görevlerinin devamı süresince, geçici olarak görevlendirildikleri veya harekat komutasına verildikleri askeri birlik veya kurumun bağlı bulunduğu Askeri Mahkemenin yetkisine tabidirler.”;

“Olumsuzyetki uyuşmazlığı” başlığı altındaki 31’inci maddesinde: “Birkaç askeri mahkeme arasında yetki hususunda olumsuz uyuşmazlık çıkar ve yetkisizlik kararları aleyhine kanun yollarına başvurma imkanı kalmamış bulunursa, Askeri Yargıtay yetkili mahkemeyi tayin eder.”;

“Yetkisizlik iddiası” başlığı altındaki 32’nci maddesinde: “Sanık, sınıf ve rütbe yönünden olmayan yetkisizlik iddiasını duruşmada sorgusundan önce askeri mahkemeye bildirir.

Yetkisizlik iddiası üzerine askeri mahkeme bu iddiayı, sanığın sorgusundan önce karara bağlar. Bu aşamalardan sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamayacağı gibi mahkemeler de bu hususta resen karar veremez.”;

“Görevsizlik ve yetkisizlik kararı” başlığı altındaki 176’ncı maddesinde: “Duruşma sırasında sanığın veya suçun askeri yargıya tabi olmadığı anlaşılırsa askeri mahkeme görevsizlik kararı verir.

Sanığın rütbesi veya sınıfı uygun değilse yetkisizlik kararı verilir.

Bu kararlar temyiz olunabilirler ve iddianamenin bütün sonuçlarını meydana getirerek aynı şartlara tabi olurlar. ”;

CMK’nın “Yetkisizlik iddiası” başlığı altındaki 18’inci maddesinde:

“(1) Sanık, yetkisizlik iddiasını, ilk derece mahkemelerinde duruşmada sorgusundan, bölge adliye mahkemelerinde incelemeninbaşlamasından ve duruşmalı işlerde inceleme raporunun okunmasından önce bildirir.

(2) Yetkisizlik iddiasına ilişkin karar, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusundan önce, bölge adliye mahkemelerinde duruşmasız işlerde incelemenin hemen başlangıcında, duruşmalı işlerde inceleme raporu okunmadan önce verilir. Bu aşamalardan sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamayacağı gibi mahkemeler de bu hususta resen karar veremez.

(3) Yetkisizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. ”;

Hükümleri yer almaktadır.

Değerlendirme ve Kabul

Yukarıda aşamaları anlatılan dava konusu olayda, iki ayrı askeri mahkemenin sanıklar hakkında açılmış olan davayla ilgili yargılama yetkisinin diğerine ait olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararları verdiği, bu kararlar aleyhine kanun yolu isteminde bulunulmadığı ve 353 sayılı Kanun'un 31’inci maddesi uyarınca yetkili mahkemenin belirlenmesi için dava dosyasının Askeri Yargıtay’a gönderildiği anlaşılmaktadır.

Daire tarafından, yetkili mahkeme belirlemesi yapılmamış; …. Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesinde yapılan yargılamada sanıklar tarafından yetkisizlik iddiasında bulunulmadığı halde resen yetkisizlik kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğu kabul edilerek bu Mahkeme tarafından verilmiş olan yetkisizlik kararı kaldırılmıştır.

CMK’nın 18’inci maddesinde yer alan hükümlere paralel olarak düzenlenmiş olan 353 sayılı Kanun'un 32’nci maddesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, esas itibarıyla yetkisizlik iddiasının sadece sanık tarafından ileri sürülebileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı, birinci fıkrada yer alan sanığın yetkisizlik iddiasını sorgusundan önce bildireceğine ilişkin düzenlemenin; sadece sanık tarafından yetkisizlik iddiasında bulunulabileceği, askeri savcı tarafından böyle bir iddianın ileri sürülemeyeceği veya askeri mahkeme tarafından bu konuda resen karar verilmeyeceği şeklinde anlaşılmasının doğru olmadığı; ikinci fıkrada yer alan, sorgudan sonra yetkisizlik iddiasında bulunulamayacağına ve mahkeme tarafından bu konuda resen de karar verilmeyeceğine ilişkin hükmün karşıt anlamından, sorgudan önce, bu konuda bir istem olmasa bile, mahkeme tarafından resen yetkisizlik kararı verilebilmesine olanak tanındığının açıkça anlaşıldığı görülmektedir.

353 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinin 5530 sayılı Kanun'un 11’inci maddesiyle değiştirilerek yeniden düzenlenmesine ilişkin madde gerekçesinde, yapılan değişiklikle Ceza Muhakemesi Kanununa paralelolarak yetkisizlik iddiasının sanık tarafından yapılabileceği doğrultusunda bir sınırlama getirildiği ifade edilmiş ise de; ne ikinci fıkra kapsamında maddeden böyle bir sonuç çıkarılması mümkündür, ne de CMK’nın 18’inci maddesinde böyle bir sınırlama bulunmaktadır.

Dolayısıyla, ... Tümen Komutanlığı Askeri Mahkemesi tarafından verilmiş olan yetkisizlik kararının usul yönünden hukuka aykırı olarak verilmiş olduğu gerekçesiyle kaldırılması, 353 sayılı Kanun’un 31’inci maddesine aykırı bulunmaktadır.

Bu sebeplerle, hukuka aykırı olduğu anlaşılan Daire kararının kaldırılmasına karar verilmiş; bu aşamadan sonra, yetkili askeri mahkemenin belirlenmesi için yapılacak incelemenin Daire tarafından mı, yoksa Daireler Kurulu tarafından mı yapılması gerektiği hususu tartışılmıştır.

Kurulumuzca bu konuda yapılan değerlendirmeler sonunda; yargılamanın bir an önce sonuçlandırılması amacıyla bu konudaki incelemenin de Daireler Kurulunca yapılması gerektiği kabul edilmiştir.

Yetkili Askeri Mahkemenin Belirlenmesi

Sanıkların suç tarihlerinde görev yaptıkları birliğin, İskenderun’da konuşlu bulunan ... Tugay 2’nci Mekanize Piyade Tabur Komutanlığı olduğu;

Bu Birliğin, Jandarma Genel Komutanlığının 10.03.2006 tarihli ve .Kolordu Komutanlığının 27.01.2006 tarihli emirleri ile 01.04.2006 tarihinden itibaren Hatay - Amanoslar bölgesinde kullanılmak üzere .Jandarma Bölge Komutanlığının harekat komutasına, …. Jandarma Bölge Komutanlığının 31.03.2006 tarihli emriyle de, 2006 yılı Bahar - Yaz dönemi İç Güvenlik Harekatı süresince . İl Jandarma Komutanlığının harekat komutasına verildiği;

... Jandarma Bölge Komutanlığının 10.12.2008 tarihli, 2008 - 2009 Kış Dönemi İç Güvenlik Harekatı Uygulama emrinde; 2’nci Mekanize Piyade Tabur Komutanlığının, Jandarma Bölge Komutanlığının (Hatay İl Jandarma Komutanlığının) harekat kontrolünde kalmaya devam edeceğinin düzenlendiği;

.Jandarma Bölge Komutanlığının 10.03.2009 tarihli, 2009 Yaz Dönemi İç Güvenlik Harekatı Uygulama emrinde, …… İl Jandarma Komutanlığının bu Birliği harekat komutasında sevk ve idare edeceğinin açıkça belirtilmiş olduğu;

Anlaşılmakta olup; bu düzenlemelere göre, sanıkların görev yaptıkları Birlik Komutanlığının, suçun işlendiği iddia olunan dönemde, ….. İl Jandarma Komutanlığının harekat komutasında olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

353 sayılı Kanun'un 23’üncü maddesi uyarınca; bir askeri birlikte geçici olarak görevlendirilen veya harekat komutasına verilen asker kişilerin, bu görevlerinin devamı süresince, geçici olarak görevlendirildikleri veya harekat komutasına verildikleri askeri birlik veya kurumun bağlı bulunduğu askeri mahkemenin yetkisine tabi olmaları ve MSB Adli Yetki Kitabına göre ….. İl Jandarma Komutanlığının ….. Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesinin adli yetki alanı içinde bulunması sebebiyle, sanıklar hakkında yargılama yapma görev ve yetkisinin ….. Tugay Komutanlığı Askeri Mahkemesine ait olduğu açık olduğundan, bu mahkeme tarafından verilmiş olan yetkisizlik kararının kaldırılmasına ve dava dosyasının anılan mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy