(1402 S. K. m. 13, 15)
KONU: As.Yargıtay Başsavcısı Hak.Tuğamiral Yusuf ERYILMAZ imzasını taşıyan 26.4.1983 tarih ve U.Ev.No.:1983/1487 sayılı yazı ile Başkanlığa hitaben yapılan başvuruda;1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 19.9.1980 tarih ve 2301 sayılı Kanun ile değişik 13 ve 15 nci maddelerinde bahis konusu "...ancak Sıkıyönetim Komutanı bu suçlardan, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmedikleri ilgili Adli mercilere vermeye yetkilidir.Sıkıyönetim Komutanının suç dosyasını gönderdiği Cumhuriyet Savcıları, Askeri Savcılar ile Askeri veya Adliye Mahkemeleri görevsizlik ve yetkisizlik kararları veremezler..." şeklindeki hükümlerin uygulanması ile ilgili Askeri Yargıtay 4 ncu Dairesinin 31.12.1982 gün ve 1982/945-1002 sayılı ve bu karara karşı Başsavcılıkça vaki 10.1.1983 tarihli itiraz üzerine Askeri Yargıtay Daireler Kurulunca tesis edilmiş bulunan 27.1.983 gün ve 1983/24-21 sayılı kararları ile, aynı konudaki Askeri Yargıtay 5 nci Dairesinin 16.2.1982 gün ve 1982/25-20 sayılı kararları arasında aykırılık bulunduğu ileri sürülerek,Ege Ordu ve Sıkıyönetim K.lığının 13.4.1983 tarih ve AD.MÜŞ: 1983/415 sayılı yazılar ile Başsavcılığın 10.1.1983 tarih ve 1982/4208 sayılı itiraz tebliğnamesindeki "Sıkıyönetim Komutanlarının,Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmeyip de evvelce ilgili adli mercilere göndermiş olduğu bazı suç dosyalarını geri alabileceği" görüşü doğrultusunda İçtihatların Birleştirilmesinde lüzum ve zaruret hasıl olduğu belirtilmiştir.
İNCELEME: Bu istem üzerine Başsavcılıkça belirtildiği şekliyle, bahis konusu hükümlerin
uygulanmasıyle ilgili olarak birbirine benzer olaylarda bir İçtihat aykırılığı bulunup bulunmadığının öncelikle tespit ve bu hususta bir karara varabilmek için yukarıda mevzubahis edilen Askeri Yargıtay 4 ncü ve 5 nci Daire kararları ile Daireler Kurulu kararı ve sair kararlar birlikte incelendi:
4 ncü Dairenin 31.12.1982 gün ve 1982/945-1002 sayılı kararında özetle; Sıkıyönetim Komutanının, hazırlık evrakı veya dava dosyasını bir mahkemeye gönderdikten sonra bu emrini geri alma ve davayı başka bir mahkemeye nakletmeye yetkisi olmadığı, yetkisi olmadığı içindir ki yeni bir emre dayanarak ilk mahkemelerin artık görevsizlik ve yetkisizlik kararı veremeyecekleri, verirlerse bu kararların 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 13 ve 15 nci maddelerine aykırı olacağı belirtilmiş olup, bu karara karşı Başsavcılıkça 10.1.1983 tarih ve 1982/4208 sayılı tebliğname ile yapılan İtiraz, Daireler Kurulunun 27.1.1983 tarih ve 1983/24-21 sayılı kararı ile reddedilmiş olmasına rağmen, 5 nci Dairenin 16.2.1982 gün ve 1982/25-20 sayılı kararında, Sıkıyönetim Komutanının Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmeyip de evvelce diğer adli mercilere göndermiş olduğu bazı suç dosyaları ile ilgili katiyet ifade etmeyen bu tasarrufunun değişmiş olan şartlar ve halihazır durum muvacehesinde geri alınmasında bir sakınca olmadığı kabul edilerek, bu konuda bir İçtihat aykırılığı yaratılmışsa da bilahare, aynı Dairece bu görüşten dönülmek suretiyle 20.4.1983 tarih ve 1983/297-275 sayılı kararında; Sıkıyönetim Komutanının 1402 sayılı yasanın 13 ve 15 nci maddeleriyle komutanlara tanınan takdir yetkisinin komutanlarca kullanılma şekil ve sonuçlarının kanunda açık olarak yazılı bulunduğu, Komutanların kendilerine gönderilen suç evrakını vereceği yetkili ve görevli adli mercii ancak bir defa tayin ettiklerine göre, Sıkıyönetim Komutanının yukarıda açıkça izah edildiği veçhile 18.11.1981 gün ve AD.MÜŞ : 1981/2244 sayılı yazılarıyla suçun niteliği itibariyle Sıkıyönetim Askeri Savcılığına gönderilmesine gerek kalmadığını belirtmek suretiyle kanuni yetkisini kullandığına göre, bu emrini artık geri alamayacağı kabul edilmiş olmakla, mezkur kararlar arasında bir içtihat aykırılığının bulunmadığı anlaşılmıştır.Nitekim evvelce Askeri Yargıtay Başsavcılığınca da, 5 nci Dairenin bu son kararı ile ilgili dava dosyası hakkında düzenlenen 7.4.1983 tarih ve 1983/1598 sayılı tebliğnamede aynen "Askeri Yargıtay 4 ncü Dairesinin 31.12.1982 gün ve 1982/945-1002, Daireler Kurulunun 27.1.1983 gün ve 1983/24-21 sayılı kararlarında bütün detaylarıyla açıklandığı üzere, Sıkıyönetim Kanununun 13 ve 15 nci maddeleriyle Komutanlara tanınan bu takdir yetkisinin Komutanlarca kullanılması şekli ve sonuçları kanunda açık olarak yazılmıştır. Komutanlar, kendilerine gönderilen suç konusu evrakı göndereceği yetkili ve görevli mercii ancak bir defa tayin edebilmektedir. Aynı şekilde Sıkıyönetim Komutanının gönderdiği dosya üzerinde işlem yapan mercilerinde yetkileri kısıtlanmış olmaktadır.
Komutan 18.11.1981 gün ve 1981/2244 sayılı müzekkeresiyle suçun niteliği itibariyle Sıkıyönetim Askeri Savcılığına gönderilmesine gerek olmadığını belirtmek suretiyle yasal yetkisini kullanmıştır.
Bunun aksi surette ikinci bir müzekkere ile dava dosyasının Askeri mahkemeye gönderilmesine karar verilmesini istemesi yasaya aykırıdır..." denmek suretiyle 4 ncu Dairenin ve Daireler Kurulunun yukarıda tarih ve sayısı yazılı kararlarında belirtilmiş bulunan görüş ve düşüncelerin benimsenmiş olduğu tespit edilmiştir.
SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1402 Sayılı Sıkıyönetim Kanununun 19.9.1980 tarih ve 2301 sayılı kanunla değişik 13 ve 15 nci maddelerinde bahis konusu "...Ancak Sıkıyönetim
Komutanı bu suçlardan, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmediklerini ilgili adli mercilere vermeye yetkilidir. Sıkıyönetim Komutanının suç dosyasını gönderdiği Cumhuriyet Savcıları, Askeri Savcılar ile Askeri veya Adliye Mahkemeleri görevsizlik ve yetkisizlik kararı veremezler..." şeklindeki hükümlerin uygulanması ile ilgili olmak üzere İçtihatları Birleştirme yoluna gitmeye LÜZUM OLMADIĞINA, kararın bir suretinin Başsavcılığa GÖNDERİLMESİNE 13.5.1983 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞIT OY GEREKÇESİ: 1402 Sayılı Sıkıyönetim Kanunun 19.9.1980 tarih 2301 sayılı kanunla değişik 13 ncü maddesinin 3 ncu fıkrası Sıkıyönetim Komutanlarına, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılmasına lüzum görmedikleri dava dosyalarını ilgili adli mercilere gönderme yetkisi tanımıştır.
Her ne kadar, 13 ncü maddenin son fıkrasında... Sıkıyönetim Komutanlarının suç dosyasını gönderdiği Cumhuriyet Savcıları ile Askeri veya Adliye Mahkemeleri görevsizlik ve yetkisizlik kararı veremiyecekleri kayıt altına alınmış ise de, bu kayıt Sıkıyönetim Komutanlarının gönderme sırasındaki iradesine bağlı bulunmaktadır.
Özellikle, olayların yoğun olduğu bölgelerde çok sayıda suç evrakına muhatap olan Sıkıyönetim Komutanları 13 ncü maddenin kendilerine verdiği yetkiye dayanarak basit görünümlü veya ferdi nitelikteki yazılama, bildiri dağıtma, afiş asma, 6136 sayılı kanuna muhalefet gibi o anda ideolojik amacı belirsiz ve yasadışı bir örgütle ilgisi saptanamayan eylemlerle ilgili suç dosyalarını ilgili adli mercilere gönderdikleri, ve gönderme iradelerinin 13 ncü maddesinin b. fıkrasında işaret edilen ve mutlak Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerince bakılması öngörülen, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerince el konulan herhangi bir suçla, umumi ve müşterek gaye içerisinde irtibatlı bulunan suçlar dışında kalan suç evrakına münhasır kaldığı ve gönderme iradesinin bu yöne yönelik bulunduğu dikkate alındığında sonradan bu iradenin Sıkıyönetim Askeri mahkemelerinin el koyduğu herhangi bir suçla umumi ve müşterek gaye içinde irtibatı tespit edilmesi, ilk anda basit görünümlü ferdi nitelikteki yazılama, bildiri dağıtma, afiş asma, 6136 sayılı kanuna muhalefet gibi eylemlerin, Sıkıyönetim Askeri Mahkemelerinde bakılması öngörülen T.C.K.nun 146, 149, 168, 169 gibi tehlike suçlarının unsurları ve faillerinin de bu maddeler kapsamında asli veya feri fail olduklarının anlaşılması halinde Sıkıyönetim komutanlarının gönderme iradesine ters düşeceği ve yine aynı suçtan hem Sıkıyönetim hem de umumi adli mercilerde dava mevzuu yapılması gibi ceza hukukuna ters düşen ve tabii hakim ilkesiyle bağdaşmayan bir durum yaratacağı ve ayrıca, uygulamada Askeri Yargıtay 5 nci Dairesinin 16.2.1982 gün ve 1982/25-20 sayılı kararına ve yine Yargıtay 9 ncu Dairesinin 8.7.1982 gün ve 1982/2589-2538 esas karar sayılı İçtihadına da ters düşeceğinden çoğunluk kararına karşıyız. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy