(926 S. K. m. 36)
Davacı vekili 26 Nisan 1965 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 1988-1989 ders yılında ODTÜ Yabancı Diller Yüksek Okulunda master öğrencileri için açılacak sınıflarda lisan eğitimi programına katılmak üzere öğretmen subay olarak görevlendirildiği, program sonunda girdikleri yeterlik sınavında başarısız olan müvekkilinin rütbe bekleme süresinin 926 sayılı Kanunun 36/b maddesi uyarınca katıldığı programda geçen süre kadar uzatıldığını, 3747 sayılı yasa ile üniversitelerde her kademede lisans, lisansüstü, master programlarında okuyan öğrencilere yeni sınav hakları tanındığı halde, K.K.K. lığı adına öğrenim gören öğretmen subaylara bu hakkın tanınmadığını, ODTÜ Yabancı Diller Yüksek Okulunca 16 Ocak 1995 tarihli bir yazı ile K.K.K. Per. D. Başkanlığına gönderilen bir yazıda; önceki yıllarda kendi bünyesinde lisan eğitimi gören K.K.K. lığı Personelinin 25 Ocak 1995 tarihinde yapılacak İngilizce yeterlik sınavına katılabileceklerinin bildirildiğini, K.K.K. lığının mesaj emri ile ODTÜ Yabancı Diller Yüksek Okulunda önceki yıllarda lisan eğitimi gören öğretmen subayların 25 Ocak 1995 tarihinde sınav yapılacak okulda hazır bulunmalarının istendiğini, müvekkili ile birlikte sınava katılan arkadaşlarının sınavda başarılı olduklarını, K.K.K. lığınca yapılan yeni değerlendirme sonucu yasada hüküm bulunmadığından rütbe bekleme süresinin uzatılması işleminin geri alınamayacağının bildirildiğini, bu uygulamanın hukuka ve mevzuata aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.
Dosyadan, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde yer alan Askeri Liselerde yabancı dille eğitim yapılması gözönüne alınarak, bu liselerde görev yapan meslek dersleri öğretmenlerinin lisan öğrenmesi için lisan öğretimine gönderilmesi amacıyla davacının 1988-1980 öğretim yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesin (ODTÜ) de lisan öğrenimine gönderilip bu öğretimde (başarısız olması üzerine, 826 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi (b) fıkrası uyarınca rütbe bekleme süresinin başarısızlıkla sonuçlanan öğrenim süresi kadar uzatılması işleminin geri alınmaması işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle işbu davayı açmış bulunmaktadır.
Bilindiği gibi; konuya ilişkin 926 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi (b) fıkrası aynen; Silahlı Kuvvetler hesabına veya izinli olarak yurt içinde veya yurt dışında her çeşit öğrenim, kurs ve staja gönderilen subaylardan öğrenim, kurs veya stajlarını bu kanun hükümlerine göre hazırlanacak yönetmelikte gösterilen süre ve şartlar içinde, bitiremeyen, başarısızlık veya diğer sebeplerle bu yönetmelikte gösterilen sürelerden fazla sınıfta kalmak suretiyle bu süre içerisinde bitirmelerine imkan olmayan, üniversiteler, yüksek okullar veya sınıf okulları yönetmeliklerine göre, öğrencilikle ilişkileri kesilen, devamsızlık, başarısızlık, uygunsuz hallerinden dolayı eğitimlerine son verilen veya devre kaybedenlerin öğrenim, kurs veya stajda kaldıkları süreler kadar (bekleme süreleri uzatılır... hükmünü taşımaktadır.
Davacının gönderildiği lisan öğreniminde 1988-1989 öğrenim döneminde başarısız olduğu konusunda kuşku bulunmadığından, yukarıya tam metni çıkarılan 926 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi (b) fıkrasının aradığı koşullar gerçekleştiğinden davacının başarısızlıkla sonuçlanan öğrenim süresi kadar rütbe bekleme süresinin uzatılması biçiminde tesis olunan işlem yerindedir. Zira anılan yasa hükmünün öngördüğü koşulun gerçekleşmesi halinde davalı idarenin bu işlemi tesis edip etmeme konusunda bir takdir hakkı bulunmamakta, aksine ortada bağlı yetki mevcut olduğundan, idarenin rütbe bekleme süresini uzatması zorunlu bulunmaktadır. Nitekim idare de bu doğrultuda işlem tesis etmiş bulunmaktadır.
Bunun kaçınılmaz sonucu olarak ta idare, rütbe bekleme süresinin uzatılmasına neden olan koşulun, işlemin tesis edilmesinden sonra, değişmesi halinde dahi, bu işlemi ortadan kaldıracak biçimde, yeni bir işlemi kendiliğinden tesis edemez. Bunun aksine karar verilebilmesi için yasalarda davalı idareye ayrıca yetki veren hükümlerin yer alması gerekmektedir;
Dava konusu, daha önce tesis olunan işlemin geri alınmaması işleminin iptali isteminden ibaret olduğuna göre, işlemin geri alınması müessesi içerisinde konunun tartışılması gerekmektedir.
Gene bilindiği üzere, idarenin tesis ettiği işlemlerin bir kısmı takdir yetkisi içerisinde kalmakta, diğer kısmı ise bağlı yetki ile değerlendirilmek gerekmektedir.
Takdir yetkisi ile anlatılmak istenilen birtakım koşulların oluşması halinde idarenin belli bir işlemi tesis edip etmemekte az çok serbestisinin bulunmasıdır. Bir başka deyimle takdir yetkisinde, idarenin yetkisini kullanıp kullanmamakta ya da kullanmasının koşullarını saptamada bir seçim hakkına sahip olmasıdır.
Bağlı yetkide ise; yasa belirli koşulların gerçekleşmesi halinde tesis olunacak işlemi açık bir biçimde göstermekte; dolayısıyla yasada öngörülen bu koşulların gerçekleşmesi halinde idare gene yasada öngörülen işlemi tesis etmek zorunda kalmaktadır. Yani bağlı yetkide idare tesis olunacak işlemin türünü saptamada bir seçim hakkına da sahip değildir.
Yukarıda da açıklandığı üzere, 926 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi (b) fıkrasında öngörülen koşullar gerçekleşmiş olduğundan, bu konuda bağlı yetkisi bulunan davalı idarenin tesis ettiği rütbe bekleme süresinin uzatılması işlemini tesis etmesi kaçınılmaz bir sonuçtur.
Yeri gelmişken, idare hukuka aykırı olarak tesis etmiş olduğu bir işlemi, bu işlem yok hükmünde olmadığı ve hile ile elde edilmediği ve de üçüncü kişiler lehline bir sonuç doğurduğu ahvalde dava açma süresi içerisinde; üçüncü kişiler aleyhine bir hüküm doğurmuş ise, her zaman geri almak yetkisine sahip bulunmaktadır.
Buna karşılık, hukuka uygun olarak tesis olunan ve üçüncü kişiler lehine bir hüküm doğuran işlemini bu konuda bağlı yetkiye sahip olan idarenin hiç bir zaman geri alması mümkün değildir.
Dava konusu olayda görüldüğü üzere, lisan öğretimde başarısız olduğu gerekçesine dayanarak davalı idarenin, rütbe bekleme süresini başarısızlıkla sonuçlanan öğrenim süresi kadar uzatması işlemi yerindedir. Bağlı yetki sonucu tesis olunan bu işlemin geri alınması da açıklanan nedenlerle mümkün olmadığından dava konusu işlem hukuka uygun bulunmaktadır.
Netice olarak; yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere rütbe bekleme süresinin uzatılması işleminin geri alınmamasına ilişkin işlem hukuka ve mevzuata uygun bulunduğundan yasal dayanaktan yoksun DAVANIN REDDİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy