(5434 S. K. m. 133) (1683 S. K. m. 1, 45)
Davacı, 4.12.1995 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; babası Salih oğlu 1325 doğumlu Hüseyin Uçar'ın, 1933 yılında İnegöl Askerlik Şubesinden askere sevkedildiğini, Mardin'de gümrük askeri olarak vatani görevini ifa ederken 20.11.1934 tarihinde kamyon devrilmesi sonucu şehit düştüğünü, kendisinin 65 yaşını aşkın, fakir ve muhtaç olması nedeniyle babasından dolayı kendisine yetim aylığı bağlanması istemiyle davalı kuruma yazılı olarak başvurduğunu, ancak 6.3.1995 tarihli işlemle aylık isteminin reddedildiğini, bu işlemin hukuka aykırı olduğunu belirterek, iptalini talep ve dava etmiştir.
Dava dosyası ile ara kararımızla celbedilen tahsis dosyasındaki bilgi ve belgelerden; İnegöl Nüfus Müdürlüğünce düzenlenen nüfus kayıt örneğine göre, davacının babası 1325 doğumlu Hüseyin Uçar'ın 26.11.1934 tarihinde vefat ettiğinin belirtildiğini, davalı kurumun yaptığı yazışmaya verilen cevaptan, bu ölümün müstenidatını teşkil eden ölüm vukat defterindeki kayıttan, mütevaffanın 20.11.1934 tarihinde kamyon devrilmesi sonucu bilahare hastanede vefat ettiğinin belirtildiği, bu somut belge dışında davacının babasının askerlikte ilgili herhangi bir kaydına ne İnegöl Askerlik Şubesinde ne de MSB. lığı Arşiv Müdürlüğünde rastlanılmadığı, davacının malûl ve muhtaç olduğunun mevcut belgelerle sabit olduğu, davalı kurumun davacının babasının şehitliğinin tevsik edilmediği gerekçesiyle, davacının 1.8.1994 tarihli aylık başvurusunu reddettiği anlaşılmaktadır.
Şehit yetim aylıkları, 1325 tarihli Askeri Tekaüt ve İstifa Kanunu, 1683 sayılı Askeri ve Mülki Tekaüt Kanunun ve 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunlarında düzenlenmiş olup; belirtilen sıra ile birbirini izleyen zamanlarda yürürlüğe giren ve bilahare ilk ikisi yürürlükten kalkan bu kanunlardan, şehitlik (vefat) anında yürürlükte olan Kanun hangisi ise o kanunun yürürlükte bulunduğu zaman dilimi içinde meydana gelen olaylara uygulanabileceği ilkesi gereğince, o kanunun şehit-yetim hükümlerinin aradığı şartlarının bulunup bulunmadığının tesbiti gerekecektir. Diğer bir deyişle, önce uygulanabilecek kanun tesbit edilecek, sonra da bu kanunun yetim aylığı bağlanabilmesi için aradığı şartların varlığı araştırılacaktır.
Davacının babasının 20.11.1934 tarihinde Mardin'de kamyon devrilmesi sonucu hastanede vefat ettiği konusunda bir uyuşmazlık yoktur. 1325 tarihli Kanunun 1.6.1930 tarihinde ilga edildiği, 5434 sayılı Kanunun da 17.6.1949 tarihinde yürürlüğe girdiği gözönünde tutulduğunda; dava konusu olayın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan kanunun, 1.6.1930 tarihinde yürürlüğe girerek 5434 sayılı Kanunun 133 ncü maddesi ile 17.6.1949'da ilga edilen 1683 sayılı Askeri VB Mülki Tekaüt Kanunu olduğu görülmektedir.
1683 sayılı Kanunun 1 nci maddesine göre asker ve jandarma efradının yetimlerine aylık bağlanabileceği belirtildikten sonra, yetim aylığı bağlanabilmesi için bulunması gereken şartlar, aynı Kanunun 45 nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, hazarda kendisinin sun'u taksiri (kusuru) olmayarak vazife icabı kaane veya mecruh olup tedavi sırasında veya icra olunan cerrahi ameliyat neticesinde vefat eden efradın yetimlerine 1. derecede maluliyet maaşı bağlanması gerekli bulunmaktadır. TBMM.'nin 927 sayılı Tefsir Kararı da (RG. 5.11.1936, S. 3224) bu doğrultuda olup; ölenin kendi kusuru olmadığı hizmetten doğan kazalardan dolayı yetimlerine aylık bağlanması gerektiği hususu tekrarlanmaktadır.
Davacının babası Hüseyin Uçar'ın İnegöl Askerlik Şubesinde ve MSB. lığı Askeri Arşivinde askerlik durumuna ilişkin herhangi bir kaydın bulunmadığı anlaşılmakla beraber; idarenin kayıtlarını düzenli ve iyi bir şekilde tutmaması ve bu konudaki kamu hizmetinin kötü işlemesi karşısında, sözkonusu kayıtların yokluğunun ağır sonuçlarına davacının katlanmasını beklemek, düzenli idare ve hukuk devleti ilkeleri ile bağdaşamaz. Bu nedenle, davacının davalı sandığa aylık bağlanması için yaptığı yazılı başvuruda belirttiği babasının Mardin'de asker iken vefat ettiğine ilişkin beyanının; davalı sandığın İnegöl Nüfus Müdürlüğünden celbettiği ölüm vukuat defterindeki kayıtla doğrulanması ve adı geçenin Mardin'de 26.11.1934 tarihinde kamyon devrilmesi sonucu vefat ettiğinin saptanması dolayısıyla, müteveffanın Mardin'de silah altında iken askeri araç kazası sonucu öldüğünün kabulü, yaşamın olağan akışına ve tüm dosya kapsamına göre gerekli bulunmaktadır.
Bu durumda, davacının babasının 1683 sayılı kanunun 45 nci maddesinde belirtilen kendi kusuru olmaksızın, barışta silah altında iken hizmete ilişkin bir kaza sonucu vefat etme kapsamında değerlendirilmesi zorunlu görüldüğünden; malûl ve muhtaç olduğu dosya kapsamı ile sabit olan davacıya, babasından dolayı yetim aylığı bağlanması gerekli iken, aksi yönde tesis edilen davalı idare işlemi hukuka aykırılıkla sakatlanmış bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; davacıya, silah altında iken hizmetten kaynaklanan bir kaza sonucu vefat ettiği anlaşılan babası Hüseyin Uçar'dan dolayı, 1683 sayılı Askeri ve Mülki Tekaüt Kanununun 45 nci maddesi uyarınca yetim aylığı bağlanmaması işlemi sebep ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırı görüldüğünden İPTALİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy