(926 S. K. m. 79, Ek Geç. m. 63)
Davacı 29.7.1998 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; 14.9.1990 tarihinde yüksek öğrenimini tamamladığını, 1.12.1991 - 30.11.1992 tarihleri arasında P.Atğm. olarak yedek subaylık hizmetini tamamlamasını müteakip 4.11.1993 tarihinde uzman erbaş statüsüne girdiğini, 30.8.1996 tarihinde ise astsubaylığa naspedildiğini, KKK. lığının 8.5.1997 tarihli işlemi ile yedek subaylıkta ve uzman erbaşlıkta geçen sürelerinin kıdeminden sayılarak astsubay çavuşluk nasbinin 5.10.1992 tarihine götürüldüğünü ve bu nasıp düzeltmesi sonrasında 30.8.1997 tarihinde Astsubay kıdemli çavuşluğa terfi ettirildiğini, yüksek okul mezunu olması nedeniyle en az bekleme süresinden yararlandırılması istemiyle yapmış olduğu başvurunun, KKK. lığının 30.4.1998 tarihli işlemi ile reddedildiğini, oysa 926 sayılı Kanunun Ek Geçici 63 ve Astsubay Sicil Yönetmeliğinin Ek Geçici 4 ncü maddeleri uyarınca eksik rütbe bekleme süresine tabi tutulması gerekirken, aksi yönde tesis edilen işlemin hukuka aykırılıkla sakatlandığını belirterek, iptalini talep ve dava etmiştir.
Dava dosyası ile davacıya ait özlük dosyasının incelenmesinde; davacının 14.9.1990 tarihinde Anadolu Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesinden mezun olduğu ve 1.12.1991 - 30.11.1992 tarihleri arasında P.Atğm. olarak yedek subaylık hizmetini tamamlayarak terhis edildiği, talebi üzerine 4.10.1993 tarihinde uzman erbaş statüsüne girdiği, bu statüde iken başarılı olarak astsubaylığa geçme sınavlarını kazanarak, sınıf okulu eğitimini müteakip 30.8.1996 tarihinde Astsb. Çvş. naspedildiği, davalı idarece bir süre tereddüt gösterildikten sonra KKK. lığının 8.5.1997 tarihli işlemi ile davacının yedek subaylıkta ve uzman erbaşlıkta geçen sürelerinin kıdeminden sayılarak, nasbinin 5.10.1992 tarihine götürüldüğü ve 30.8.1997 tarihinde Astsb.Kd.Çvş.luğa terfi ettirildiği, davacının 31.3.1998 tarihli dilekçesiyle, 926 sayılı Kanunun Ek Geçici 63 ncü maddesi uyarınca eksik bekleme süresine tabi tutulması isteminde bulunduğu, KKK.lığının 30.4.1998 tarihli cevabi yazısı (işlemi) ile durumunun 926 sayılı Kanunun Ek Geçici 63 ncü maddesi kapsamına girmediği gerekçesiyle, davacının isteminin reddedildiği, bu işlemin kendisine 14.5.1998 tarihinde tebliğini takiben, Dairemizce yapılan araştırmada, alınan ara kararına cevaben bildirilen 1.Hudut A.K.lığının 2.12.1998 tarihli yazısına göre, söz konusu işlemin iptaline ilişkin dava dilekçesinin 8.7.1998 tarihinde davacının ilk amirine verildiği, dolayısıyla 14.5.1998 olan yazılı bildirim tarihi itibariyle 8.7.1998 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu ve bu konudaki idare itirazında haklılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Astsubay kaynağını belirleyen 926 sayılı TSK. Personel Kanununun 499 sayılı KHK. nin 11 nci maddesi ile değişik 68 nci maddesinin (a) bendi 2 nci fıkrasında Yukarıda belirtilen kaynak, kuvvetlerin muvazzaf astsubay ihtiyacını karşılamadığı takdirde, Genelkurmay Başkanlığınca tespit edilecek fakülte, yüksekokulları ile en az lise veya dengi okulları kendi nam ve hesabına okuyarak bitirmiş olanlardan veya aynı öğrenimi görmüş olup da askerlik görevine başlamış erbaş ve erlerden istekli olmak ve 24 yaşından büyük olmamak şartıyla astsubay sınıf okullarında en az bir öğrenim yılı öğrenim ve eğitimi başarıyla bitirenlerden tamamlanır. Bunlardan astsubay naspedilenlerin askerlik hizmetinde geçen süreleri kıdemlerinden sayılır ve nasıpları buna göre düzeltilir. Nasıp düzeltilmesinden dolayı maaş ve maaş farkları ödenmez, diğer özlük hakları verilmez. Ancak, sınıf okullarından çeşitli nedenlerle ilişiği kesilenlerin okulda geçirdikleri süreler hizmetlerinden sayılmayıp tekrar kıt'aya sevk edilerek askerlik yükümlülükleri tamamlatılır denmektedir.
Bu yeni kaynağın uygulamaya geçişi ile liseyi aynı tarihte bitirenlerden, doğrudan astsubay naspedilenler ile fakülte veya yüksek okul mezuniyetinden sonra astsubay naspedilenler arasındaki nasıp tarihi farkından doğan kıdem eşitsizliğinin dengelenmesi zorunluluğu, rütbe bekleme sürelerini belirleyen maddede yeniden düzenleme yapılması sonucunu doğurmuş ve 926 sayılı kanunun en az bekleme süreleri başlıklı (Astsubaylar için) 79 ncu maddesine aynı KHK. nin 12 maddesi ile aşağıdaki fıkra eklenmiştir. Genelkurmay Başkanlığınca tespit edilecek fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını bitirdikten sonra muvazzaf astsubay olmak için başvuranlardan; astsubay sınıf okullarında en az bir öğretim yılı öğrenim ve eğitimi başarıyla bitirip astsubay naspedilenlerin, astsubay sınıf okulundan fazla olarak geçen fakülte, yüksekokul veya meslek yüksek okullarındaki öğrenim süreleri (hazırlık sınıfı ve sınıfta kalmaları hariç) rütbe bekleme sürelerinden düşülür. Bunların hangi rütbelerde ne kadar eksik bekletilecekleri yönetmelikte gösterilir. denmektedir.
Bu değişiklik yapılmadan önce Fakülte-Yüksek okul kaynaklı olduğu halde mevzuat gereği orta öğrenimi esas alınarak astsubay naspedilenler ile ilgili ve geriye yürür biçimde uygulama olanağı veren 926 sayılı kanunun ek geçici 63 ncü maddesinde Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girmesinden önce astsubay sınıf okulundan fazla süreli fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını bitirerek astsubay naspedilenlerin, hazırlık sınıfı ve sınıfta kalma süreleri hariç, sınıf okulundan fazla olarak okudukları eğitim süresi 3 yıla kadar (3 yıl dahil) rütbe bekleme sürelerinden düşülür. Bunların hangi rütbelerde ne kadar eksik bekletilecekleri yönetmelikte gösterilir. denilmektedir. Yollama yapılan Astsubay Sicil Yönetmeliğinin 4.5.1994 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan Ek-Geçici mad. 4'de 499 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği 2 Eylül 1993 tarihinden önce astsubay sınıf okulundan fazla süreli fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını bitirerek astsubay naspedilenlerin, hazırlık sınıfı ve sınıfta kalma süreleri hariç olmak üzere, sınıf okulundan fazla olarak okudukları eğitim süresi 3 yıla kadar (3 yıl dahil) rütbe bekleme sürelerinden düşülür.
Bunların fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarındaki eğitim süreleri;
a) 1 yıl olanların (bulundukları) rütbedeki bekleme süreleri 1 yıl,
b) 2 yıl olanların (bulundukları) rütbedeki bekleme süreleri 2 yıl,
c) 3 yıl olanların (bulundukları) rütbedeki bekleme süreleri 2 yıl, bir sonraki rütbede bekleme süreleri 1 yıl,
Eksik bekletmeden dolayı terfie hak kazanacakların terfileri 2 Eylül 1993 tarihinden geçerli olmak üzere yapılır ve nasıpları buna göre düzeltilir. Ancak yapılan nasıp düzeltmesinden dolayı, maaş, maaş farkı ve diğer özlük hakları ödenmez. denmektedir.
Görüldüğü üzere bu hükümlerin tamamında fakülte ve yüksek okul kaynaklı olarak Astsubay naspedilen veya orta öğrenimli olarak doğrudan astsubay naspedildiği sırada fakülte veya yüksek okulu bitirmiş olanların durumu düzenlenmekte ve astsubay sınıf okullarından fazla olarak okudukları eğitim sürelerinin bekleme sürelerinden düşüleceği öngörülmektedir.
Erbaş iken astsubaylığa geçirilenler için, yalnızca Askerlik Hizmetinde Geçen sürelerinin kıdemlerinden sayılıp, nasıplarının buna göre düzeltilmesi esası kabul edilmiş, ancak erbaş iken yüksek öğrenim yapmış olmaları ayrıca dikkate alınmamıştır. Keza 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanununun Astsubaylığa geçirilme başlıklı 18 nci maddesinde de uzman j.çavuşluktan, 926 sayılı TSK. Personel Kanunu ile TSK. sınıf okulları yönetmeliği hükümleri uyarınca astsubaylığa geçirilenlerin Askerlik Hizmetinde Ve Uzman Jandarma Çavuşlukta Geçen Sürelerinin kıdemlerinden sayılacağı ve kıdemlerinin buna göre düzeltileceği, ayrıca hükme bağlanmış, ancak yüksek öğrenim yapmış iseler bu nedenle bekleme sürelerini, kanunda öngörülenden farklı olarak ayrıca saptanmasına ilişkin bir düzenleme getirilmemiştir. Çünkü uzman j.çavuş ve uzman erbaş iken üst öğrenim yapmış olanların, bu öğrenimleri yüzünden ve bu öğrenim süresi kadar emsallerinden geri kalmaları söz konusu değildir.
Aynı şekilde, dava konusunda olduğu gibi, uzman erbaşlık statüsünden önce yüksek öğrenimi bitirenlerin de bu konuda bir talep hakkı olamayacağı tabiidir ve yukarıda yürütülen yorum bu alternatif hal için de evleviyetle geçerlidir. Öte yandan, mevzuatta bu konuda açık bir hüküm olmadığı halde, davacının uzman erbaşlıkta geçirdiği süreler dışında ayrıca yedek subaylıkta geçirdiği sürenin de davalı idarece kıdeminden sayıldığı maddi bir vakıa olup; bu nedenle astsubay çavuşluk nasbi 5.10.1992 tarihine götürülmüştür. Diğer bir deyişle, davacının artarda intisap ettiği statüler (yedeksubaylık, uzman erbaşlık ve nihayet astsubaylık) idarece hep davacı lehine değerlendirilerek nihai nasbi saptanmıştır. Davacının 926 sayılı Kanunun Ek Geçici 63 ncü maddesinin yürürlüğe girdiği 2.9.1993 tarihinde astsubay statüsünde olmadığı açık olduğundan, bu madde kapsamında değerlendirilmesine ve uzman erbaşlık öncesi haiz olduğu yüksek öğrenim niteliği nedeniyle eksik rütbe bekleme süresine tabi tutulmasına imkan olmadığı gibi; nasbinin itibari olarak götürüldüğü 5.10.1992 tarihinde fiilen astsubay olmaması (bu tarihte yedeksubay bulunması) karşısında, anılan Ek Geçici 63 ncü madde kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin Başsavcılık düşüncesine de itibar etmeye imkan görülememiştir.
Konunun diğer bir cephesi, davacı 2.9.1993 tarihinden önce astsubay naspedilseydi dahi, Ek Geçici 63 ncü maddesi uyarınca en çok 3 yıl eksik rütbe bekleme süresine tabi tutulacak ve nasbinin buna göre düzeltilecek olduğudur. Oysa Java konusunda, davacının yedek subaylıkta ve uzman erbaşlıkta geçirdiği süreler de naspından sayılmış ve yüksek okul mezunu olarak doğrudan astsubay olsaydı, eksik rütbe bekleme süresine tabi tutulmak suretiyle nasbinin geri götürülebileceği azami süreden (3 yıl) fazla bir süre (3 yıl, 10 ay, 25 gün) davacının kıdeminden sayılarak, yükselmeye esas nasıp tarihi 30.8.1992 olarak saptanmıştır. Bu durumda bir de ayrıca eksik rütbe bekleme süresine tabi tutulması gerektiğine ilişkin iddiasına, izah edilen nedenle de katılmaya imkan görülememiştir.
Esasen Dairemizin benzer bir dava münasebetiyle tesis ettiği karar da aynı doğrultuda olup (AYİM. 1.D.nin 26.3.1996 tarih ve E.1996/189, K.1996/249 sayılı kararı), davalı idarece tesis edilen işlem hukuka uyarlı bulunmaktadır.
Açıklanan nedenlerle; dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemekle, yasal dayanaktan yoksun davanın REDDİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy