(2709 S. K. m. 125)
Davacı vekilleri 25.10.1999 tarihinde kayda geçen yenileme dilekçesinde özetle; Müvekkilleri olan astsubayın Side J.Özel.Eğt.Mrk.K.lığı emrinde görev yapmaktayken, Kamp Komutanının karıştığı bir takım usulsüzlük ve yolsuzluk olayları ile ilgili olarak sadece tanık sıfatı ile ifade veren davacının, burada henüz 8 aylık hizmeti mevcutken idarece haksız ve sebepsiz şekilde Manisa-Kırkağaç ö.J.Komd.Er.Eğt.A.K.lığı emrine atandığını, bu işleme karşı açtıkları davanın AYİM 1 Dairesince 16.3.1999. tarihinde kabul edilerek, atama işleminin iptaline karar verildiğini, davacının bu haksız atama işlemi nedeniyle 15.5.1998-14.10.1998 tarihleri arasında Manisa-Kırkağaç'ta görev ifa ettiğini, ilk atama sırasında davacının Side J.Öz.Eğt.Mrk.K.lığında ikamet etmekte olduğu lojmandan çıktığını ve ailesini Manisa-Kırkağaç'a naklettiğini, aynı nedenle çocuklarının eğitim gördüğü okullardan nakillerini yaptırdığını, verilen yürütmenin durdurulması kararına karşın, dava henüz sonuçlanmadığı için ikametgahını hemen Side'ye nakledemediğini, ancak izin alabildiği ölçüde hafta sonlarında Side'den Kırkağac'a gidip-geldiğini, nakil anında ise lojmanının bir başkasına tahsis edilmesi nedeniyle Side-Manavgat'tan bir ev kiralamak durumunda kaldığını, çocukları için de yeniden eğitim ve öğrenim masrafları yaptığını, bu süreç içerisinde iki ayrı ilde barınma, iaşe zorunluluğunun doğduğunu, bu dönemde davacının uğradığı maddi zararlardan belgelenenlerin ekte sunulduğunu, ayrıca müvekkillerinin aynı atama işlemi nedeniyle büyük manevi zarara uğradığını belirterek; dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte 2.000.000.000 TL. maddi ve 1.000.000.000 TL. manevi tazminatın hüküm altına alınmasını talep ve dava etmiştir.
Dosyanın incelenmesinde; davacının 21.9.1997 tarihinde Side J. Özel. Eğt.Mrk.K.lığı emrinde Muhasebe Kısım Amiri olarak göreve başladığı, Özel Eğt. Mrk. K. hakkında yapılan yazılı bir şikayet üzerine J.Gn.K.lığınca teşkil ettirilen idari soruşturma heyetine davacının konuya ilişkin bildiklerini ifade ettiği, J.Gn.K.lığının 8.3.1998 tarihli görevlendirme emri ile davacının önce J.Gn.K.lığına çağrıldığı ve ifadesinin alındığı, akabinde de J.Gn.K.lığının 14.3.1998 tarihli görevlendirme emri ile içlerinde davacının da bulunduğu Kampta görevli dört astsubayın değişik yerlerde görevlendirildiği, bu meyanda davacının Manisa-Kırkağaç 6.J.Komd. Er.Eğt. A.K.lığı emrinde görevlendirildiği, bir süre sonra da J.Gn.K.lığının 29.4.1998 tarihli genel atamaları ile davacının 1,5 ay kadar önce görevlendirildiği Kırkağaç garnizonundaki birliğe atamasının yapıldığı, davacının söz konusu atama işleminin iptali için 25.6.1998 tarihinde AYİM'de dava açtığı, davacının yürütmenin durdurulması istemlerinin 19.8.1998 ve 8.12.1998 tarihli Mahkememiz kararlarıyla kabul edildiği, yargılama sonunda Dairemizin 16.3.1999 tarih ve E.1998/591, K.1999/253 sayılı Kararıyla, davacının atama işlemi sebep ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırı görülerek iptal edildiği, bu kararın 26.4.1999 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacının söz konusu atama işlemi nedeniyle uğradığını öne sürdüğü maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle 25.4.1999 tarihinde ve süresinde AYİM'de bu tam yargı davasını açtığı, dava dilekçesindeki bir takım eksiklikler nedeniyle Dairemizce 14.9.1999 tarihinde dava dilekçesinin reddine karar verildiği, bu kararın 29.9.1999 tarihinde davacı vekiline tebliğ edildiği, öngörülen bir aylık süre içinde noksanlıkların ikmal edilerek 25.10.1999 tarihinde yenileme dilekçesinin AYİM. kayıtlarına girdiği anlaşılmaktadır.
Öğretide ve idari yargı uygulamasında tartışmasız bir şekilde genel kabul gördüğü üzere, iptal kararı sakat (Hukuka aykırı) işlemi geriye yürür bir biçimde ortadan kaldırır. İptal edilen bir tasarruf hiç yapılmamış sayıldığından iptal kararı da zorunlu olarak geçmişe etkili karakter taşır. Geri yürürlük ilkesini gerçekleştirerek ortaya çıkmış olan hukuka aykırılıkların kaldırılabilmesi için, iptal kararı üzerine sakat işlemin yapılmasından önceki hukuksal durumun geri gelmiş olacağı ilkesinden yararlanılır. Bu kuram ve kabulün doğal sonucu olarak ta, örneğin kamu görevlisinin statüsüne son verme işleminin iptalinde; bu kimse hiç görevinden ayrılmamış gibi değerlendirilerek açıkta geçirdiği sürelere ilişkin tüm aylık ve özlük haklarına tam müstahak olduğu, örneğin dava konusu atama işleminin iptalinde olduğu gibi atama nedeniyle uğranılan bir kısım maddi zararların belgelenmiş olması koşuluyla giderilmesinin gerekeceği kabul olunmalıdır. Esasen Danıştay ve AYİM'nin istikrarlı kararlan da bu kabul ve görüş yönündedir. (Örn. Dan. 5. D. 24.4.1996; E. 95/4152, K.96/1717, AYİM 1.D. 9.4.1996; E.95/1029, K.96/293, 2.4.1996; E.95/1066, K.96/271, 10.12.1996; E.96/754, K.96/1037, 21.5.1996, E.96/344, 96/427, Drl. Krl. 28.1.1995; E.95/34, K.95/29 sayılı kararlan)
Bu açıklama ışığında, davacının söz konusu hukuka aykırı atama işlemi nedeniyle gerçek maddi zararlarının ve bu arada duyduğu manevi acı nedeniyle maruz kaldığı manevi zararın davalı idarece hizmet kusuru esasına göre tazmini gerektiği açıktır.
Bu nedenle, öncelikle davacının talep ettiği ve Mahkememizce gerçekleşmiş olduğu kabul edilen maddi zararlarının ele alınıp irdelenmesi gerekli bulunmaktadır.
Davacının talep ettiği maddi zarar kalemleri ve değerlendirilmesine gelince:
1) 1998 yılı genel atama emrine göre davacının 17.7.1998 tarihinde ilişiğinin kesilmesi gerekirken, özel emirle 25.5.1998 tarihinde ilişiğinin kesilmesi nedeniyle uğradığını öne sürdüğü zararlar:
Davacı, bu başlık altında; erken ilişik kesme nedeniyle 25.5.1998-17.7.1998 tarihleri arasında (53) gün süreyle toplam 84.600.000 TL. tutarında geçici görev yolluğundan ve 39.570.000 TL. yurtiçi sürekli görev yolluğundan (toplam: 124.170.000 TL.) mahrum kaldığını öne sürmekle beraber; tamamen hayali ve gerçekleşmeyen söz konusu maddi zararın teminine hukuken imkan bulunmamaktadır. Diğer bir deyişle, talep edilen bu kalem, gerçek bir maddi zarar olarak kabul edilememiştir.
2) Dairemizce verilen yürütmeyi durdurma kararı sonrasında davacının Side J.Öz.Eğt.Mrk. de kendisine lojman verilmemesi nedeniyle ev eşyalarını tuttuğu bir depoya nakli sonrasında eşyaların çatı akması, rutubet ve nem nedeniyle hasar görmesi nedeniyle uğradığını öne sürdüğü zararlar:
Davacı, bu başlık altında, yürütmeyi durdurma kararı üzerine ev eşyalarını Kırkağaç'tan Side'ye nakletmesi sonrasında, Side J.Öz.Eğt.Mrk.K. lığında kendisine lojman verilmemesi nedeniyle, Çolaklı Belediyesine ait bir depoya ev eşyalarını nakletme zorunda kaldığını, ancak çatı akması, nem ve rutubet gibi hava koşulları yüzünden ev eşyalarının hasar gördüğünü belirterek, toplam 355.000.000 TL. olan bu maddi zararının da tazminini talep etmektedir.
Davacının bu maddi tazmin isteminin, Manavgat Sulh Hukuk Mahkemesinin 25.7.1999 tarihli Tespit Keşif Zaptı ile Kahramanmaraş Sulh Hukuk Mahkemesinin 14.9.1999 tarihli tespit kararına dayandırıldığı anlaşılmakla beraber; davacının basiretli ve temkinli bir kişi olmamasından, ev eşyalarını muhkem ve sağlam, emniyetli bir mahalle bırakmamasından kaynaklanan bu maddi zararının idarece tazminine imkan görülmediğinden, bu konudaki isteminin de reddi yoluna gidilmiştir.
3) Davacının Antalya-Kırkağaç, Kırkağaç-Antalya-Side arasında kendi özel aracı ile yaptığı benzin sarfiyatı nedeniyle uğradığını öne sürdüğü zararlar:
32.500.000 TL. tutarındaki bu maddi zarar kalemi de, davacının anılan mesafelere kendi özel aracı ile gitme mecburiyeti olmaması ve yaşamın olağan akışında bunun makul ve yerinde bir davranış olarak kabul edilmesine imkan görülmemesi karşısında, uygun görülmemiştir.
4) Davacının söz konusu atama işlemi nedeniyle Kırkağaç'ta tuttuğu evin zorunlu ve mutad boya-onarım giderleri:
Davacının iptal edilen atama işlemi nedeniyle Kırkağaç'ta tuttuğu evin boya-badana vb. onarım giderleri başlığı altında, toplam 283.950.000 TL. talep ettiği görülmektedir.
Bu başlık altında ibraz edilen faturalardan 50.900.000 TL. ve 17.800.000 TL. (toplam:68.700.000TL.) tutarlarındaki boya-badana masraf belgeleri Dairemizce tazmini gerekli makul, haklı ve gerçek maddi zarar olarak kabul edilmiş; Manavgat'tan alınmış 50.800.000 TL. tutarındaki fatura ile termosifon, çek-yat, ütü kartuşu, buzdolabı-çamaşır makinesi onarım faturaları gibi makul ve mutad sayılamayacak harcamalar maddi zarar kapsamında değerlendirilmemiştir.
5) Davacının bu atama işlemi nedeniyle çocuklarının iki ayrı okulda (Kırkağaç ve Side'de) okumak zorunda bırakılmaları nedeniyle yapıldığı öne sürülen zorunlu okul giderleri:
Davacı tarafından ibraz edilen faturalara dayalı bulunan ve duruşmada davacı vekilince yapılan izahat çerçevesinde haklı,
gerçek ve makul bir maddi zarar olarak kabul edilen ve giyim, kırtasiye ve kitap giderlerinden oluşan bu kalem tutarı olan 108.220.000 TL. nın tazmini yoluna gidilmiştir.
6) Davacının atandığı Kırkağac'a giderken özel aracıyla geçirdiği trafik kazası nedeniyle aracında meydana gelen hasarın onarım giderleri:
Davacının özel aracıyla karayolunda yaptığı kaza ile davalı idarenin tazmin sorumluluğu arasında en küçük bir illiyet bağı kurulmasına hukuken imkan olmadığından; iki ayrı fatura halinde talep edilen bu kalemdeki 298.162.093 TL. nın reddi yoluna gidilmiştir.
7) Davacının Side'de bulunan telefonunu kapatması ve bilahare yeniden açması nedeniyle yaptığı masraflar:
Davacının telefonunu nakil imkanının bulunması karşısında, açma-kapama masrafları tazmini gerekli bir gerçek maddi zarar olarak görülmemiş ve talep edilen 13.000.000 TL. nın da reddi yoluna gidilmiştir.
8) Atama işlemi nedeniyle davacının vekiline ödediği Avukatlık Ücreti:
Davacı, bu başlık altında dört ayrı dekont halinde toplam 240.000.000 TL. nın tazminini talep etmekteyse de; bir idari davada ilgilisinin avukat tutmak mecburiyetinin bulunmayışı; iptal davasında Avukatlık Asgari Ücret Tarifeleri uyarınca davacı lehine avukatlık ücretine hükmedilmesi karşısında, bu talepte de hukuki haklılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
9) Davacının yürütmeyi durdurma kararından sonra Side'de vazifeye başladıktan sonra 14.10.1998-13.11.1998 tarihleri arasında, ailesiyle birlikte yeniden Side'de ikamete başlayıncaya kadar yaptığı şahsi zorunlu iaşe masrafları :
Davacı, bu başlık altında muhtelif kasa fişleriyle kampta yaptığı iaşe masrafları tutarı olan 22.645.000 TL. nın tazminini istemekteyse de; ailesiyle birlikte olması halinde de bu tutarda ya da buna yakın bir gıda masrafını yapacak oluşu karşısında, bu kalem de gerçek bir maddi zarar olarak kabul edilmemiştir.
10) Davacının yürütmeyi durdurma kararından sonra Side J.Özel Eğt.Mrk. K. lığında kendisine lojman verilmemesi ve bir motel tahsis edilmesi nedeniyle, kendisinden tahsil edilen motel ücretleri:
Davacı, bu başlık altında toplam 96.400.000 TL. nın tazmini isteminde bulunmakta ise de; Ekim 1998-Nisan 1999 tarihlerini kapsayan bu dönem zarfınca davacının lojmanda oturması halinde zorunlu olarak ödeyeceği lojman kirasının bu tutardan fazla bir miktara ulaşacak olması karşısında, bu kalemin de tazmini gerekli bir gerçek maddi zarar olmadığı değerlendirilmiştir.
Böylelikle, davacının tazmini gerekli gerçek maddi zararının 176.920.000 TL. olduğu kanaatine varılarak, bu miktarın tazmini yoluna gidilmiş ve fazlaya ilişkin istemi reddedilmiştir.
Ayrıca, söz konusu atama işlemi nedeniyle davacının duyduğu acı ve üzüntüye karşılık olmak üzere, Dairemizin emsal davalarda saptadığı tutar olan 50.000.000 TL. manevi tazminat olarak verilmiş; davacının fazlaya ilişkin isteminin reddi yoluna gidilmiştir.
Açıklanan nedenlerle;
1) Davacıya 176.920.000TL.(Yüzyetmişaltımilyondokuzyüzyirmibin lira) MADDİ tazminat verilmesine, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE,
2) Davacıya 50.000.000 TL. (Ellimilyon lira) manevi tazminat verilmesine, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE,
3) Hükmedilen maddi ve manevi tazminat tutarlarına dava tarihi olan 25.6.1999 tarihinden 31.12.1999 tarihine kadar %50 (Yüzde Elli), 1.1.2000 tarihinden ödeme tarihine kadar %60 (Yüzde Altmış) yasal faiz YÜRÜTÜLMESİNE,
4) 1602 Sayılı Kanunun 71 nci maddesi uyarınca yargılama giderlerinin Davalı İdareye yüklenilmesine, 7.000.000 TL. (Yedimilyon lira) posta gideri ücretinin Davalı İdareden alınarak Davacıya verilmesine, genel bütçeye dahil Davalı İdare 492 Sayılı Harçlar Kanununun 13/j maddesi gereğince harçtan muaf olduğundan ayrıca, harca hükmedilmesine yer olmadığına, Davacının peşin yatırmış olduğu 29.340.000 TL. (Yirmidokuzbinüçyüzkırkbin lira) harcın isteği halinde kendisine iadesine,
5) Davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifeleri Uyarınca hüküm altına alınan maddi ve manevi tazminat miktarları üzerinden ayrı ayrı nispi olarak hesaplanan 22.692.000 TL. (Yirmiikimilyonaltıyüzdoksanikibin lira) Avukatlık ücretinin Davalı İdareden alınarak Davacıya verilmesine,
6) Davalı İdare duruşmada Hazine Avukatı tarafından temsil edildiğinden, reddedilen maddi ve manevi tazminat miktarları üzerinden ayrı ayrı nispi maktu olarak hesaplanan 79.323.080 TL. (Yetmişdokuzmilyonüçyüzyirmiüçbinseksen lira) Avukatlık ücretinin Davacıdan alınarak Davalı İdareye VERİLMESİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy