(1111 S. K. m. 2, 10)
Davacı vekili tarafından verilerek 13 Nisan 1995 ve 12 Temmuz 1995 tarihinde kayda geçen dava ile idarenin savunmasına karşılık dilekçede özetle; Türk ve Alman uyruklu olan davacının, Alman makamlarına başvurarak, yükümlülüğünü Almanya'da yapmak için askere alınması talebinde bulunduğunu, Berlin 1 nci Yedek Askerlik Şubesinin 12 Temmuz 1994 günlü yazılarıyla ... askerlik için ihtiyaç fazlası... olduğunun bildirildiğini, bu belge ile yükümlüsü bulunduğu Burdur Askerlik Şubesi Başkanlığına başvurduğunu ve askerlik yükümlülüğünden muaf tutulması hakkında işlem yapılmasını istediğini, isteminin reddedildiğini, davacının Almanya'da askerlik (hizmetinden muaf tutulmadığını, 1968 doğumluların Alman yasalarına göre ihtiyaç fazlası durumunda sayıldıkları için davacının da, aynı yaş grubunda bulunması medeniyle ihtiyaç fazlası sayıldığını, davacı hakkında 25 Temmuz 1993 gün ve 21648 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu Kararının 5 nci maddesinde ifadesini bulan ... mevzuat gereği ihtiyaç fazlası oldukları... bu durumları (belgelemek kaydıyla askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılırlar hükmünün uygulanması gerektiğini, nitekim Dışişleri Bakanlığının 8 Şubat 1984 gün ve KKVL/KOKD-1-491-(G-244) 1009 sayılı genelgesinin 4 ncü maddesinde de, bulundukları ülkelerin mevzuatları gereği ihtiyaç fazlası olduklarını belgeleyenlerin, askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılarak yedeğe geçirilmelerinin öngörüldüğünü, Alman mevzuatına göre ihtiyaç fazlası sayılan davacının, askerlik yükümlülüğünden muaf tutularak yedeğe geçirilmesi gerektiğini, işlemin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, iptaline karar verilmesi talep ve dava edilmiştir.
Davacının Türk ve Alman uyruklu olduğunda taraflar arasında bir uyuşmazlık söz konusu değildir.
Davacı Alman makamlarına başvurarak, askerlik yükümlülüğünü Federal Almanya'da yapmak istediğini belirtmiş, Berlin 1 nci Yedek Askerlik Şubesi Başkanlığının T.C. Askeri Makamlarına ibraz etmek için başlığıyla kaleme aldığı 22 Temmuz 1998 gün ve 12439 sayılı yazıda Alman Askerlik Kanununun madde 5 satır 1'e göre, 29.6.1994 tarihli ikinci kanun değişikliği ile askere alınma yaş haddinin azaltılması yüzünden, sizin artık askere alınmayacağınızı bildirmek istiyoruz denildiği bu belge ve Türkiye'de askerlik yükümlülüğünden muaf tutulma dileğiyle davacının Burdur Askerlik Şubesi Başkanlığına başvurduğu, dileğinin, adı geçen Şube Başkanlığının 27 OCAK 1995 gün ve As. Ş. 7420-9-95/3. Ks. (1968-419) 525-694 sayılı işlemiyle reddedildiği, doğan uyuşmazlık üzerine işbu davanın açıldığı dava dosyasında mevcut belgelerden anlaşılmıştır.
Birden ziyade uyruklu vatandaşların askerlik yükümlülüğünden muaf tutulma hal ve koşulları, 3802 Sayılı Kanunla 1111 Sayılı Askerlik Kanununun 2 nci maddesine eklenen EK fıkrası ile bu maddeye dayanılarak çıkarılıp 25 Temmuz 1993 gün ve 21848 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan Bakanlar Kurulu Kararında gösterilmiştir. 1111 Sayılı Kanunun 2 nci maddesine ek fıkrada Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenecek esaslara göre yurt dışında doğan ve ikamet edenler ile kanuni rüşt yaşına kadar yabancı bir ülkeye gitmiş olanlardan bulundukları ülke vatandaşlığını da kazanan Türk vatandaşları talepleri halinde, durumlarına uyan ve kanunun öngördüğü askerlik statülerinden biri içerisinde askerlik mükellefiyetlerini 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar yerine getirebilirler veya tabiiyetinde bulundukları diğer ülkede askerlik yapmış olduklarını belgelemek kaydıyla mükellefiyetlerini yerine getirmiş sayılırlar. Bunların 38 yaşı sonuna kadar askerlikleri ertelenmiş kabul edilir. hükmü yazılıdır.
Bakanlar Kurulu Kararının 5 nci maddesinde ise Yurt dışında doğmak ve ikamet ötmek veya kanuni rüşt yaşından önce ikamet amacıyla yabancı bir ülkeye gitmek suretiyle bulunduğu ülke vatandaşlığını 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar kazananlardan, tabiiyetinde bulundukları yabancı ülkede askerlik yaptıklarını belgeleyenler askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılırlar. Bulundukları ülke mevzuatı gereği ihtiyaç fazlası oldukları veya inançları nedeniyle askerlik yapmak istemediklerinden sivil kurum ve kuruluşlarda hizmet yapmak suretiyle askerlik hizmetini tamamlayanlarda bu durumlarını belgelemek kaydıyla askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılırlar.
Birden fazla tabiiyeti yükümlülerin yabancı ülkelerde yaptıkları askerlik hizmeti aşağıdaki hallerde yükümlülüklerinden sayılmaz.
1. Vatandaşlığını kazandığı ülkeye kanuni rüşt yaşından sonra gitmiş olanların bu ülke silahlı kuvvetlerinde yaptıkları askerlik hizmeti.
2. Yurt içinde askerlik hizmetine başladıktan sonra herhangi ter nedenle yurt dışına çıkıp ta tabiiyetinde bulunduğu yabancı ülkede askerlik hizmetini yapanların hizmeti,
3. Türkiye ile savaş halinde bulunan bir devletin veya bu devlet ile aralarında savaş için ittifak veya iştirak olan bir devletin silahlı kuvvetlerinde hizmet kabul edenlerden, askerlik görevini yapmak için yetkili kılınmış makamlar tarafından usulen yapılacak çağrıya mazeretsiz olarak bir ay içinde icabet etmeyenlerin askerlik hizmeti.
4. Yabancı ülkede askerlik hizmetlerim yaptıkları sırada Türkiye Cumhuriyetinin iç ve dış güvenliği ile kanunun suç saydığı şekilde iktisadi ve/veya mali güvenliği aleyhine faaliyette bulunanların askerlik hizmeti,
5. Askerlik mükellefi bulunmayan ülkelerde yapılan askerlik hizmeti,
6. Tabiiyetinde bulunduğu ülkede, fiili askerlik hizmetinden muaf olanlar ile askerlik hizmeti yerine sivil kurum ve kuruluşlarda da hizmet yapmadan doğrudan ihtiyata alınanlar hükümlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümünde asıl, sorunun, 1968 doğumlu olup Federal Almanya yasalarına göre yaşının büyüklüğü nedeniyle askere alınamayacağı kesinlik kazanan davacının ihtiyaç fazlası sayılıp sayılmayacağı ve 'bu nedenle Türk mevzuatı uyarınca askerlik yükümlülüğünden muaf tutulup tutulmayacağında toplanmaktadır.
İhtiyaç fazlası kavramının askeri terminolojide, kaynaktaki, yani askerlik çağına girerek asker edileceklerin sayısının, personel temin yetiştirme planlarında Silahlı Kuvvetlerin ihtiyacı olarak saptanan insan sayısından daha fazla, bulunması, planlarda öngörülenden fazla olması anlamına geldiği bilinmektedir. Nitekim 1111 Sayılı Askerlik Kanununun 10 ncu maddesinde ihtiyaç fazlası, ifadesinin belirtilen anlamda kullanıldığı görülecektir.
Davacının başvurması üzerine Berlin 1 nci Yedek Askerlik Şubesince verilen belgede ise askere alınma yaş haddinin azaltılması yüzünden sizin artık askere alınmayacağınızı... denilmektedir. Belge, Alman yükümlü kaynağındaki fazlalık nedeniyle değil, yaşın büyüklüğü yüzünden davacının askere alınmayacağımı açıkça ortaya koymaktadır. Yaş büyüklüğü nedeniyle askere alınamayacağı bildirilen davacının, ihtiyaç fazlası olarak asker edilmediğini kabul etmek hukuken olanaksızdır.
Bakanlar Kurulu Kararının 5 nci maddesinin 6 ncı bendinde Tabiyetinde bulunduğu ülkede fiili askerlik hizmetinden muaf olanlar ile askerlik hizmeti yerine sivil kurum ve kuruluşlarda da hizmet yapmadan doğrudan ihtiyata ayrılanlar askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmayacakları ve askerlik yapmış sayılmayacakları vurgulanmıştır.
Yaşının büyüklüğü nedeniyle Almanya'da doğrudan askerlik yükümlülüğünden muaf tutulan ve bu yükümlülüğü karşılığında onun yerine sivil kurumlarda hizmet yapmadığı anlaşılan davacının, mevcut kurallar karşısında Türkiye'de askerlik yükümlülüğünden muaf sayılması hukukla bağdaştırılamaz, o nedenle hakkında tesis edilen işlem tüm unsurlarıyla hukuka uyarlı bulunmuştur.
Davacının ileri sürdüğü iddiaları kabule değer görülmemiştir.
Açıklandığı üzere, yasal dayanaktan yoksun DAVANIN REDDİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy