(1111 S. K. m. 10, Geç. m. 33) (1602 S. K. m. 71) (492 S. K. m. 13)
Davacının 29.5.1995 tarihinde İstanbul idare Mahkemesine verdiği ve 7.6.1995 tarihinde kayda geçen dilekçesinde özetle; bedelli askerlikten yararlanmak üzerine başvurduğunu, gerekli olan 5000 DM. karşılığı Türk lirasını yatırdığını, daha sonra talebinden vazgeçerek kısa dönem askerlik hizmetini tamamladığını, yatırdığı bedelin iadesini istediğini, yasanın bedelli askerlik hizmet esasını dövize bağladığını, ödeme tarihinde de esas alınan ölçünün Alman Markı olduğunu, ödemiş olduğu 5000 DM. in geri ödeme tarihinde karşılığı olan 144.555.000 TL. nın tarafına ödenmesi gerektiğini talebi uygun görülmez ise reeskont faiziyle birlikte yatırdığı bedelin iadesini istediğini belirterek işbu davayı açtığı anlaşılmıştır.
Bedelli askerlik hizmetinden yararlanmak isteyenlerin durumu ve şartları 1111 Sayılı Askerlik Kanununun geçici 33 ncü maddesinde ve Bakanlar Kurulunun Askerlik Kanununun geçici 33 ncü maddesinin uygulanmasına dair esaslar"ın yürürlüğe konulması hususundaki 3.9.1992 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 92/3365 sayılı kararında düzenlenmiştir.
Bakanlar Kurulu kararında yararlanma şartları ve başvuruların yapılacağı makamlar düzenlendikten sonra geri ödeme başlığını taşıyan 9 ncü madde Bu esaslar uyarınca bedelli askerlikten yararlanmak için başvuruda bulunan ve ödemesini yapan yükümlülerden, temel eğitime başlamadan önce ve temel eğitim safihasında askerliğe elverişli olmadığı tespit edilenler, ölenler, istekleriyle bedelli askerlik yapmaktan vazgeçenler ile belirlenen dönemde temel askerlik eğitimine katılmayanlar veya temel eğitim süresini mazeretsiz olarak tamamlamamaları nedeniyle bedelli askerlik kapsamından çıkarılanlara ödedikleri tutarlar ilgili askerlik şubesinin yazısına istinaden savunma sanayi müsteşarlığı tarafından geri ödenir.
Yükümlülerin ödemiş oldukları, bedeller askerliğe elverişsiz gelmeleri halinde veya ölmeleri halinde hemen, vazgeçmeleri veya bedelli askerlik statüsünden çıkarılmaları halinde ise tabi oldukları statüde askerlik hizmetini tamamladıktan sonra kendilerine vekillerine veya kanuni mirasçılarına gösterilen banka hesabıma ödenir.
Döviz olarak yatırılan bedelin geri ödenmesi, iade tarihindeki T.C. Merkez Bankası Alman Markı döviz alış kuru esas alınarak Türk lirası olarak yapılır denilmektedir.
Davalı idarenin savunması ekinde gönderilen şahsi dosyaya göre 1944 doğumlu olan davacı 25.5.1993 tarihinde dilekçe ile başvurarak bedelli askerlikten yararlanmak istediğini beyan etmiştir. Durumu davalı idare tarafından şartlara uygunluğu tespit edilen davacı 28.5.1993 tarihinde 1111 Sayılı Askerlik Kanununun 10 ncü maddesinde dövizle askerlik için her yıl 1 Ocak tarihinde tespit edilen döviz miktarının yarısı olan 5000 DM.'ın karşılığı olan 28.565.800 TL. yi T.Vakıflar Bankasının Bakırköy - İstanbul şubesine yatırmıştır. Bedelli askerlik hizmetini yapmak istemeyen davacı 1978 Hukuk Fakültesi mezunu olduğunu beyan ederek 4 aylık hizmet görmek istemiş, davalı idarede bu istemli uygun bularak davacıyı 26.8.1994 tarihinde birliğine sevk etmiş kısa dönem askerlik hizmetini 26.12.1994 tarihinde tamamlayan davacı Bakanlar Kurulunun 92/3365 sayılı kararının 9 ncü maddesinde belirtilen hususlar çerçevesinde yatırmış olduğu bedelin ödenmesi için şubesine başvurmuştur. Davacının takibi üzerine davalı idare davacının yatırmış olduğu 28.565.800 TL. sini 15.2.1995 tarihinde davacıya geri ödemiştir.
Davacının bedelli askerlik hizmetinden yararlanıp yararlanamayacağı, bedelli askerlikten isteği ile vazgeçtikten ve dört aylık askerlik hizmetini tamamladıktan sonra davacıya geri ödeme yapılıp yapılmayacağı hususunda taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın konusu, her yıl 1 Ocak tarihinde belirlenen ve davacının 28.5.1993 tarihinde yatırdığı 5000 DM Alman Markı karşılığı olan 26.565.800 TL. bedelin geri ödeme tarihi olan 15.2.1995 tarihinde davalı idare tarafından aynen ve Türk Lirası olarak ödenip ödenemeyeceği hususundadır.
Üçüncü kısım 3.9.1902 tarih ve 92/3365 Bakanlar Kurulu Kararı nın Ödemelere ilişkin işlemler başlığı altında düzenlenen 10 ncu ve müteakip maddelerinde ödemelerin Türk Lirası veya döviz olarak yapılabileceği belirtilmektedir. 12 nci maddenin 2 nci fıkrasında Döviz olarak yapılan ödemelerde döviz cinsi ve karşılığı alınan markı üzerinden, Türk lirası olarak yapılan ödemelerde ise ödeme günündeki T.C. Merkez Bankasının alman markı döviz satış kuru üzerinden dekonta yazılır denilmektedir.
Buna göre, davacının 28.5.1993 tarihinde yatırmış olduğu 28.565.800 TL. aynı tarihte T.C. Merkez Bankasınca belirlenen döviz satış kuru (l DM = 6306.55 TL) üzerinden karşılığı 4529.54 DM Alman Markıdır. Davacı 28.5.1993 olan ödeme tarihinde tam olarak 5000 DM. karşılığı olan Türk lirasını yatırmamıştır. Davalı idarenin davacıya ödemesi gereken, geri ödemeyi yaptığı 15.2.1995 tarihinde 28.565.800 TL. nın T.C. Merkez Bankasınca belirlenen döviz satış kuru (l DM = 27.271 TL.) üzerinden karşılığı olan 1047.47 DM alman markının davacının yatırdığı kabul edilen 4529.54 DM Alman markından mahsubundan sonra kalan 3482.07 DM alman markı karşılığı Türk Lirasının ödeme gününde, T.C. Merkez Ban kasınca tespit edilecek döviz satış kuru üzerinden olması gerektiği Kurulumuzca kabul görmüştür.
Aksine bir uygulama, 1 Ocak tarihinde belirlenen bedeli aynı gün döviz veya Türk lirası olarak yatıran vatandaşlar açısından, geri ödeme gününde hak ve nesafet kurallarına uymayan sonuçlar doğurur. Bu durum ise, devletin ağırlığı ve sorumluluğu ilkeleriyle bağdaşmayacaktır.
Davalı idarenin, davacının bedelli askerlik için 1 Ocak tarihinde dövizle askerlik için tespit edilen miktarın yarısının karşılığı olarak yatırdığı Türk lirasının askerlik hizmetini ifa ettikten sonra geri ödeme tarihinde Türk lirası olarak ödemesi işleminin maksat unsuru yönünden hukuka uygun olmadığından iptali gerekmiştir.
Davalı idarenin savunmalarında belirttiği hususlar kabul edilmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle:
Davacıya 3482.07 DM (Üçbindörtyüzsekseniki) Alman Markının ödeme günündeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk lirasının ödenmemesi işleminin İPTALİNE,
1602 Sayılı Kanunun 71 nci maddesi uyarınca yargılama giderlerinin davalı idareye yüklenmesine, ancak 492 Sayılı Harçlar Kanunun 13/j maddesi gereğince davalı idare harçtan muaf olduğundan harca hükmedilmesine YER OLMADIĞINA,
Davacı tarafından yatırılan 440.900 TL. (Dörtyüzkırkbindokuzyüz TL.) harcın istek halinde davacıya İADESİNE,
Davacının Alman Markı üzerinden belirlenecek Türk lirasına faiz yürütülmesi talebinin (zararın alman markının ödeme tarihindeki satış kuru esas alınarak ödenmesine karar verildiğinden ve böylelikle tamamen karşılanmış bulunduğundan) reddine, incelenmek üzere gönderilen dava dosyasında mevcut davacıya ait özlük dosyasının davalı idareye İADESİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy