(1111 S. K. m. 35) (657 S. K. m. 77)
Davacı vekili 11 Mayıs 1998 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünde Makina Mühendisi olarak memur safahatı ile görev yapmakta iken 01.01.1994 tarihinde 4 yıl süreyle ücretsiz izinli olarak merkezi İngiltere'de bulunan ve Türkiye'nin de üyesi olduğu Avrupa Orta Vadeli Meteorolojik Tahminler Merkezi ile 4 yıl süre ile sözleşme yapıp çalıştığını ve bu süre sonunda 1997 yılı içinde 01.01.1998 tarihinden geçerli olarak ayni kurum ile 5 yıllık sözleşme daha yaptığını bu sözleşmenin D.M.İ. Gn. Md.lüğünün 02.02.1997 tarih ve 73.00.03/887-145 sayılı yazısı ile onaylandığını ve 657 Sayılı Kanunun 77 nci maddesi gereğince 01.01.1998 tarihinden geçerli olarak 3 yıl süreyle daha ücretsiz izinli sayıldığının Başbakanlık onayı ile kabul edildiğini, 01.01.1994 tarihindeki ilk 4 yıllık sözleşme süresi için MSB.akanlığınca askerliğinin 4 yıl süre ile ertelendiğini, ikinci sözleşme yapıldıktan sonra Dışişleri Bakanlığının 02.12.1997 tarihli yazısı ile askerliğinin tekrar ertelenip ertelenmeyeceğinin sorulması üzerine MSB. cevabi yazısında 1111 Sayılı Kanunun 35/G maddesinde belirtildiği üzere bulunduğu ülkede oturma ve çalışma müsaadesi alması ve memuriyetten istifa ederek umuma ait pasaport taşıması halinde askerliğinin ertelenebileceğinin bildirildiği,
Bunun üzerine müvekkilinin memuriyetten istifa edip, umuma mahsus pasaport aldığım, çalıştığı görevi itibariyle ayrıcı bir oturma ve çalışma müsaadesi almasına gerek olmadığına ilişkin belgelerle birlikte askerliğinin ertelenmesi için 09.03.1998 tarihli dilekçesi ile davalı Bakanlığa başvurduğu, ancak davacının yabancı ülkede oturma ve çalışma iznine sahip olmadığından bahisle isteminin red edildiğini,
Davacının statüsü itibariyle başkaca herhangi bir belgeye gerek kalmadan İngiltere'de oturma ve çalışma iznine sahip olduğunu, bu neden hukuka aykırı bulunan işlemin iptali, yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi talep ve dava edilmiştir.
Yürütmenin durdurulması istemi Nöbetçi Dairenin 22.07.1998 gün ve 1998/1 Esas ve Kararı ile kabul edilmiştir.
Davacının Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünde Mühendis olarak görev yapmakta iken, Türkiye'nin üyesi bulunduğu ECMWF (Avrupa Orta Vadeli Tahminler Merkezi'nde bir görev için sınavlara katılarak başarılı olduğu, Türk Meteoroloji Teşkilatının yurtdışında temsil edilmesi ve ilişkilerin geliştirilmesi açısından 01.01.1994 tarihinden itibaren 4 yıl süreli sözleşme yapıldığı, bu sözleşme süresince kurumu tarafından ücretsiz izinli sayıldığı, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün bağlı bulunduğu Devlet Bakanlığı tarafından Milli Savunma Bakanlığına yazılan 14.12.1993 tarihli yazı ile askere şevkinin ertelenmesinin istendiği, Milli Savunma Bakanlığının 29 Aralık 1993 tarih ve ASAL-0916-1-19067-93 Yd.Sb. Er.Ks. sayılı işlemiyle askere şevkinin 1111 Sayılı Kanunun 35/E maddesi gereğince 01.01.1998 tarihine kadar ertelendiğine ilişkin konularda taraflar arasında bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Uyuşmazlık, 01.01.1997 tarihinden itibaren ücretsiz izni 3 yıl daha uzatılan ve ECMWF (Avrupa Orta Vadeli Tahminler Merkezi) ile 5 yıllık bir sözleşme daha imzalayan davacının askere şevkinin tekrar ertelenmesinin Dışişleri Bakanlığı ve Meteorolojiden Sorumlu Devlet Bakanlığı tarafından Milli Savunma Bakanlığından istenmesine rağmen Milli Savunma Bakanlığının ikinci kez erteleme istemini kabul etmemesinden doğmaktadır.
İkinci kez erteleme istemi, davacının Birinci erteleme süresinin bitimi olan 01.01.1998 tarihinden önce vaki olduğundan, davacının birinci ertelemenin yapıldığı tarihteki hukuki statüsü ile ikinci erteleme talebinin yapıldığı tarihteki hukuki statüsü aynı olduğundan öncelikle ilk erteleme işleminin dayanakları ve niteliğini irdelemekte yarar vardır.
1111 Sayılı Askerlik Kanununun 35/E maddesinde, aşağıda belirtilen yükümlülerin askere celp ve şevkleri, Milli Savunma Bakanlığınca 33 yaşını doldurdukları yılın sonuna kadar tehir edilebilir.
1-18 Aralık 1960 tarihli ve 160 sayılı Kanun kapsamına giren kurumlarda görevli olup hizmetinin özelliği sebebiyle tehirine ihtiyaç duyulan kamu personeli.... hükmünü taşımaktadır.
Her ne kadar Devlet personel Dairesi Kurulmasına dair Kanun olan 160 Sayılı Kanun, 217 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kaldırılmış ise de, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü 217 Sayılı Kanun Hükmünde kararnamenin de kapsamına girmektedir. Bu konuda da tereddüt yoktur.
Esasen davalı Milli Savunma Bakanlığı davacının ilk erteleme işlemini tesis ederken Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünü bu madde kapsamına giren kamu kurumlarından saymış ve davacının erteleme işlemini yapmıştır. İlk erteleme işlemini tesis etmekle, davacının hizmetini 1111 Sayılı Kanunun 35/E maddesinde öngörülen özellikte bir hizmet olarak değerlendirmiş erteleme işleminde kamu yararı görülmüştür.
Kanun Koyucu 1111 Sayılı Kanunun 35/E maddesinde ertelenebilir demek suretiyle Milli Savunma Bakanlığına takdir yetkisi vermiştir. Davalı Milli Savunma Bakanlığı ilk ertelemede bu yetkisini davacı lehine değerlendirerek erteleme işlemi tesis etmiştir. İkinci erteleme işleminde ilk işleminden farklı gerekçeler ileri sürerek erteleme işlemini yapmak istememiştir.
657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 77 nci maddesine göre; uluslararası kuruluşlarda kurumlarının muvafakati ile görev alacak memura yirmi bir yıla kadar ücretsiz izin verilmesine imkan bulunmamaktadır. Bu şekilde izin alan memurun kadro ile ilişiklerinin devam edeceği yurda gelişlerinde tekrar eski görevlerine dönme imkanı bulunmamaktadır.
Uluslararası kuruluşlarda görev alan memura anılan madde uyarınca ücretsiz izin verilmesinde memurun olduğu kadar idarenin de yararı bulunmaktadır. İdare zaten kamu yararı görmezse memuruna bu kadar süre ücretsiz izin vermezdi.
Davacı ile ilgili olarak Dışişleri Bakanlığı, Londra Başkonsolosluğu, kendi kurumu olan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünce davalı Milli Savunma Bakanlığına gönderilen yazılarda davacının uluslararası bir kuruluşta görev almasındaki kamu yararı açıklanmış Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün dosyada bir örneği mevcut 17.11.1997 tarih ve B.02.1.D.M.İ. 073.00.03-887-932 sayılı yazısında, ülkemizin ECMWF (Avrupa Orta Vadeli Tahminler Merkezine) ye her yıl büyük miktarlarda katkı payı ödediği, ülkemizin bu kuruluşa teknik entegrasyonunu temin bakımından bir Türk Personelin görev yapmasının son derece faydalı olduğu, 22 yıllık süreç içinde bu kuruluşta görev yapan Türk Personel sayısının sadece üç olduğu, bunlardan ikisinin çok eski yıllarda görev yaptığı ve emekli oldukları ifade edilmiştir.
Bu bakımdan davacının ilk erteleme işlemi tüm unsurlarıyla hukuka uygun bulunmaktadır.
Davalı İdare ikinci erteleme istemi geldiğinde, ilk işlemini göz ardı etmiş, davacının statüsünü nazara almadan, 1111 Sayılı Kanunun oturma veya çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren veya bir meslek yada sanat mensubu sıfatıyla yabancı ülkede bulunan yükümlülere uygulanan 35/G maddesine göre, yabancı bir ülkede çalışma yada oturma izin belgesi umuma mahsus pasaport ve sair belgeler getirmesini istemiş, davacı tarafından gönderilen belgeleri kabul etmeyerek erteleme istemini reddetmiştir.
Oysa yukarıda açıklandığı gibi davacının evvelce yararlandırıldığı hüküm 35 nci maddenin E fıkrası olup ikinci talebi de bu fıkra çerçevesinde değerlendirilip kabul edilmeliydi, zira davacının 1994 yılından beri statüsü, 35 nci maddenin E fıkrası kapsamına girmektedir. Davacının 35 nci maddenin G Fıkrası konusunda bir talebi olmamıştır. Durumu da bu fıkraya uymamaktadır.
Bir amaç için davalı idarenin davacıya uygulamak istediği 35/G maddesinin davacıya uygulanması zorunlu bir madde olduğu kabul edilse dahi, davacı yabancı bir ülkede ve uluslararası bir Kuruluşta çalışma ve yabancı bir ülkede oturabilme hakkına sahiptir. Bu husus dosyada mevcut Dışişleri Bakanlığı ve Londra Başkonsolosluğunun yazılarından anlaşılmaktadır.
Davalı İdarenin davacının erteleme işlemini yapabilmek için oturma yada çalışma belgesinden ayrı olarak aradığı pasaportunu umumi pasaporta çevirme gibi hususlar dövizli askerlik statüsünden yararlandırılma konumunda bulunan yükümlülerle ilgilidir.
1111 Sayılı Kanunun 35/G maddesine göre erteleme işlemi yapılan yükümlülerin dövizle askerlik statüsünden yararlandırılabilmeleri için yasa ve yönetmelikte öngörülen diğer şartları da taşımalıdır. Davacı yabancı ülkeye çalışmak üzere değil kamu görevlisi olarak gitmiştir. Erteleme işlemleri 1111 Sayılı Kanunun 35/E maddesi gereğince yapılmalıdır. Davalı İdarece 35/G maddesine göre ertelenip işlemi yapılsa dahi dövizli askerlik statüsünden yararlandırılması mümkün değildir. Zira 1111 Sayılı Kanuna 3084 Sayılı Kanunla eklenen 35 nci maddesinin G fıkrasının amacı yabancı ülkelerde işçi işveren sıfatıyla yada bir meslek veya sanatı icra etmek üzere bulunan Türk Vatandaşlarının uzun askerlik hizmeti için ülkeye getirilmeleri sebebiyle işlemini kaybetmelerini önlemektedir.
Bu nedenle davacı hakkında tesis edilen askere şevkinin ertelenmemesine ilişkin işlemin sebep ve amaç unsurları bakımından hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığının İPTALİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy