(1111 S. K. Ek m. 1) (2709 S. K. m. 72) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik m. 6)
Davacı Vekili 16 Ekim 1998 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; davacının 1981 yılından itibaren Almanya'da Bonn ve çevresinde Almanya'da Münteşir Hürriyet Gazetesi adına işçi statüsünde muhabir olarak çalıştığını, bunun yanında ek işler yaparak, örneğin Alman Gazetelerine Muhabirlik yaparak ve Almanya'dan burs alarak takriben ayda 3000 Mark kazanmakta olduğunu, Müvekkilinin 30.08.1989 tarihinde Köln Başkonsolosluğuna 15 Mart - 15 Mayıs tarihleri arasında askerlik yapmak isteği ile başvurduğunu, belgeleri incelenerek durumunun uygun bulunması üzerine 15 Mart 1999 tarihinde eğitim merkezine katıldığını 15.05.1990 tarihinde temel askerlik eğitimini tamamladığını 10.000 DM. Borcunu ödediğini, Müvekkilinin daha sonra Ağustos 1989 tarihinde Annova Başkonsolosluğunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Ataşeliği nezdinde sözleşmeli Sosyal Hizmet Uzmanı olarak çalışmaya başladığını, müvekkilinin dövizle askerlik hizmetinin iptaline ilişkin işlemin hukuka uygun olmadığını, zira sözleşmeli olarak çalışmaya başlayınca Türkiye'ye dönmediğini, bu nedenle hukuka aykırı olduğu ileri sürülen işlemin iptali, yürütmenin durdurulması talep ve dava edilmiştir.
Yürütmenin durdurulması istemi idarenin savunmasının alınmasından ve işlemi mesnet belgelerin incelenmesinden sonra Dairemizin 13.01.1999 gün ve 1998/1788 Sayılı Kararı ile reddedilmiştir.
Dava dosyasının ve davalı idare tarafından savunma layihasına ek olarak gönderilen belgelerin incelenmesinde; 1958 Doğumlu davacının Haziran 1977 tarihinde Of Lisesini bitirdiği, 18.12.1978 tarihinde cezasız yoklama kaçağı olarak askerliğine karar alındığı, 01 Ekim 1979 tarihli olarak Köln Konsolosluğuna ibraz ettiği Yurtdışı Öğrenci Durum Belgesi ne göre 6 Sömestr Siegen Meslek Yüksek Okulunda Öğrenci olduğu, 1980 yılında bu okulun hazırlık kısmını okuduğu, keza 1981 yılında da Siegen Üniversitesi Hazırlık Sınıfında Öğrenci olduğu, 1982 yılında 8 Sömestr sürdüğü belirtilen bu Üniversitede okuduğu, 1983-1984-1985-1986 yılları için aynı Konsolosluğa ibraz ettiği öğrenci durum belgelerine göre anılan Üniversitedeki öğrenimine devam ettiği ve 13.07.1988 tarihinde bu Üniversiteden mezun olduğu, Hürriyet Redaktion Hausdorff Str. 1.53.Bonn da çalıştığını beyan ederek 7.7.1989 tarihinde dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için Köln Başkonsolosluğuna başvuruda bulunduğu, başvurusunun kabul edilmesi üzerine 29.8.1989 tarihinde 2.500, 12.9.1989 tarihinde 2.500, 7.12.1990 tarihinde de 5.000 olmak üzere Toplam 10.000 Alman Markı ödediği, 24 Ağustos 1989 tarihinde T.C. Çalışma ve Sosyal Bakanlığı Hanover Başkonsolosluğunda sözleşmeli Sosyal Hizmet Uzmanı olarak göreve başladığı, bu görevine 5 Aralık 1990 tarihine kadar devam ettiği, bu arada 15 Mart 1990 ile 15 Mayıs 1990 tarihleri arasında Burdur da iki aylık temel askerlik eğitimini yaptığı, ancak yükümlünün dövizle askerlik hizmetini yaptığı tarihte yürürlükte bulunan 1111 Sayılı Askerlik Kanununun EK-1 ve Dövizle Askerlik Hizmetinin uygulanmasına dair 8 Mart 1985 tarihi ve 18688 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış bulunan Yönetmeliği 6 ncı Maddesinin (d) fıkrası gereğince Resmi Görevli Sıfatını Taşımasından dolayı dövizle askerlikten yararlanma hakkını yitirdiğinden bahisle bu kapsam dışına çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasanın 72 nci Maddesinde askerlik hizmetinin her Türkün hakkı ve ödevi olduğu, bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya Kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağının Kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Anayasanın bu hükmüne uygun olarak yabancı ülkelerde bulunan Türk vatandaşlarının askerlik hizmeti ile ilgili olarak 1111 Sayılı Askerlik Kanununa farklı hükümler getirilmiş bulunmaktadır.
1111 Sayılı Kanunun 3478 Sayılı Kanunla değişik Ek-1 nci Maddesinde yabancı bir ülkede en az bir yıl süre ile oturma veya çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren sıfatıyla veya herhangi bir meslek veya sanatı icra etmek üzere bulunanların dövizle askerlik hizmetinden yararlandırılmaları hükme bağlanmıştır. Ancak dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmek için yabancı bir ülkede bir yıl süre ile çalışmış bulunmak yeterli değildir. Zira bu hüküm, Kanunun gerekçesinde de açıklandığı gibi yabancı ülkelerde çalışan Türk Vatandaşlarını uzun süreli askerlik hizmeti için Türkiye'ye çağrılmaları sebebiyle işlerini ve o ülkelerde sahip oldukları hakları kaybetmelerini önlemek amacı ile getirilmiştir. Bu bakımdan dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmenin ilk ve en önemli koşulu yabancı ülkede kalışın Kanunun amacına uygun bulunmasıdır.
Öte yandan aynı Kanunun EK-3 ncü Maddesi gereğince hazırlanıp yürürlüğe konan 85/9130 Sayılı dövizle askerlik hizmetinin uygulanması esasları hakkında Yönetmeliğin 6 ncı Maddesinde dövizle askerlik hizmetinden yararlanamayacaklar sayılmış olup bunlardan biride Ücret veya Maaşları Karşılığı Dövizleri Türkiye'den Transfer edilenlerdir.
Yurt dışında 1 Ekim 1979 ile 13.7.1988 tarihleri arasında öğrenci olarak bulunan davacının bu arada 1986 ve 1987 yıllarında Alman Hükümetinden burs almış olması, 1981 tarihinden itibaren de Hürriyet Gazetesi Muhabiri olarak görev yapması, 1989 yılında bir süre fotoğraf laboratuarında ücret karşılığı çalışmış olması yani Almanya'da ayrıca kazanç temin etmiş olmasının dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilme imkanı sağlamayacağı, Kanun koyucunun böyle bir kazanç elde edenleri amaçlamadığı kuşkusuzdur. Aksine bir kabul tarzı, Yurtdışına öğrenim, kurs, staj, geçici görev vs. gönderilen bu durumdaki hükümlülerin bir başka işte çalıştıklarını gösterir belgelerle dövizle askerlik hizmetinden yararlanmalarını gerektirir ki bu durum yurt dışındaki Türk vatandaşlarının işlerini kaybetmelerini önlemek amacıyla getirilen 1111 Sayılı Kanunun EK-1 nci Maddesinin amacına aykırı olur.
Davalı idarenin davacının yurt dışında bulunuş amacının açıkça belirtmeden ibraz ettiği oturma ve çalışma belgesine göre başvurusunu kabul etmesi ve temel eğitime tabi tutulduktan sonra yaptığı araştırma üzerine 24 Ağustos 1998 tarihinden itibaren ücret ve maaşının Türkiye'den transfer edilmekte olduğunu tespiti üzerine işlemini geri almasından hukuka bir aykırı bir cihet görülmemiştir.
Açıklanan denenlerle; yasal dayanaktan yoksun DAVANIN REDDİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy