(1111 S. K. Ek m. 1) (403 S. K. m. 20, 25) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik m. 7, Geç. m. 4)
Davacı vekili, 12.02.1999 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; davacının 1974 yılından itibaren Almanya'da işçi olarak çalıştığını, dövizle askerlik hizmeti kapsamında 13 Haziran 1986-13 Ağustos 1986 tarihleri arasında Burdur 58 nci Top.Er Eğt.O.Tb.4.Bt.da eğitimini tamamladığını, müvekkilinin ödemesi gereken bedeli ödediğini ancak Askerlik Şubesi kayıtlarında 1108 Alman Markı eksik ödeme görülmekte olduğunu haricen öğrendiğini, ödemelerinin tamamlandığını bilen müvekkilinin bir zarara uğramamak amacıyla eksik görünen miktarı öğrendiği 08.10.1998 tarihinde ödediğini, 26.01.1999 tarihinde dövizle askerlik kapsamından çıkarıldığını ve vatandaşlıktan çıkarma işlemi başlatıldığını haricen öğrendiğini, kapsamdan çıkarılmanın dayanağının bedelin eksik ödendiği yönündeki kayıtlar olduğunu, bu kayıtların eksik olabileceği gibi bedelin yatırıldığı birim ile bu irtibatsızlık veya hatadan kaynaklanabileceğini, ayrıca Askerlik Şubesinin müvekkiline ihtarda bulunmadığını, bunun hukukun genel ilkelerine, mevzuata ve içtihatlara aykırı olduğunu, bu nedenle Avanos Askerlik Şubesi tarafından tesis edilen dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarma işlemi ile vatandaşlıktan çıkarma işlemini başlatan işlemlerin iptalini ve yürütmenin durdurulmasını talep ve dava etmiştir.
Davacının yürütmenin durdurulması istemi, AYİM İkinci Dairesinin 05.05.1999 gün ve GENSEK NO: 1999/211, ESAS NO: 1999/133 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.
1982 T.C.Anayasasının 72 nci maddesinde, askerlik hizmetinin her Türkün hakkı ve ödevi olduğu, bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağının Kanunla düzenleneceği öngörülmüştür. Anayasanın bu hükmüne uygun olarak yabancı ülkelerde bulunan Türk Vatandaşlarının askerlik hizmeti ile ilgili olarak 1111 Sayılı Askerlik Kanununda düzenlemeler yapılmıştır. Dövizle askerlik hizmeti de 1111 Sayılı Askerlik Kanununa 20.03.1980 gün ve 2299 Sayılı kanunla eklenen EK-1 nci madde ile düzenlenmiştir. Bu madde 22.10.1981 gün ve 2539, 27.06.1984 gün ve 3031, 12.10.1988 gün ve 3478, 21.05.1992 gün ve 3802 Sayılı Kanunlarla değiştirilerek bugünkü halini almıştır.
Dava dosyası ile davacının idarece gönderilen şahsi dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinde; 05.03.1957 doğumlu olan davacının, Langenfeld-Almanya'da işçi sıfatıyla oturma ve çalışma iznine sahip olduğu, 1974 yılından beri yurtdışında bulunduğu, 31.10.1985 tarihinde 3031 Sayılı Kanunun ve buna dair Yönetmeliğin öngördüğü koşullar altında askerlik görevini er olarak yapmayı ve döviz ödemelerini taksitle ödemeyi kabul ettiğine dair Başvuru belgesini imzaladığı, 31.10.1985 tarihinde 2964 Alman Markı ödeyerek 13 Haziran'1986-13 Ağustos 1986 tarihleri arasında Burdur 58 nci Er Eğt.Tug.O.Tb.4.Bt. K.lığında iki aylık temel askerlik eğitimini tamamlayarak 9 Ağustos 1986 tarihinde izinli olarak geçici terhis belgesi düzenlendiği, bilahare 22.12.1986 tarihinde 2964 Alman Markı, 03.12.1987 tarihinde de 2964 Alman Markı olmak üzere toplam 8892 Alman Markı ödediği, başkaca ödemede bulunmadığının tespiti üzerine ve davacının 38 yaşını tamamladığı yılın sonuna kadar ödemesi gereken dövizin tamamını ödemediğinin tespiti edilmesi nedeniyle MSB. lığının 07 Mayıs 1998 tarihli emirleri ile dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılarak tabi olduğu statüde kalan askerlik hizmetini tamamlamasının istendiği, Avanos Askerlik Şubesi Başkanlığının 01.06.1998 ve 16.10.1998 tarihli yazıları ile davacıya Düsseldorf Başkonsolosluğu aracılığıyla dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarıldığı, eksik hizmetli olarak takibe alınan yükümlünün 3 ay içerisinde yurda dönerek tabi olduğu statüde askerlik görevini yapmak üzere herhangi bir askerlik şubesine müracaat etmediği takdirde 403 Sayılı Vatandaşlık Kanunu gereğince hakkında vatandaşlıktan çıkarılma işlemi yapılacağının kendisine tebliğinin istenildiği, Düseldorf Başkonsolosluğunun 06.10.1998 tarihli cevabi yazısında; Davacının gösterilen adresinden Başkonsolosluğa müteaddit defalar davet edildiği, ancak davetlere icabet etmediğinin, başka bir adresi de tespit edilemeyen yükümlünün Başkonsolosluğa geldiği takdirde gerekli işlemlerin yapılabileceğinin belirtildiği, davacının, Almanya'dan Avanos Askerlik Şubesi Başkanlığına gönderdiği 09.10.1998 tarihli dilekçede, ailevi ve işleri nedeniyle şu anda Türkiye'ye gelmesinin mümkün olmadığını, 1985 Commerbank, 1986 İş Bankası, 1987 İş Bankası aracılığıyla Merkez Bankası hesabına askerlik hizmeti için 2964 DM taksitlerle 8892 DM. ödeyerek askerlik hizmetini tamamladığını ve bunların fotokopisini gönderdiğini, bu konuda bilgilendirilmesini istediği, 0'8.10.1998 tarihinde de 1108 Alman Markı ödediği anlaşılmıştır.
Dava konusu ihtilaf; davacının, ödemekle yükümlü bulunduğu kalan döviz borcunu 38 yaşını tamamladığı yılın sonuna kadar ödemeyerek dövizle askerlik statüsünden çıkarılması, kalan borcun ödenmesi için davacıya ihtarda bulunmanın gerekip gerekmeyeceği hususlarından ibarettir.
Davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvuruda bulunduğu ve temel askerlik eğitimini yaptığı dönemde yürürlükte bulunan mevzuat, 1111 Sayılı askerlik Kanununun 3031 Sayılı Kanunla değişik EK-1 nci maddesi ile Resmi Gazetenin 08 Mart 1985 gün ve 13688 Sayılı nüshasında yayımlanan 68.02.1985 tarih ve 85/9103 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilerek yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları hakkında yönetmeliktir. Bu Yönetmelik, Resmi Gazetenin 12.01.1993 gün ve 21463 sayılı nüshasında yayımlanan Bakanlar kurulunun 17.11.1992 tarih ve 92/3769 Sayılı kararı ile kabul edilerek 01.06.1992 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.
1111 Sayılı Askerlik Kanununun 9031 Sayılı Kanunla değişik EK-1 nci maddesinde oturma veya çalışma iznine sahip olarak, en az bir yıl süre ile yabancı bir ülkede işçi, işveren sıfatıyla veya herhangi bir meslek veya sanatı icra etmek üzere bulunan 1111 Sayılı askerlik Kanunu ile 1076 Sayılı Yedek subay ve Yedek Askeri Memurlar kanununa tabi yükümlüler, durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte bağlı bulundukları konsolosluklar aracılığıyla askerlik şubelerine başvurmaları halinde 600.000 Türk lirasının 01 Mart 1980 tarihindeki resmi kur üzerinden karşılığı kadar Yönetmelikte belirtilecek yabancı ülke parasını, başvuru tarihinden başlayarak 32 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ödemeleri ve iki aylık temel askerlik eğitimine tabi tutulmaları suretiyle vatan ödevini yerine getirmiş olurlar hükmü öngörülmüş olup aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise haklarında belirlenen yabancı ülke parasını Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olarak ödemeyenler ile Kanundan faydalanmak için gereken şartları yükümlülüğünü tamamlamadan her ne sebeple olursa olsun kaybedenlerin bu madde hükümlerinden yararlanamayacakları belirtilmiştir.
Bu maddeye dayanılarak çıkarılan 85/9103 Sayılı Yönetmeliğin 7 nci maddesinde ödenecek döviz miktarı, 14.818.47 Batı Alman Markı olarak belirlenmiştir.
Davacının, başvuru tarihinde yürürlükte bulunan bu mevzuat hükümleri gereğince ödemekle yükümlü olduğu döviz miktarının biri peşin dördü taksit olmak üzere 2964'er Alman Markı olarak belirlendiğini, son iki taksidini yatırmadığı anlaşılmıştır.
1111 Sayılı Kanunun EK-1 nci maddesinde 3802 Sayılı Kanunla yapılan değişiklik ve buna göre yürürlüğe konulan 92/3769 Sayılı Yönetmeliğin Geçici 4 ncü maddesinde 01 Haziran 1992 tarihinden önce yabancı ülkede bulunan ve 1111 Sayılı Kanunun EK-1 nci maddesi kapsamından yararlananların kalan döviz borçlan 38 yaşına kadar ödenmek üzere yükümlülerin isteğine uygun olarak taksitlendirilebilir. Ancak taksit sayısı üçü geçemez hükmü öngörülmüştür.
Dava konusu ihtilafa ilişkin yukarıda belirtilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerine göre; Dövizle askerlik hizmeti yükümlülüğünün, temel askerlik eğitiminin yapılması, başvuru sırasında belirlenen takvimine uygun olarak yabancı ülke parasının ödenmesine kadar devam edeceği, ödemenin en geç 38 yaşın tamamlandığı yılın sonuna kadar yapılması, yükümlülük süresince yurda kesin dönüş yapılmaması şartlarının arandığı, yükümlülük süresi içerisinde dövizle askerlik hizmetinden yararlanma şartlarından birini yerine getirmeyenlerin dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılarak bunların askerlik hizmetlerinin, tabi olacakları diğer askerlik hizmetlerinden birisi ile yaptırılacağı, Kanundan faydalanmak için gereken şartların yükümlülüğünü tamamlamadan her ne sebeple olursa olsun kaybedenlerin bu statüden yararlandırılmayacakları öngörülmüştür.
Davacının ödemekle yükümlü bulunduğu döviz miktarından 8892 Alman Markını, 2964'er Alman Markı olarak 31.10.1985, 22.12.1986 ve 03.12.1987 tarihlerinde ödediği, geri kalan borçlarını Kanunda belirtilen 38 yaşını tamamladığı yılın sonu olan 31.12.1995 tarih itibariyle de ödemediğinden MSB. lığının 7.5.1998 tarihli emirleriyle dövizle askerlik hizmeti kapsamında çıkarıldığı, işlemin tesisinden sonra davacının 08.10.1998 tarihinde 1108 Alman Markı daha ödediği, bu duruma göre; yükümlü bulunduğu süre içerisinde döviz borcunun tamamını ödemeyen davacı hakkında tesis edilen işlemin mevzuata ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Davacı vekilinin, döviz miktarının tamamının ödendiği, yanlışlık ve hata olabileceği iddialarına, ödemenin yapıldığının ispatlanamaması ve idare kayıtlarında da bu konuda bilgi ve belge bulunmaması nedeniyle itibar edilmemiş, ayrıca Kanun ve Yönetmeliğin açık hükmü karşısında kapsamdan çıkarılmadan önce Askerlik Şubesince davacıya ihtarda bulunulması gerektiği iddialarına da katılınılmamıştır.
Davacının, dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılması mevzuata ve hukuka uygun görülmekle birlikte davanın devamı sırasında 1111 Sayılı Askerlik kanununa 23.07.1999 tarih ve 4418 Sayılı Kanunun 4 ncü maddesi ile eklenen Geçici-34 ncü maddesinde Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte 38 yaşını doldurdukları halde, dövizle askerlik hizmeti yapmak üzere başvurmayanlar ile başvurdukları halde döviz ödemelerini veya temel eğitimlerini süresi içinde yapmadıkları için dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılanlar ek 1 nci maddedeki şartları taşımaları halinde; iki yıl içinde durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte konsoloslukları aracılığı ile askerlik şubelerine başvurmaları ve 15 000 Alman Markı veya karşılığı yabancı ülke parasını başvuru sırasında defaten ödemeleri ve temel askerlik eğitimini yapmaları halinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar, yukarıdaki fıkra kapsamında bulunanlardan, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte 40 yaşını tamamlamış olanlar 20 000 Alman Markı veya karşılığı yabancı ülke parasının başvuru sırasında defaten ödemeleri halinde, haklarında adli takibat yapılmaz ve bunlar temel askerlik eğitimine tabi tutulmadan askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. 403 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 20 ve 25 nci maddeleri uyarınca yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kaybetmiş olanlardan; bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren iki yıl içinde vatandaşlığa alınmak üzere yetkili mercilere başvuranlar, yeniden Türk vatandaşlığına alınma tarihini müteakip bir yıl içinde müracaat ettikleri takdirde bu madde hükümlerinden yararlanırlar hükmünün öngörüldüğü, maddenin yürürlük tarihi itibariyle davacının, 40 yaşını doldurduğu dikkate alınarak bu madde kapsamında bulunması ve belirtilen yabancı ülke parasını başvuru sırasında defaten ödemesi halinde temel askerlik eğitimine tabi tutulmadan askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılacağından bu madde kapsamına girmemesi halinde askerlik yükümlülüğünün tabi olacağı diğer Askerlik hizmetlerinden birisi ile yaptırılması gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle;
Davacının dövizle Askerlik hizmeti kapsamından çıkarılması işlemi, hukuka ve mevzuata uygun bulunduğundan DAVANIN REDDİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy