(1111 S. K. Ek m. 1, 3, Geç. m. 34) (403 S. K. m. 20, 25) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik m. 5)
Davacı vekilinin 29 Aralık 1999 tarihinde kayda geçen dilekçesi ve Davalı İdarenin Savunmasına karşı vermiş olduğu dilekçesinde özetle; Davacının 06.06.1982 tarihinde askerlik hizmetini yapmaya başladıktan sonra ailevi sebepler nedeniyle askerlik hizmetini fiilen kesintiye uğratarak izinsiz olarak 18.09.1982 tarihinde Norveç'e döndüğü ve o tarihten buyana Norveç'te yaşadığı, Bu nedenle davacı hakkında vatandaşlıktan çıkarma işlemlerinin başladığı ancak henüz sonuçlanmadığı; Davacının 4418 sayılı Yasayla 1111 sayılı Yasaya eklenen Geçici 34 ncü madde kapsamında dövizle askerlikten yararlanmak için yaptığı başvurunun reddedildiğini, 4418 Sayılı Yasayla vatandaşlıktan çıkartılmış olanlara dahi dövizle askerlik yapma hakkı tanınmasına rağmen, davacıya tanınmamasının hukuka aykırı olduğu belirtilerek işlemin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Dosyadaki mevcut bilgi ve belgeler ile Davalı İdarenin Savunmasının incelenmesi sonucunda; Davacının; 03 Haziran 1982 tarihinde Askerlik şubesince askere sevk edildiği ve 06 Haziran 1982 tarihinde Devegeçidi/Diyarbakır 16 nci Mekanize Tugay Komutanlığındaki birliğine katılarak fiilen muvazzaf askerlik hizmetine başladığı; 14 Haziran 1982 tarihinde birliğinden firar ettikten sonra 20 Haziran 1982 tarihinde yakalanarak birliğine teslim edildiği; Ancak 1982 yılında tekrar birliğinden firar ederek yurtdışına çıktığı; Halen firar olarak aranmakta iken 09.08.1999 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Oslo Büyükelçiliğine verdiği dilekçe ile dövizli askerlik hizmetinden yararlanmak istediğini beyan ettiği; Davacının bu müracaatının Aynı Büyükelçiliğin 12.11.1998 tarihli cevabı ile reddedildiği anlaşılmıştır.
Anayasanın 72 nci maddesinde, askerlik hizmetinin her Türk'ün hakkı ve ödevi olduğu, bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağının kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Anayasanın bu hükmüne uygun olarak yabancı ülkelerde bulunan Türk Vatandaşlarının askerlik hizmeti ile ilgili olarak 1111 Sayılı Askerlik Kanununa farklı hükümler getirilmiş bulunmaktadır.
1111 Sayılı Askerlik Kanununun Ek 1 nci maddesi Oturma ve çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren sıfatıyla veya bir meslek ya da sanatı icra ederek, en az üç yıl süre ile fiilen yabancı ülkelerde bulunan 1111 Sayılı Askerlik Kanunu ile 1076 Sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanununa tabi yükümlüler, durumlarını ispata yarayan belgelerle bağlı bulundukları Türk Konsoloslukları aracılığıyla askerlik şubelerine başvurmaları halinde; 10000 Alman Markı veya karşılığı kadar yönetmelikte belirtilecek yabancı ülke parasını, başvuru tarihinden itibaren 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimine tabi tutulmaları kaydıyla muvazzaf askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. hükmünü amirdir.
Aynı Kanunun Geçici 34 ncü maddesi Bu Kanununun yürürlüğe girdiği tarihte 38 yaşını doldurdukları halde, dövizle askerlik hizmeti yapmak üzere başvurmayanlar ile başvurdukları halde döviz ödemelerini veya temel eğitimlerini süresi içinde yapmadıkları için dövizle askerlik kapsamından çıkartılanlar Ek 1 nci maddedeki şartları taşımaları halinde, iki yıl içinde durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte konsoloslukları aracılığı ile askerlik şubelerine başvurmaları ve 15.000 Alman Markı veya karşılığı yabancı ülke parasını başvuru sırasında defaten ödemeleri ve temel askerlik eğitimini yapmaları halinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. hükmünü içermektedir. Bu maddenin 3 ncü fıkrası da 403 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 20 ve 25 nci maddeleri uyarınca yetkili makam kararı ile Türk Vatandaşlığını kaybetmiş kolanlardan; bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren iki yıl içinde vatandaşlığa alınmak üzere yetkili mercilere başvuranlar, yeniden Türk Vatandaşlığına alınma tarihini müteakip bir yıl içinde müracaat ettikleri takdirde bu madde hükümlerinden yararlanırlar. hükmünü amir bulunmaktadır.
1111 Sayılı Askerlik Kanununun Ek-3 ncü maddesinden; bu Kanunda belirtilen esaslara göre dövizle askerlik hizmetinden istifade edebilecek veya edemeyecek yükümlüler ile ilgili şartlar, ödeme işlemleri, toplanan dövizin kullanılması, celp, sevk, eğitim... ile diğer işlemlerin Bakanlar Kurulunca çıkarılacak Yönetmelikte düzenleneceği ön görülmüştür.
92/3769 Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esaslarına İlişkin, 1111 Sayılı Askerlik Kanununun 25.5.1992 tarihli ve 3802 sayılı Kanunla değişik Ek 3 ncü maddesine dayanılarak hazırlanan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkındaki Yönetmeliğin 5 nci maddesinde de Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyen yükümlülüklerde;
a) Oturma veya çalışma iznine sahip olarak en az üç yıl süre ile yabancı ülkede işçi, işveren sıfatıyla veya herhangi bir meslek veya sanatı icra ederek veya bir hizmet akdine dayanarak yabancı bandıralı gemilerde en az üç yıl süre ile fiilen gemi adamı olarak bulunmak ve bu durumlarını, yükümlülüklerini tamamlayıncaya kadar kaybetmemiş olmak,
b) Dövizle askerlik hizmeti dışında diğer askerlik hizmetlerinden biri ile yurt içinde silah altına alınmamış olmak,
.
hükmü düzenlenmiştir.
1111 sayılı Askerlik Kanununun EK-1 ve 92/3769 sayılı Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 5 nci maddesi hükümlerine göre dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmek için dövizle askerlik hizmeti dışında diğer askerlik hizmetlerinden biri ile yurt içinde silah altına alınmamış olmak şartı vardır.
1111 sayılı Askerlik Kanununun 4418 sayılı Kanunla eklenen Geçici 34 nci madde de belirtildiği üzere Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte 38 yaşını doldurdukları halde, dövizle askerlik hizmeti yapmak üzere başvurmayanlar ile başvurdukları halde döviz ödemelerini veya temel eğitimlerini süresi içinde yapmadıkları için dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılanlar Ek-1 nci maddedeki şartları taşımaları halinde,... hükmünü amirdir. Geçici 34 ncü madde, yurtdışında bulunan Türk Vatandaşlarının dövizle askerlik hizmetinden yararlanma hakkına sahip iken herhangi bir şekilde müracaat etmeyen veya müracaat ettikleri halde gerek ödeme, gerekse temel eğitim yükümlülüklerini tamamlayamadıklarından dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılanlara yeni bir geçici müsaade verilmesi amacıyla çıkartılmıştır. Türk Vatandaşlarının 1111 sayılı Askerlik Kanununun Geçici 34 ncü maddesi kapsamında dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmeleri için aynı zamanda bu Kanunun Ek-1 nci maddedeki yaş dışındaki diğer şartları da taşıması gerekmektedir.
Davacı askere şevki yapıldıktan sonra kıt'asına katılmış iki kez firar etmiş ve halen de firar olarak aranmaktadır. 1111 sayılı Askerlik Kanununun Ek-1 nci maddesi gereğince dövizle askerlik hizmetinden yararlanma hakkı yok iken, Geçici 34 ncü madde kapsamında dövizle askerlik hizmetinden yararlanması mümkün değildir. Ayrıca 1111 sayılı Askerlik Kanununun Geçici 34 ncü maddesinin 3 ncü fıkrası gereğince, bu maddenin 1 nci fıkrasına atıfta bulunarak Ek-1 nci maddede yazılı yaş haricindeki diğer şartların taşınması gerektiği belirtilmiştir.
Diğer taraftan Ek-1 nci maddede düzenlenen dövizle askerliğin kapsamının belirlenmesi hususunda düzenleme içeren 1111 Sayılı Yasanın Ek 3 ncü maddesinde, dövizle askerlik hizmetinden istifade edebilecek veya edemeyecek yükümlüler ile ilgili şartların Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiş ve bu hükme dayanılarak çıkartılan Dövizle Askerlik Uygulamasına Dair Yönetmeliğin 5 nci maddesinde de dövizle askerlik hizmeti dışında diğer askerlik hizmetlerinden biri ile yurtiçinde silah altına alınmamış olmak koşulu yer almıştır. Davacı normal olarak askerlik hizmetine başlamış ve daha sonra firar etmiş olduğundan, askerlik yükümlülüğü halen devam etmekte olup artık yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde Geçici 34 ncü maddede belirtilen haktan yararlanabilmesi mümkün değildir.
Davacı vekili Yönetmelik hükmünün Kanuna aykırı olduğunu, Kanunun aramadığı bir koşulu yönetmeliğin getiremeyeceğini belirtmiş ise de bu görüşe iştirak edilmemiştir. Zira dövizle askerlik konusunda 1111 Sayılı Kanunun Ek 1 nci maddesi temel koşulları belirledikten sonra Ek 3 ncü madde de bu koşulları taşıyanlar arasından dövizle askerlik hizmetinden kimlerin istifade edip, kimlerin istifade edemeyeceği konusunun Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceğini belirtmiştir. Bakanlar Kurulu da bu kurala uygun olarak yukarıda adı geçen Yönetmeliği çıkarmış ve Kanuna uygun olarak dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilecek olan kişileri tespit etmiştir. Yönetmelik hükmü Kanuna aykırı olmadığı gibi, Kanunun sınırları dışına da çıkmamıştır.
Davacı vekili vatandaşlıktan çıkarılmış olanların dahi Geçici 34 ncü maddede belirtilen haktan yararlanması mümkün iken henüz vatandaşlıktan çıkarılmış olmayan davacının yararlandırılmamasının da hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüş ise de bu görüşe de itibar edilmemiştir. Zira Geçici 34 ncü maddenin 3 ncü fıkrasında vatandaşlığı kaybetmiş olanlardan yeniden vatandaşlığa alınmak için başvurup ta başvurusu kabul edilenlerin bir yıl içinde müracaat etmesi halinde dövizle askerlikten yararlanabileceği belirtilmiştir. Davacı henüz vatandaşlıktan çıkarılmadığı gibi, çıkarılması halinde, vatandaşlığa geçmek için yeniden başvurup başvurmayacağı, başvurusu halinde vatandaşlığa kabul edilip edilmeyeceği ve kabul edilmesi halinde dövizle askerlik yapmak için başvurup başvurmayacağı hususları bu aşamada belli değildir. Bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belli olmadığından davacının bu hükme dayanarak dövizle askerlik hizmeti kapsamına alınması mümkün görülmemektedir.
Bu itibarla ve yukarıda açıklanan nedenlerle;
1- Yasal Dayanaktan yoksun bulunan davanın REDDİNE,
2- 1602 sayılı Kanunun 71 nci maddesi uyarınca Yargılama giderlerinin davacı üzerinde BIRAKILMASINA. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy