(1602 S. K. m. 43)
Davacılar vekili, 17.04.2001 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin yakını J.Er ...'in 23 Haziran 1994 tarihinde köy koruyucuları ile PKK.Örgütü mensubu zannedilen askeri tim arasında çıkan silahlı çatışmada yedi erle birlikte şehit olduğunu, olayla ilgili olarak Genelkurmay Başkanlığı Askeri Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda Erciş İlçe J.K.J.Yzb .......... ile P.Astsb ..........'nün büyük zararlar veren emre itaatsizlikte ısrar suçundan mahkum olduklarını, mahkemece müdahilerin şahsi hak taleplerinin de saklı tutulduğunu belirterek davacı anne .......... ve davacı baba .......... için ayrı ayrı 1.000.000.000.TL.'ar TL. maddi, 250.000.000.'ar TL. manevi, davacı kardeşler .........., .......... ve .......... için ayrı ayrı 250.000.000.'ar TL. manevi tazminatın olay tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte hüküm altına alınmasını dava ve talep etmiştir.
1602 Sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununa göre, davanın süresinde açılıp açılmadığı ilk inceleme sırasında davanın esasına girilmeden incelenecek hususlar arasında sayılmıştır. Zira dava açma süresi kamu düzeni ile ilgili olup davanın her safhasında dikkate alınması hukuk alanında ihtilafsız kabul edilen bir keyfiyettir. Bu nedenle Kurulumuzca davanın süresi içerisinde açılıp açılmadığı hususu incelenmiştir.
1602 Sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 43 ncü maddesinde idari eylemlerden doğan tam yargı davasına ait dava açma süresi gösterilmiş ve bu sürelerin başlangıçları da belirtilmiştir. Belirtilen bu başlangıç tarihlerinden itibaren işlemeye başlayan dava açma süreleri içinde açılmayan davaların esastan incelenmesi mümkün değildir. Zira dava açma süresi hak düşürücü bir süre olup, sürenin geçmesiyle dava hakkı ortadan kalkar ve kanun yeni bir olanak tanımadıkça bu hak bir daha kullanılamaz.
1602 Sayılı Kanunun 2568 Sayılı Kanunla değişik 43/1 maddesi İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açmadan önce, bu eylemlerin yazılı bildirimi üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve herhalde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yetkili makama başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri lazımdır. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde bu konudaki işlemin tebliği tarihinden ve altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açabilirler hükmünü amirdir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacıların yakını J.Er ..........'in askerlik hizmetini yapmakta iken 23 Haziran 1994 tarihinde terörist zannıyla köy korucuları ile askeri tim arasında çıkan çatışmada hayatını kaybettiği, olayla ilgili olarak yapılan yargılama sonucunda Genelkurmay Askeri Mahkemesinin 23 Ocak 2001 gün ve Esas No: 2001/112, Karar No: 2001/5 Sayılı hükmüyle bir kısım sanıkların büyük zararlar veren emre itaatsizlikte ısrar suçundan mahkumiyetlerine, davaya müdahil olarak katılan davacılarımızdan .......... ile ..........'in şahsi hak taleplerinin saklı tutulmasına karar verildiği, kararın tebliğini müteakip davacıların idari başvuruda bulunmaksızın 17 Nisan 2001 tarihinde kayda geçen dilekçe ile işbu davayı açtıkları anlaşılmaktadır.
İdari eylemden doğan tazminat istemi niteliğindeki bu davada davacıların ölüm olayının meydana geldiği 23 Haziran 1994 tarihinden itibaren 1602 Sayılı Kanununun 43 ncü maddesinde öngörülen bir yıllık süre içerisinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekirken, aradan altı yılı aşkın süre geçtikten sonra idareye başvurmaksızın 17 Nisan 2001 tarihinde açılan davada süre aşımının bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan ceza yargılamasına müdahil olunarak sanıklardan şahsi hak talebinde bulunulması ve mahkemece şahsi hakların saklı tutulmasına karar verilmiş olması gerçek kişi olan sanıklar yönünden bir hüküm ifade etmesine karşın 1602 Sayılı Kanunun 43 ncü maddesinde yazılı bir yıllık başvuru süresini etkilememesi dolayısıyla kaçırılmış olan dava açma süresini ihya etmesi mümkün değildir.
Açıklanan nedenlerle; davanın süre yönünden REDDİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy