(1111 S. K. m. 35) (Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik m. 16)
Davacı vekili 16/1/2001 tarihinde kayda giren dilekçesinde özetle, Davacının Almanya'da Darmstadt Teknik Üniversitesinde İnşaat Mühendisliği Fakültesinde yüksek lisans eğitimine başladığını, tamamı 14 dönemden öğreniminin 12 döneminde bulunduğu ve bu dönemin 1/10/2000-31/312001 tarihleri arasında ikmal edeceğini, her dönemin beş aylık bir süreyi gerektirdiğini, 1111 sayılı Kanun çerçevesinde, 1973 doğumlu olan ve yaşı itibarıyla 31/12/2006 tarihine kadar sevk terfi hakkına sahip bulunan müvekkilinin sevk tarihinin ancak 30/10/2000 tarihine kadar yapıldığını ve böylece müvekkiline anılan Kanun ile verilen hakkın engellendiğini belirterek, yürütmenin durdurulmasını ve askere sevk tehirinin uzatılmaması işleminin iptalini talep ve dava etmiştir.
Davacının yürütmenin durdurulmasına ilişkin istemi, Dairemizin 24.1.2001 tarihli ve Gensek. No: 2001/87, Esas No: 2001/76 sayılı kararıyla reddedilmiştir. Dava dosyasındaki belge ve bilgilerden;
12/10/1973 doğumlu olan davacı ..........................'in, 24/7/1995 tarihinde İTÜ İnşaat Fakültesinden mezun olduğu, 26/9/1995 tarihinde son yoklamasını yaptırarak 95/09'uncu grup numarası ile askerliğine karar aldırdığı, Ağustos 1996 celbinde sevk işlemine tabi iken, Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Öğretim genel Müdürlüğünce, 11/3/1996 yurt dışında yabancı dil öğretimine başladığı bildirilerek sevk tehiri talebinde bulunulması üzerine sevk tehirinin kabul edildiği, bilahare 2/5/1997 tarihinde yüksek lisans öğretimine başlayan Davacının sevk tehirinin 30/8/2000 tarihine kadar uzatıldığı, 12/12/2000 tarihi itibarıyla, Darmstadt Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümünde, ortalama süresi takriben 14 dönemi kapsayan yüksek lisans eğitiminin 12'nci dönem öğrencisi olan davacının sevk tehirinin uzatılmasına ilişkin isteminin Milli Savunma Bakanlığının 25/10/2000 tarihli ve ASAL:0916-2-5412-00/Yd.Sb.Ert.Ks. sayılı yazısı ile 1/7/1996 tarihli ve 22683 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği nin 10'uncu maddesinde belirtilen azami öğretim süresini 2/11/2000 tarihinde dolduracağı ve sevk tehiri bitim tarihine göre Mart 2001 celbinde sevk işlemine tabi tutulacağı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine, sevk tehirinin uzatılmaması işleminin iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yargılama aşamasında, 21.2.2001 tarihli ve 24325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1'inci maddesi ile 22.2.1992 tarihli ve 21504 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeği nin 16'ncı maddesinde yapılan değişiklik gereğince, yükümlünün durumunun bir kez daha değerlendirilmesine ilişkin AYİM İkinci Dairesinin 16.5.2001 tarihli ve Gensek. No: 2001/87, Esas No: 2001/76 sayılı kararı üzerine yeniden değerlendirme yapılarak, Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Öğrenim Genel Müdürlüğünün 16/7/2001 tarihli ve B.08.YÖG.0.16.03.11.19661 sayılı yazısı ile davacının askere sevk işleminin 30/11/2001 tarihine kadar ertelenmesinin istenmesi üzerine, belirtilen tarihe kadar tehiri yapıldığı Milli Savunma Bakanlığının 18/7/2001 tarihli ve ASAL: 0916-1-3975-01/Yd.Sb.Ert.Ks. sayılı yazısından anlaşılmıştır.
Davalı İdarenin, yargılama devam ederken yapmış olduğu sevk tehir işlemi derdest dava dosyasında iptali istenilen işlemin İdarece geri alındığı ve dolayısıyla davanın konusuz kaldığı yolunda bir şüpheyi doğuruyorsa da; davacının 12.12.2000 tarihi itibarıyla 12'nci dönemi içinde bulunduğu, 12'nci dönemin 31.3.2001 tarihinde biteceği ve öğrenimin takriben 14 dönem süreceği TC. Frankfurt Başkonsolosluğunca tercümesi yapılan Darmstadt Üniversitesinin 15/12/2000 tarihli yazısından anlaşılmakla, her dönemin yaklaşık olarak beş ay süreceği ve dolayısıyla 14 dönemlik öğrenimi tamamlamak için takribi 10 aylık bir süreye ihtiyacı bulunduğu, 12'nci dönemin biteceği 31/3/2001 tarihinden itibaren verilecek bu 10 aylık sürenin 31/1/2002 tarihine karşılık geldiği de dikkate alınarak, davalı İdarenin işlemi geri alıp Davacının sevk tehirini 30/11/2001 tarihine kadar ertelemesinin kabul mahiyetinde olmadığı ve dolayısıyla davanın konusuz kalmadığı kanaati hasıl olmuştur.
1111 sayılı Askerlik Kanununun 35'inci maddesinin (E) bendi ile Devlet veya kendi nam ve hesaplarına yurt içinde veya yurt dışında staj, yüksek lisans veya doktora yapanların sevk ve celplerinin, Milli Savunma Bakanlığınca belirlenecek esaslar çerçevesinde 33 yaşını doldurdukları yılın sonuna kadar tehir edilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Davacı hakkında işlem tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin , Öğrenim süresi başlıklı 16'ncı maddesinin birinci fıkrasında Resmi-burslu öğrencilerin lisans düzeyindeki öğrenimlerini programlarında gösterilen normal süreler, yüksek lisans düzeyindeki öğrenimlerini iki, doktora düzeyindeki öğrenimlerini de üç yıllık normal süreler içerisinde tamamlamaları esastır. Ancak, Bakanlıkça lisans düzeyindeki öğrenimini tamamlayamayan öğrenciye geçerli mazerete dayalı olarak bir yıl, yüksek lisans düzeyindeki öğrenciye altı ay, doktora düzeyindeki öğrenciye ise bir yıl resmi burslu, uygun görülecek süre kadar da resmi-burssuz statüde süre uzatımı verilebilir. Resmi-burssuz statüde verilecek olan süre uzatımı, resmi-burslu statüdeki süre uzatımının iki katını geçemez. hükmüne yer verilmişken, anılan Maddenin birinci fıkrası, 21.2.2001 tarihli ve 24325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiş ve ayrıca maddeye bir fıkra eklenmiştir.
Yapılan bu değişiklikle söz konusu birinci fıkra Resmi-burslu öğrencilerin lisans düzeyindeki öğrenimlerini programlarında gösterilen normal süreler, yüksek lisans düzeyindeki öğrenimlerini iki, doktora düzeyindeki öğrenimlerini de üç yıllık normal süreler içerisinde tamamlamaları esastır. Ancak, Bakanlıkça lisans düzeyindeki öğrenimini normal süresin içerisinde tamamlayamayan öğrenciye geçerli mazerete dayalı olarak bir yıl resmi burslu, bir yılda resmi-burssuz statüde; yüksek lisans düzeyindeki öğrenciye altı ay resmi-burslu, altı ay da resmi-burssuz statüde; doktora düzeyindeki öğrenciye ise bir yıl resmi-burslu, bir yılda resmi-burssuz statüde süre uzatımı verilebilir. Gerekli görülmesi halinde hazırlık veya telafi öğrenimi için bir yıl süre verilebilir. şeklini almıştır. Bahse konu Yönetmelikle 16'ncı maddeye elenen fıkrada ise Ancak, ortaöğretim ve yüksek öğretim sistemleri yapı ve işleyiş farklılıkları nedeniyle yukarıdaki sürelere göstermeyen ülke üniversitelerinde öğrenim gören öğrenciler için bu süreler kazanılmış hak sayılmaz; öğrencilerin lisansüstü öğrenim süre ve planları, ilgili ülkedeki dış temsilciliklerden alınacak ayrıntılı bilgiler doğrultusunda yeniden düzenlenir. hükmüne yer verilmiştir.
Devamlı ve düzenli bir kamu hizmeti sunmak zorunda olan idare bu hizmetleri aksatmadan sürdürebilmek için bir takım kurallar getirmek zorundadır. 1111 sayılı Kanunun 35'inci maddesinin (E) bendinde yer verilen takdir yetkisi de dikkate alındığında İdarenin, yüksek lisans veya doktora eğitimi yapanların sevk tehirini, mutlaka 33 yaşını dolduracağı yılın sonuna kadar yapmak şeklinde bir zorunluluğu bulunmamaktadır. Davalı idarenin belki de tek yükümlülüğü, kendi takdir yetkisini objektif kurallara bağlamasıdır ki, bu yükümlülüğünü de, yukarıda da yer verildiği üzere çıkarmış olduğu yönetmeliklerle yerine getirmiştir. Bu nedenle Davacı Vekili Av ..............'ın değerlendirmelerine katılma olanağı bulunmamaktadır.
Davacı ................. takribi 14 dönem sürecek olan öğretiminin 12'nci dönemine kadar başarı ile gelmiştir. Bu öğretim, 14 dönemden oluşan ve her dönemi beş ay süren bir programdan oluşmakta olup, henüz normal öğrenim süresi içerisinde bulunmaktadır. Gerek 22.2.1992 tarihli ve 21504 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik de, gerekse 21.2.2001 tarihli ve 24325 gün Resmi Gazetede yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikten de yüksek lisans öğretimini düzenleyen süreler, yüksek lisans eğitiminin iki yıl süreceği öngörülerek düzenlenmiş ve bu süre içerisinde tamamlanamadığı ve haklı mazeret olduğu takdirde verilecek ek süreler hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda da yer verildiği üzere mevzuat yüksek lisans ya da doktora yapan yükümlülerin sevk tehirleri hususunda idareye bir takdir hakkı tanımaktadır. Davalı İdare, davacının yüksek lisans eğitimi sebebiyle sevk tehiri yapılmasına ilişkin istemini, ilk müracaat tarihinde değerlendirmiş ve uygun bularak davacının askere şevkini tehir etmiş ve dolayısıyla mevzuattan kaynaklanan takdir yetkisini Davacının lehine kullanmıştır. Bilahare, şartlarda bir değişiklik olmadan halde idarenin önceki kararından rücu ederek davacının yeniden yaptığı sevk tehiri müracaatını reddetmesi, takdir yetkisini kullanmak olarak açıklanamayacağı gibi. idari istikrar ilkesi ile de bağdaşmayacaktır. Yönetmeliğin 16'ncı maddesine eklenen ikinci fıkrada da anlaşıldığı üzere, Yönetmeliğin iki yolarak belirlediği yüksek lisans süresinin, süre yönünden farklılık gösteren ilkeler dikkate alınarak yeniden belirlenebilmesi imkanı getirilmiştir. Bu düzenleme de, davalı idarenin yüksek lisans eğitimi yönünden ortaya çıkabilecek sorunların farkında olduğunu. Söz konusu olayda da olduğu üzere yüksek lisans öğretimi süreleri farklılıklar gösteren ülkeler açısından, her somut olayda ayrı bir öğretim süresi tespit ederek, öğrenim gören yükümlülerin zarar görmelerini önlemek amacında olduğunu göstermektedir.
Davacının başarı ile 12'nci dönemine kadar geldiği öğrenimini tamamlamasının, ülke menfaatleri açısından daha faydalı olacağı da değerlendirilerek sevk işleminin normal öğretim süresi sonuna kadar tehir edilmesi ve müteakiben bu sürede öğrenimini tamamlayamaması durumunda ve haklı mazereti olduğu takdirde davacıya, Yönetmelikte belirtildiği şekilde süre uzatımı hakkı verilmesi gerekirken aksine hareketle, sevk tehiri yapılmamasının kanun koyucunun amacı dışına çıkılması yanında, idarece yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere de aykırılık teşkil ettiği Kurulumuzca kabul görmüştür. Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Davacı .................'in yüksek lisans öğrenimi nedeniyle, askere şevkinin öğretim süresi sonuna kadar ertelenmemesi işleminin İPTALİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy