(1111 S. K. m. 12, Geç. m. 33)
Davacının 07 Aralık 2000 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; bedelli askerlikten yararlanmak üzere başvurduğunu, gerekli olan 5000 DM karşılığı Türk Lirasını yatırdığını, ancak daha önce Türk Vatandaşlığından çıkarıldığı için başvurusunun geçersiz sayıldığını, daha sonra 1111 sayılı Kanunun Geçici 37 nci maddesinden yararlanarak askerliğini tamamladığını, daha önce bedelli askerlik hizmetinden yararlanmak için yatırdığı 500-0 DM (Alman Markı)'nın iadesini istediğinde, yatırdığı tarih itibariyle karşılığı olan 26.560.000 TL ödeme yapıldığını, halbuki geri ödeme tarihi olan 25 Ekim 2000 tarihindeki karşılığın ödenmesi gerektiğinden bahisle aradaki farkın yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep ve dava etmiştir.
Bedelli askerlik hizmetinden yararlanmak isteyenlerin durumu ve şartları 1111 sayılı Askerlik Kanununun Geçici 33 ncü maddesinde ve Bakanlar Kurulunun Askerlik Kanununun Geçici 33 ncü maddesinin uygulanmasına dair esaslar ın yürürlüğe konulması hususundaki 03.09.1992 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 92/3365 sayılı kararında düzenlenmiştir.
Bakanlar Kurulu kararında bedelli askerlik hizmetinden yararlanma şartları ve başvuruların yapılacağı makamlar düzenlendikten sonra geri ödeme başlığını taşıyan 9 ncu maddesinde; Bu esaslar uyarınca bedelli askerlikten yararlanmak için başvuruda bulunan ve ödemesini yapan yükümlülerden, temel eğitime başlamadan önce ve temel eğitim safhasında askerliğe elverişli olmadığı tespit edilenler, ölenler, istekleriyle bedelli askerlik yapmaktan vazgeçenler ile belirlenen dönemde temel askerlik eğitimine katılmayanlar veya temel eğitim süresini mazeretsiz olarak tamamlamamaları nedeniyle bedelli askerlik kapsamından çıkarılanlara ödedikleri tutarlar ilgili Askerlik Şubesinin yazısına istinaden Savunma Sanayi Müsteşarlığı tarafından geri ödenir. - Yükümlülerin ödemiş oldukları bedeller askerliğe elverişsiz duruma gelmeleri halinde veya ölmeleri halinde hemen vazgeçmeleri veya bedelli askerlik statüsünden çıkarılmaları halinde ise tabi oldukları statüde askerlik hizmetini tamamladıktan sonra kendilerine, vekillerine veya kanuni mirasçılarına gösterilen banka hesabına ödenir. Döviz olarak yatırılan bedelin geri ödenmesi, iade tarihindeki T.C. Merkez Bankası Alman Markı döviz alış kuru esas alınarak Türk Lirası olarak yapılır hükmü öngörülmüştür.
Dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; davacının 13 Mayıs 1993 tarihinde yatırdığı bedel miktarı T.C. Merkez Bankası döviz alış kuruna göre tespit edilen 4280 Alman Markının 01 Ocak 1993 tarihindeki Türk Lirası değerinden karşılığı olan 26.565.800 Türk lirası olduğu, ancak durumunun 1111 sayılı Askerlik Kanununun Geçici 33 ncü maddesi hükümlerine uymadığından bedelli askerlik statüsünden çıkarıldığı, daha sonra aynı Kanunun Geçici 37 nci maddesi uyarınca bedelli askerlik hizmetini tamamlayarak terhis edildiği ve 11-11 sayılı Kanunun Geçici 33 ncü maddesi kapsamında DM (Alman Markı) karşılığı yatırdığı tutarın iade tarihindeki Türk Lirası karşılığının ödenmesini istediği halde 25 Ekim 2000 tarihinde 26.565.800 TL olarak ödendiği anlaşılmaktadır.
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın konusu, her yıl 01 Ocak tarihinde belirlenen ve davacının 13 Mayıs 1993 tarihinde yatırdığı 5000 DM (Alman Mark)'nın 01.01.1993 tarihindeki karşılığı olan 26.565.800 TL bedelin mi yoksa ödeme tarihi itibariyle yatırdığı DM (Alman Markı) bedelinin Türk Lirası karşılığının mı ödenmesi gerektiği hususudur.
Askerlik Kanununun Geçici 33 ncü maddesinin uygulanmasına dair esaslar Üçüncü kısım 03.09.1992 tarih ve 92/3365 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ödemelere ilişkin işlemler başlığı altında düzenlenen 10 ncu ve müteakip maddelerinde ödemelerin Türk Lirası veya döviz olarak yapılabileceği belirtilmektedir. 12 nci maddenin 2 nci fıkrasında Döviz olarak yapılan ödemelerde döviz cinsi ve karşılığı Alman Markı üzerinden Türk Lirası olarak yapılan ödemelerde ise ödeme günündeki T.C. Merkez Bankasının alman Markı döviz kuru üzerinden dekonta yazılır denilmektedir.
Buna göre, davacının 13 Mayıs 1993 tarihinde yatırmış olduğu 26.565.800 TL'nin aynı tarihte T.C. Merkez Bankasınca belirlenen döviz alış kuru 1 DM = 6.181.58 TL karşılığı 4280 DM (Alman Markı)'dır. Davacı 13 Mayıs 1993 tarihinde tam olarak 5000 DM (Alman Markı) karşılığı olan Türk Lirasını yatırmamıştır. Davalı idarenin davacıya ödemesi gereken miktar, geri ödemeyi yaptığı 25 Ekim 2000 tarihinde 26.565.800 Türk Lirasının T.C. Merkez Bankasınca belirlenen döviz alış kuru karşılığı olan 1 DM = 293.007 TL üzerinden 90.666 DM Alman Markının davacının yatırdığı kabul edilen 4280 DM (Alman Markı)'ndan mahsubundan sonra kalan 4.190 DM (Alman Markı) karşılığının ödeme gününde T.C. Merkez Bankasınca bildirilen döviz alış kuru 293.007 TL üzerinden hesap edilen 1.227.670.000 TL üzerinden olması gerektiği Kurulumuzca kabul edilmiştir. Zira davalı idare, davacı yükümlüden 13 Mayıs 1993 tarihinde 4.280 DM karşılığı olan Türk Lirasını, yani 26.565.800 TL almıştır. Davalı idarenin aldığı Türk Lirası bu ise de, esasında davacı yükümlünün ödediği para 4.280 DM'dir. Bu paranın şu ya da bu nedenle iadesi söz konusu olacaksa davalı idarenin iade edeceği tutar iade tarihinde DM Kur'u dikkate alınarak 4.280 DM üzerinden hesaplanacak Türk Lirası olacaktır. Yani baz alınan tutar DM'dir. İade tarihi olarak taraflarca kabul edilen tarih 25 Ekim 2000 tarihidir. Bu konuda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır.
İade tarihindeki belirlenecek Türk Lirası tutarına fiilen ödeme gününe kadar ise 3095 Sayılı Yasa uyarınca yasal faiz uygulanması zorunludur.
Davalı idarenin 4.280 DM karşılığı yerine 13 Mayıs 1993 tarihinde yatırılan 26.565.800 Türk Lirasını aynı miktar Türk Lirası üzerinden iadesi keyfiyeti, Türk Parasının geçen süreçte aşırı değer kaybı karşısında, hak ve nısfet kurallarına, adalete uyarlı görülmemiş ve o nedenle iade tarihinde 4.280 DM esas alınmıştır.
Yasa koyucunun milli paramız dururken DM'ı esas alması karşısında iadenin de DM üzerinden yapılacak bir hesaplama ile Türk Parası olması zorunludur.
Bu konudaki AYİM içtihatları esasen istikrar bulmuştur.
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1) Davacıya 1111 sayılı Askerlik Kanununun Geçici 33 ncü maddesi kapsamından çıkarılması nedeniyle ödenmesi gereken 4.280 DM'ın 90 DM'nın 25.10.2000 tarihinde idarece ödendiği geriye kalan 4190 DM (Alman Markı)'nın ödeme tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden hesaplanan Alman Markı karşılığı olan 1.227.670.000 Türk Lirasının da ödenmesi gerekirken ödenmemesi işleminin İPTALİNE,
2) Davacıya ödenmesi gereken miktar üzerinden ve 25 Ekim 2000 tarihinden ödeme tarihine kadar yıllık %60 (yüzde altmış) yasal faiz yürütülmesine. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy