(2709 S. K. m. 125) (1602 S. K. m. 43, 56) (1086 S. K. m. 74)
Davacılar vekili, 26 Aralık 2001 tarihinde kayda geçen dilekçesinde özetle; müvekkillerinin eşi ve babası olan Hv.Plt.Kd.Ütğm. .........................in 19.01.2001 tarihinde Kayseri 12 nci Hv.Uls.Üs.K.lığı emrinde görev uçuşu yaparken uçağının düşmesi sonucu şehit olduğunu, bu sebeple kendilerine 2629 sayılı Yasa hükümleri gereğince nakdi tazminat ve T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü tarafından belli bir meblağ ödendiğini, ayrıca vazife malullüğü aylığı bağlandığını, ancak tüm bunların uğradıkları zararı telafi edemeyecek düzeyde olduğunu, bu sebeple maddi ve manevi zararların karşılığı olmak üzere olay tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte 45.000.000.000 TL. maddi ve 5.000.000.000 TL. manevi tazminat ödenmesini talep ve dava etmişlerdir.
Dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacıların yakını Hv.Plt.Ütğm. ........................., Kayseri 12 nci Hv.Uls.Ana Üs K.lığında 19.01.2001 tarihinde eğitim maksadıyla uçuş yaptıkları sırada içinde bulundukları askeri nakliye uçağının saat 11.30 sıralarında Ağırnas Kasabası Gölbaşı Mahallesi Değirmen Çukuru mevkiinde yanarak düştüğü, uçakta bulunan Hv.Plt.Ütğm. .........................in diğer personellerle birlikte şehit olduğu, düşüş sebebinin belirlenemediğini, yapılan adli soruşturma sonucu Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığınca 7.2.2001 gün ve 2001/1409-5 sayılı görevsizlik kararı verildiği, dosyanın gönderildiği Hv.K.K.nı tarafından soruşturmaya gerek görülmediği, 12 nci Hv.Uls. Ana Üs. K.lığının 19.01.2001 tarihli vaka raporuna göre olayda davacıların yakını Ütğm. .........................in bir kusurunun bulunmadığının belirlendiği, 19.01.2001 tarihli şehit tutanağına göre de şehitliğinin kabul edildiği, buna göre davacı yakınlarına şehitlik tazminatı, ölüm yardımı, nakdi tazminat ödendiği, vazife malullüğü aylığı bağlandığı, davacıların vekilinin 15.10.2001 tarihinde maddi ve manevi zararların tamamen karşılanması için yaptıkları müracaata süresinde cevap verilmediği, bunun üzerine davacıların vekilleri aracılığıyla 26.12.2001 tarihinde eş için 35 milyar TL. maddi ve 3 milyar TL. manevi, kızı için 10 milyar TL. maddi ve 2 milyar TL. manevi tazminat ödenmesini talep ve dava ettikleri anlaşılmaktadır.
Anayasanın 125/sonuncu maddesine göre idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlüdür. Ancak, Anayasada idarenin sorumluluğunun hangi esasa göre belirleneceği belirtilmemiş, bu meselenin halli doktrin ve yargı kararlarına bırakılmıştır. Bugün idarenin sorumluluğu hizmet kusuru ile kusursuz sorumluluk ilkelerine dayandırılmaktadır. İster hizmet kusuru, ister kusursuz sorumluluk ilkesine dayandırılsın genel olarak idarenin tazmin borcunun doğabilmesi için bir zararın mevcudiyeti, zarara yol açan eylemin idareye yüklenebilir nitelikte olması, zarar ile eylem arasında illiyet bağının bulunması şarttır. İlliyet bağının kesilmiş sayılması için de zararın tümüyle hizmete ve idare tüzel kişiliğine yabancı unsurlardan dogması gerekmektedir.
Olayda idareye atfı kabil bir hizmet kusurunun varlığından söz edilmez ise de, olayın bir kamu hizmeti sırasında geldiği göz önüne alındığında, hizmetle doğrudan doğruya ilgili olduğu, hizmetle zararlı sonuç arasında uygun illiyet bağının bulunduğu anlaşılmaktadır. Gerek öğretide ve gerekse yargı kararlarında kabul edildiği üzere, öncelikle Silahlı Kuvvetler tarafından yerine getirilen bazı hizmetlerde, hizmetin ifasında kullanılan uçak, helikopter, silah, top, bomba, mayın gibi araç ve gereçler yapıları gereği hem ilgililer, hem de üçüncü kişiler için tehlike arz ederler. Bunların taşıdığı tehlikelerin ne zaman ortaya çıkacağını tahmin edip önceden tedbir alarak önlemek mümkün değildir.
İşte bu gibi tehlike taşıyan hizmetlerle araç ve gereçlerden sağlanan yararlar nasıl bunların sahibine ait oluyor ise, doğan zararlar da onların sahibine ait olmalıdır şeklinde ifade edilebilecek olan risk ilkesinin bir gereği olarak davacıların uğradığı zararların hizmetin sahibi idare tarafından karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
1602 sayılı AYİM K.nun 56 ncı maddesi gereğince AYİM de de uygulanan Hukuk Usulü Mahkemeleri Kanununun 74 ncü maddesine göre iddianın genişletilmesi yasağı usulüne uygun biçimde açılmış davalarda söz konusu edilebilir. 1602 Sayılı Kanunun 43 ncü maddesiyle getirilen ve idari eylemlerden doğan zararın tazmininde dava açmadan önce idareye ön başvuru bir idari müracaat niteliğindedir. Dava açılmadan, idareye yapılan bu başvurunun zımnen ya da sarahaten reddi üzerine açılan davada müddeabihin (istenen tazminat miktarının) artırılmasına engel değildir. Dairemizin bu konudaki istikrar kazanmış uygulaması da bu doğrultudadır. Bu nedenlerle davalı idarenin bu konuya ilişkin itirazına itibar edilmemiş, dava dilekçesinde belirtilen maddi ve manevi tazminat miktarları esas alınmıştır.
Mahkememizin yerleşik içtihatlarına göre sandık iştirakçisi olmayan müteveffanın yakınlarına T.C. Emekli Sandığınca bağlanan aylık ve ödenen tütün ikramiyeleri olay nedeniyle sağlanan yarar kabul edildiğinden bu husus araştırılmış, T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün 24.12.2002 gün ve 70.612.002 sayılı yazısı ile Hv. Plt. Ütğm. ...................in Yönetim Kurulunun 12.04.2001 tarih ve 327 sayılı kararı ile harp malullüğü hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesi üzerine, Genel Müdürlüğün 15.03.2001 - 30.05.2001 tarih ve 296366 - 347266 sayılı işlemleri ile 15.02.2001 tarihinden itibaren eşi .................e 157.150.000 TL., kızı ..................e 94.290.000 TL. , annesi .................. ile babası ..................e 39.290.000er TL., 1.derece Harp Malullüğü dul ve yetim aylığı bağlandığı ve bu aylığın 01.10.2002 tarihinden itibaren eşi için 313.270.000 TL.ye, kızı için 187.980.000 TL.ye ve anne ve babası için ise 78.370.000er TLye yükseltildiği, ayrıca müteveffanın toplam 14 yıl 5 ay 8 gün hizmetine karşılık 4354 sayılı Kanun ile 624 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca toplam 24.225.000.000TL.emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği ve eşine 12.112.500.000 TL. ( ON İKİMİLYAR YÜZONİKİMİLYON BEŞYÜZBİNTL.), kızına 6.056.250.000TL. ( ALTIMİLYAR ELLİ ALTIMİLYON İKİYÜZELLİBİN TL. ), anne ve babasına 3.028.125.000er TL.( ÜÇMİLYAR YİRMİSEKİZ MİLYON YÜZYİRMİBEŞBİN TL. ), emekli ikramiyesi ödendiği bildirilmiştir.
Davacı eş ve çocuğun desteklerini kaybetmeleri nedeniyle uğradıkları maddi zararlarının tespiti amacı ile bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, resen seçilen bilirkişi tarafından düzenlenerek Mahkememize ibraz edilen 10.04.2003 tarihli bilirkişi raporunda davacı eş ..................in 48.115.469.725 TL. hakedişi bulunduğu davacı çocuk ..............in maddi tazminat hak edişinin bulunmadığı bildirilmiştir.
Ayrıca 2629 Sayılı Kanun uyarınca Hv.Plt.Kd.Ütğm. ...............in kanuni mirasçılarından çocuk ...............e 9.571.271.209 TL. bakiye maddi zararına karşılık, 15,997,680,922 TL. şehitlik tazminatı ödendiği ve kendisine 2629 sayılı Kanun uyarınca ödenen tazminatın manevi zararlar karşılığı olarak kaldığı, maddi tazminat hesabında dikkate alınmadığından ve davacının manevi zararlarının karşılığı olarak, kalan bu tazminatın Mahkememizin emsal olaylarda takdir ettiği manevi tazminat miktarlarından fazla olduğundan, bu davacının maddi ve manevi tazminat istemlerinin reddine karar verilmiştir.
Taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna itiraz edilmemiş, Mahkememizin yerleşik içtihatlarına ve ilmi verilere uygun bulunan bilirkişi raporu Kurulumuzca da kabul edilerek rapor doğrultusunda uygulama yapılmıştır.
Davacılardan ................in eşinin ölümü nedeniyle olay anında duyduğu ve ömür boyu duyacağı acı ve ızdırabı kısmen de olsa karşılayabilmek amacı ile olayın meydana geliş şekli ve tarihi, paranın alım gücü ve işleyecek yasal faizi ve davacının sosyal durumu göz önünde bulundurularak kendisine uygun miktarda manevi tazminat verilmesi kabul edilmiş, davacı ................in ise manevi zararı maddi hak edişinden fazla olarak ödenen şehitlik tazminatı ile karşılandığından bu davacının maddi tazminat istemiyle birlikte manevi tazminat istemi de reddedilmiştir.
Açıklanan nedenlerle;
1. Bilirkişi raporu uyarınca müteveffanın müterafik kusuru dikkate alınarak ve istemine bağlı kalınarak davacı eş.................e 35.000.000.000TL.(OTUZBEŞMİLYARTL.) Maddi Tazminat VERİLMESİNE,
2. Davacı çocuk ...................in maddi tazminat hakedişi bulunmadığından maddi tazminat isteminin REDDİNE,
3. Takdiren ve müteveffanın müterafik kusuru nazara alınarak davacı eş ...................e takdiren 1.500.000.000.TL.(BİRBUÇUKMİLYAR TL.) manevi tazminat verilmesine, fazlaya ait isteminin REDDİNE,
4. Davacı çocuk ....................e maddi hakedişinden fazla olarak ve 2629 sayılı Kanun uyarınca ödenen tazminat nazara alınarak manevi tazminat isteminin REDDİNE,
5. Hükmedilen maddi tazminata yeniden gelir elde etmeye başlayacağı 01.02.2001 tarihinden 31.12.2002 tarihine kadar yıllık %60, (YÜZDEALTMIŞ) 01.01.2003 tarihinden 31.03.2003 tarihine kadar ödeme tarihine kadar yıllık %55 (YÜZDEELLİBEŞ) 01.04.2003 tarihinden son ödeme tarihine kadar yıllık %30 (YÜZDEOTUZ) yasal faiz YÜRÜTÜLMESİNE,
6. Hükmedilen manevi tazminatlara olay tarihi olan 19.01.2001 tarihinden 31.12.2002 tarihine kadar yıllık %60,(YÜZDEALTMIŞ) 01.01.2003 tarihinden 31.03.2003 tarihine kadar yıllık %55, (YÜZDEELLİBEŞ) 01.04.2003 tarihinden son ödeme tarihine kadar yıllık %30 (YÜZDEOTUZ) yasal faiz YÜRÜTÜLMESİNE, 7. Davacılar tarafından peşin yatırılan ve sarf edilen 33.500.000TL. (OTUZÜÇMİLYONBEŞYÜZBİN TL.) posta giderlerinin davalı idareden alınarak DAVACILARA VERİLMESİNE, 8. Davacılar tarafından peşin yatırılan toplam 688.740.000.TL (ALTIYÜZSEKSENSEKİZBİN YEDİYÜZ KIRKBİN TL. ) harcın istek halinde DAVACILARA VERİLMESİNE, 9. Davacılar tarafından peşin yatırılarak sarf edilen 120.000.000 TL.(YÜZYİRMİMİLYONTL.) bilirkişi ücretinin davadaki haklılık oranına göre 27.000.000TL.(YİRMİYEDİMİLYON TL.) davacılar üzerinde BIRAKILMASINA, 93.300.000.TL.(DOKSANÜÇMİLYONÜÇYÜZBİNTL.) nin davalı idareden alınarak DAVACILARA VERİLMESİNE, 10. Hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarları üzerinden hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifeleri gereğince nisbi olarak hesabedilen 2.250.000.000.TL. (İKİMİLYARİKİYÜZELLİMİLYONTL.) vekalet ücretinin davalı idareden alınarak yeni tarifeye göre DAVACILARA VERİLMESİNE (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy