(1111 S. K. Ek. m. 1, 3) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik. m. 4, 5, 26)
Davacı vekili,15.09.2006 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Amerika Birleşik Devletlerinde ikamet eden bir Türk vatandaşı olduğunu ve ticaretle uğraştığını, dövizle askerlik hizmeti için 02.10.2001 tarihinde silahaltına alınarak 02.11.2001 tarihinde terhis edildiğini, daha sonra dövizle askerlik için belirlenen bedele ait taksitleri ödediği halde bir takvim yılında 6 aydan fazla Türkiyede bulunduğu gerekçesi ile dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarıldığını, müvekkilinin annesi ve babasının ilerleyen yaşları ve bozulan sağlık durumları sebebiyle sürekli olarak Türkiyeye gelmek zorunda kaldığını, konu ile ilgili yasa maddesinin şeklen kabulünün ve dar yorumlanmasının amacına aykırı olduğunu ve adaletsiz sonuçlar doğuracağını, bu itibarla müvekkili hakkında tesis edilen dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılma işleminin hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptaline ve öncelikle yürütmenin durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davacının yürütmenin durdurulması istemi, AYİM İkinci Dairesinin 27 Eylül 2006 tarih ve Gensek No.:2006/3039, Esas No.:2006/1117 sayılı kararıyla kabul edilmiş, davalı idarenin 24 Kasım 2006 gün ve HUK.MÜŞ.DAV.:63550-3b-1-104-2006/FO sayılı savunma konulu yazısı ekinde yer alan savunma layihasında ileri sürdüğü yürütmenin durdurulması kararının kaldırılması istemi, davalı idarenin savunma ekinde ibraz ettiği belgeler dikkate alınarak, AYİM İkinci Dairesinin 06 Aralık 2006 gün ve Gensek No.:2006/3039, Esas No.:2006/1117 sayılı kararıyla kabul edilerek yürütmenin durdurulmasına dair AYİM İkinci Dairesinin 27 Eylül 2006 tarih ve Gensek No.:2006/3039, Esas No.:2006/1117 sayılı kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesinden; 1966 doğumlu olması nedeniyle 01.01.1985 tarihinde askerlik çağına giren davacının Amerika Birleşik Devletlerinde ikamet etmesi nedeni ile 27.06.2001 tarihinde T.C. Houston Başkonsolosluğuna dövizle askerlik hizmetinden yaralanmak için müracaat ettiği, bu müracaatının kabul edilmesi üzerine 02.10.2001-02.11.2001 tarihleri arasında temel askerlik eğitimini yaparak geçici terhisinin yapıldığı, tahakkuk eden döviz ödemelerini de 15.12.2004 tarihinde tamamladığı, kesin terhis işleminin yapılması için ihtiyaç duyulması üzerine yapılan araştırma sonucunda İSTANBUL Emniyet Müdürlüğünün 27.05.2006 gün ve B. 05. 1. EGM. 4. 34. 00. 91. 15. 2006/1966 sayılı yazısından davacının dövizle askerlik hizmeti için öngörülen yükümlülüklerini henüz tamamlamadan 2002 takvim yılı içerisinde 01.01.2002-06.01.2002 tarihleri arasında 5 gün, 14.01.2002-19.05.2002 tarihleri arasında 125 gün, 18.06.2002-21.11.2002 tarihleri arasında 156 gün, 04.12.2002-31.12.2002 tarihleri arasında 27 gün olmak üzere toplam 313 (üç yüz on üç) gün süreyle yurt içinde kaldığının tespit edilmesi üzerine İSTANBUL/ÜSKÜDAR Askerlik Şubesi Başkanlığının 18.07.2006 gün ve As.Ş.0913-06/ 2 nci Ks.(1966-0108) 15329133 sayılı yazısı ile dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarıldığının bildirildiği anlaşılmıştır.
1111 sayılı Askerlik Kanununun 5380 sayılı kanunla değişik EK-1 nci maddesi Oturma veya çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren sıfatıyla veya bir meslek ya da sanatı icra ederek, yurt içinde geçirilen süreler hariç olmak üzere, toplam en az üç yıl süre ile fiilen yabancı ülkelerde bulunan bu Kanun ile 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanununa tâbi yükümlüler, 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte bağlı bulundukları Türk konsoloslukları aracılığı ile askerlik şubelerine başvurmaları, 5.112 Euro veya karşılığı kadar yönetmelikte belirtilecek yabancı ülke parasını, başvuru tarihinden itibaren 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ödemeleri ve 21 gün süreli temel askerlik eğitimine tâbi tutulmaları hâlinde muvazzaf askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar. Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvuranlar; öngörülen dövizi başvuru sırasında def'aten ödeyebilecekleri gibi, dörtte birini başvuru sırasında, kalanını 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar olan süre içinde en çok üç eşit taksitte ödeyebilirler.
Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere yaptıkları başvuruları kabul edilen yükümlülerden, gereken şartları taşımadıkları anlaşılanlar, ödemeleri gereken yabancı ülke parasını yönetmelikte belirtilen sürelere uygun ödemeyenler, belirtilen yaş sınırı sonuna kadar temel askerlik eğitimini yapmayanlar, ücret veya maaşları yurt içinden transfer edilenler, yabancı ülkelerde resmî görevle bulunanlar, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için gereken yükümlülüklerinin devamı süresince toplam olarak her takvim yılının yarısından fazlasını yurt içinde geçirenler, yurda kesin dönüş yapanlar veya dövizle askerlik hizmetinden yararlanma şartlarını kaybedenler, istekleriyle vazgeçenler, askerliğe elverişsiz olduğu tespit edilenler Millî Savunma Bakanlığı tarafından dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılarak durumlarına uygun askerlik işlemine tâbi tutulurlar.
Her ne sebeple olursa olsun 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvurmayanlar ile başvurdukları hâlde döviz ödemelerini veya yönetmelikte belirtilen süre içinde temel askerlik eğitimlerini yapmadıkları için dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılanlar, 7.668 Euro veya karşılığı kadar yönetmelikte belirtilecek yabancı ülke parasını, başvuru sırasında defaten ödemeleri ve 21 gün süreli temel askerlik eğitimine tâbi tutulmaları kaydıyla bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar.
Yukarıda belirtilen döviz miktarlarını yarısına kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Euro dışındaki diğer paralarla yapılacak ödemelerin miktarı, her yıl başındaki çapraz kurlar esas alınarak Millî Savunma Bakanlığı tarafından tespit ve ilân edilir.
Yükümlülerin ödemiş oldukları dövizler, dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılmaları hâlinde tâbi oldukları statüde askerlik hizmetini tamamladıktan sonra temel askerlik eğitimi sırasında veya daha önce; ölmeleri, askerliğe elverişsiz hâle gelmeleri, Türk vatandaşlığından çıkmalarına izin verilmesi veya Türk vatandaşlığını kaybetmeleri durumunda ise, talepleri hâlinde kendilerine, vekillerine veya kanunî mirasçılarına iade tarihindeki kurdan Yeni Türk Lirası olarak yurt içinde gösterecekleri banka hesabına ödenir. Temel askerlik eğitimini tamamladıktan sonra; ölenlere, askerliğe elverişsiz hâle gelenlere, Türk vatandaşlığından çıkmalarına izin verilenlere, Türk vatandaşlığı kaybettirilenlere, yükümlülüklerini tamamladıktan sonra dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılmalarını talep edenlere geri ödeme yapılmaz.
Savaş veya savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi hâlinde, bu Kanuna tâbi yükümlülerin askerlik hizmetini yerine getirmek üzere silâh altına alınmalarının esasları Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir.. hükmünü içermektedir.
Kanunda belirtilen esaslara göre dövizle askerlik hizmetinden istifade edebilecek veya edemeyecek yükümlüler ile ilgili şartların, ödeme işlemlerinin, toplanan dövizin kullanılmasının, celp, sevk, eğitim, izin, sağlık, özlük hakları, geçici ve kesin terhis işlemlerinin, geri ödeme ile ilgili işlemlerin, hizmet hesabının, olağanüstü hallerde göreve çağırmanın, beyan edilen bilgi ve belgelerin doğruluğunun araştırılmasının, yurt içinde ve yurt dışında yürütülen faaliyetlerin denetlenmesi usulleri ile diğer işlemlerin, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği 3802 sayılı Kanunla değiştirilen 1111 Sayılı Askerlik Kanunun EK-3'üncü maddesinde belirtilmiştir.
1111 Sayılı Askerlik Kanununun EK-3'üncü maddesi gereğince çıkartılan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmeliğin İkinci Bölüm 5 inci maddesinde Dövizle Askerlik Hizmetinden Yararlanma Şartları düzenlenmiş olup buna göre; Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyen yükümlülerde;
a) Oturma veya çalışma iznine sahip olarak en az üç yıl süre ile yabancı ülkede işçi, işveren sıfatıyla veya herhangi bir meslek veya sanatı icra ederek veya bir hizmet akdine dayanarak yabancı bandıralı gemilerde en az üç yıl süre ile fiilen gemi adamı olarak bulunmak ve bu durumlarını, yükümlülüklerini tamamlayıncaya kadar kaybetmemiş olmak,
b) Dövizle askerlik hizmeti dışında diğer askerlik hizmetlerinden biri ile yurt içinde silah altına alınmamış olmak,
c) Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için 38 yaşını tamamladıkları yılın Aralık ayının sonuna kadar T.C. konsolosluklarına başvurmak ve başvuru sırasında haklarında belirlenen dövizi, Yönetmelikte gösterilen cins, miktar, süre ve şartlara uygun olarak ödemek,
d) Dövizle askerlik hizmeti yükümlülüğünün devamı süresinde kesin dönüş yapmamış olmak,
e) Temel askerlik eğitimine en geç 38 yaşını tamamladıkları yılı takip eden yıl içinde başlamak ve bitirmek,
şartları aranır.
Kalan taksitlerin tamamını ödemek ve temel askerlik eğitimini yapmak suretiyle başvuru sırasında belirlenen ödeme süresinden önce kesin dönüş yapılabilir.
Dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için gereken yükümlülüklerini tamamlamadan yararlanmaktan vazgeçenler, yabancı ülkelerde resmi görevle bulunanlar veya ücret, maaş veya yolluklarının karşılığı dövizleri yurt içinden transfer edilenler dövizli askerlik hizmetinden yararlanamazlar.
Aynı yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4 ncü maddesinin z fıkrasının 4 ncü bendinde kesin dönüş tanımlanmış olup buna göre; Kesin dönüş: bulundukları yabancı ülkelerden yurda naklihane etmeyi veya dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için gereken yükümlülüklerini tamamlamadan her takvim yılında toplam altı aydan fazla yurt içinde bulunmayı, ifade eder.
Aynı Yönetmeliğin 26 ncı maddesinde ise; Aşağıda durumları belirtilen yükümlüler dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılırlar ve bunların askerlik hizmetleri, tabi olacakları diğer askerlik hizmetlerinden biri ile yaptırılır.
a) Yükümlülük süresi içerisinde, dövizle askerlik hizmetinden yararlanma şartlarından herhangi birini yerine getirmeyenler.
b) Bir aylık temel askerlik eğitimini yapmış ve ödeme yükümlülüğünü yerine getirmiş olsalar dahi; Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşımadıkları halde, dövizle askerlik hizmetinden yararlandıkları daha sonra anlaşılanlar. hükmünü amirdir.
1111 sayılı Kanunun EK-1 nci maddesi ve Yönetmeliğin anılan hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, dövizle askerlik ile ilgili düzenlemelerin amacının, yurt dışında işçi ve işveren sıfatı ile bulunan Türk vatandaşlarının askerlik yükümlülüğü nedeniyle işlerinden uzun bir süre ayrı kalarak, bu işlerini kaybetmemeleri, ancak gerçekte işçi ve işveren olmadığı halde dövizle askerlikten yararlanmak için hileli yollara başvurarak, kendisini yurtdışında işçi ve işveren olarak gösteren, kötü niyetli kişilerin yapacağı suiistimalleri önlemek olduğu anlaşılmaktadır.
Başvurusu kabul edilen davacı
..nın 01 Ekim 2001 - 01 Kasım 2001 tarihleri arasında 1111 sayılı Askerlik Kanunun EK-1 nci maddesi uyarınca dövizle askerlik hizmeti kapsamında temel askerlik eğitimini yerine getirdiği, buna karşın yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre dövizle askerlik hizmeti kapsamında öngörülen yükümlülüklerinin devamı süresince; (son taksit 15.5.2004 tarihinde ödenmiş olup, yükümlülük bu tarihe kadar devam etmiştir.) 2002 yılında toplam 6 aydan fazla (313 gün) yurt içinde bulunduğu ve bu süreyi yurt içinde geçirmesini haklı gösterecek nitelikte mazeret olarak ileri sürdüğü sebeplerin kabul edilebilir, haklı mazeretler olmadığı, davacının dövizle askerlik hizmeti kapsamında yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmediği bu kapsamda dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılması işleminin tüm unsurları ile hukuka ve ilgili mevzuata uyarlı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; Davacının dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılma işleminin iptaline yönelik DAVANIN REDDİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy