(357 S. K. m. 15, 18) (657 S. K. m. 68, 147, 161, 164, 165, 166, 167) (926 S. K. m. 136, 145, 147, 148) (270 S. KHK. m. 1, 3) (289 S. KHK. m. 1) (SGKK. 15.12.1994 T. 1994/4822-1 K.) (SGKK. 02.12.1985 T. 1985/4517-1 K.)
Davacı vekillerinin 23.10.2002 tarihinde AYİM kayıtlarına geçen dava dilekçesinde özetle; Davacının 30.08.2002 tarihinde binbaşı rütbesine terfi etmesine ve aynı tarihten itibaren birinci sınıf askeri hakimliğe ayrılmasına rağmen tüm özlük haklarının (gösterge, ek gösterge ve yüksek hakimlik tazminatı dahil tüm özlük haklarının) 15.09.2002 tarihinden itibaren ödendiğini, özlük haklarının 30.08.2002 tarihinden itibaren ödenmesi gerektiği belirtilmiş, 30.08.2002 tarihinden itibaren özlük haklarının ödenmemesi işleminin iptaline, 30.08.2002 - 15.09.2002 tarihleri arasındaki tüm özlük haklarının 15.09.2002 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi talep ve dava edilmiştir.
Davalı idare tarafından davacının 30.08.2002 tarihinde birinci sınıf hakimliğe ayrılmasına ve binbaşı rütbesine yükselmesine rağmen bir yıllık süre içerisinde müracaat etmemesi nedeniyle süre yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de; dosya içerisinde bulunan belgelerden davacının 30.08.2002 tarihinden itibaren birinci sınıf askeri hakimliğe geçirildiğinin anlaşılması ve davacı vekili tarafından 23.10.2002 tarihli dilekçe ile dava açılmış olması nedeniyle davanın süresi içerisinde açıldığı kanaatine varılarak davanın süre yönünden reddi itirazına itibar edilmemiştir. Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden davacı hakim subayın 357 sayılı Askeri Hakimler Kanununun 15 nci maddesi uyarınca 30.08.2002 tarihinden itibaren birinci sınıf askeri hakimliğe ayrılma nedeni ile özlük haklarında meydana gelen artışın 15.09.2002 tarihinden itibaren ödenmeye başlandığı anlaşılmıştır.
Davada çözümü gereken sorun, 30.08.2002 tarihinde birinci sınıf hakimliğe ayrılan davacının bunun karşılığı aylığa bu tarihi takip eden 01.09.2002 tarihinden itibaren mi yoksa 15.09.2002 tarihinden itibaren mi hak kazanacağı hususudur. Askeri hakimlerin aylıkları, ödenekleri, yüksek hakimlik tazminatı ve temsil tazminatı ile ilgili düzenlemeler 926 sayılı TSK Personel Kanunu, 357 sayılı Askeri Hakimler Kanunu, 2802 sayılı Hakim ve Savcılar Kanunu, 270 nolu Yüksek Hakimlik Tazminatı Hakkında KHK, 4505 sayılı Temsil Tazminatı Hakkında Kanun gibi mevzuatta yer almaktadır.
357 sayılı Askeri Hakimler Kanununun özlük haklarına ilişkin 18 nci maddesine göre; Askeri hakimler ve askeri savcılar ile yardımcılarının ve adayların maaş dereceleri, maaş yükselmeleri ve diğer özlük hakları subaylar hakkındaki kanun hükümlerine tabidir.
Askeri hakimler ve askeri savcılar ile yardımcılarına, almakta oldukları maaş derecesinin tekabül ettiği sınıf ve derecede bulunan adliye hakim ve savcıları ile yardımcılarına verilen ödenek miktarı esas olmak üzere adliye hakim ve savcıları hakkındaki Kanun hükümleri gereğince hakim ödeneği verilir.
23.01.1987 tarih ve 270 nolu Yüksek Hakimlik Tazminatı Hakkında Kanun hükmünde kararnamenin 3 ncü maddesi A fıkrasında yer alan tabloda Unvanları yazılı görevlerde bulunanlara hizalarında gösterilen gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunan miktarda Yüksek Hakimlik Tazminatı ödenir. Bu tazminat damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmak ve ödemelerde aylıklara ilişkin hükümler uygulanır denmektedir.
270 nolu KHK nun 3 ncü maddesine göre Yüksek Hakimlik Tazminatı ödemelerinde aylıklara ilişkin hükümler uygulanacaktır. Aylıklarla ilgili mevzuat hükümlerine geçmeden önce aylık kavramına açıklık getirmek gerekir. Aylık, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 147 nci maddesinin (A) ve 926 sayılı TSK. Personel Kanununun 136 ncı maddesinin (2) nci fıkralarında tanımlanmıştır. Buna göre aylık tabirinin, kamu görevlilerine, fiili kadro karşılığı, rütbe, kıdem ve kademe yıllarına göre kendilerine her ay itibariyle ödenen parayı ifade ettiği söylenebilir. Bunlara ödenen tüm ödentilerin de (aylıkla birlikte ödenen akçalı olgular iş güçlüğü zammı, özel hizmet tazminatı, temsil tazminatı, yüksek hakimlik tazminatı gibi) dahil edilmesi gerekir.
926 sayılı TSK. Personel Kanununun Aylığın ödeme zamanı başlıklı 145 nci maddesinde, Subay, astsubay ve askeri öğrencilerin aylık ve harçlıkları, her ayın başında peşin olarak ödenir... denilmekte; Kademe ilerlemesinde aylığa hak kazanma başlıklı 147 nci maddesinde Subay ve astsubaylar kademe ilerlemesinde onay metninde yazılı tarihi takip eden aybaşından itibaren kademe maaşına müstehak olurlar hükmü yer almakta, aynı kanunun 148 nci maddesinde Rütbe terfi veya rütbe kıdemliliği onanan subay ve astsubaylar kararname, karar veya onay metninde yazılı yükselme tarihini takip eden aybaşından itibaren yeni rütbe ve kıdemliliğin birinci kademe aylığına hak kazanırlar hükmü bulunmakta, 137 nci madde Silahlı Kuvvetlerdeki subayların, astsubaylıktan subay olanların, astsubayların, uzman erbaş ve uzman jandarmaların aylıkları rütbe, rütbedeki kıdem ve kademe esasına göre saptanır denilmektedir. 657 Sayılı Kanunun 164 ncü maddesinde Memurlara aylıkları her ayın başında peşin ödenir... hükmü yer almakta, 165 nci maddesinde Bir göreve açıktan aday veya asil memur olarak atananlar, göreve başladıkları günden itibaren aylığa hak kazanırlar. Bu suretle göreve başlamada ilk aylık gün hesabıyla ay sonunda ödenir. denilmekte, 166 ncı madde ise kademe ilerlemesinde Devlet memuru, bu ilerlemeye müstehak olduğu tarihi takip eden aybaşından itibaren aynı derecenin bir ileri kademesine ait aylığa hak kazanır hükmü bulunmaktadır. Görüldüğü üzere, Devlet memuriyetine başlayanların maaş ilişkisi fiilen çalışan tarihe bağlandığı halde 926 Sayılı TSK Personel Kanununun aylığın ödenmesi, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesine ilişkin hükümleri tamamen nasıp, sicil terfi esasına dayandırılmıştır.
Devlet Memurları ile Diğer Kamu Görevlilerinin Aylıklarının Ödeme Zamanının Değiştirilmesine Dair 289 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Aybaşı tabirinin ayın 15i olarak değiştirilmesinden önce rütbe kıdemliliğine yada rütbe terfiine hak kazanan subay ve astsubayların aylıkları 926 sayılı Kanunun 137 nci maddesine göre yeni rütbedeki kıdeme göre ödenmek durumunda olduğundan, aynı kanunun 147 ve 148 maddeleri gereğince bu tarihi takip eden aybaşından itibaren yani bir gün sonra ödenmekteydi. 289 sayılı KHK ve ardından 3472 sayılı Kanunla yapılan düzenleme ile aybaşı tabirinin ayın 1nden 15ine alınmasıyla AYİM 1 nci D.nin 7.7.1998 tarih ve E.97/1005, K.98/694, 17.6.1997 tarih ve E.96/633, K.97/488 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere, kanun koyucunun subay ve astsubayların rütbe terfi ve rütbe kıdemliliğinde aylığa hak kazanmada 15 günlük bir mağduriyet ve hak kaybını hedeflediği, bu sürede yeni rütbe ve rütbe kıdemliliğinin karşılığı olan aylığın değil, eski konumdaki aylığın alınmasını amaçladığını söylemek mümkün değildir. Bu nedenle 926 sayılı Kanunun 147 ve 148 nci maddelerinde belirtilen takip eden aybaşı ibaresinin takip eden ayın biri olarak kabul edilip yorumlanması lüzumlu ve zorunlu bulunmaktadır.
AYİMnin emsal kararlarda da benimsediği gibi bu yorum ve kabul şekline göre de, davacının 30.8.2002 tarihinde 1 nci sınıf hakimliğe ayrılmasına ve binbaşılığa terfi etmesini takiben bunun karşılığı yüksek hakimlik tazminatına hak kazandığı karşısında özlük haklarının ve maaş farklarının idarece hesaplanarak kendisine ödenmesi hukuken gerekli iken, davacının bunlara 15.9.2002 tarihinde müstehak olduğu varsayımıyla eksik özlük hakları tahakkuku işleminin sebep unsuru açısından hukuka aykırı düştüğü görülmektedir.
Öte yandan, Yüksek Hakimlik Tazminatı bakımından benzer bir tespitin hem Maliye Bakanlığınca, hem de Sayıştay Genel Kurulunca yapıldığı görülmektedir.
Gerçekten, Maliye ve Gümrük Bakanlığınca 24.2.1987 tarihinde yayınlanan Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde (Seri No:97) ...2) Makam tazminatı ile Yüksek Hakimlik Tazminatını ilk defa 269 ve 270 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerle almaya hak kazanmış bulunanlara Şubat 1987 ayına ait tazminatları kıst olarak hesaplanıp ödenecektir... denilmektedir. Sayıştay Genel Kurulunun 15.12.1994 tarih ve 4822/1 sayılı kararında da, Yüksek Hakimlik Tazminatının ödenme usul ve esasları konusunun kapsamlı bir şekilde irdelendiği ve Yüksek Hakimlik tazminatına ilk defa hak kazanan veya bu tazminatın daha üst göstergelerine müstehak hale gelenlerin ilk aya ait tazminatlarının, bu tazminata hak kazandıkları tarihten itibaren gün hesabıyla ödeneceği sonucuna varılırken, şu gerekçelere dayanıldığı görülmektedir: Yüksek Hakimlik Tazminatı Hakkında 270 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 nci maddesinde yüksek hakimlik tazminatının, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmayacağı ve ödemelerde aylıklara ilişkin hükümlerin uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Bu bakımdan, açıkça ifade edilmemekle beraber, 1 nci madde hükmü ile bu ödemeler hakkında, gerek ödeme ve gerekse hak kazanma esasları bakımından aylıklara ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmek istenilmiştir. Bu hükümlerden de (657 SK Md.161, 164, 165 ve 167 nci maddeler) anlaşılacağı üzere, bir göreve açıktan aday veya asıl memur olarak atananlar, göreve başladıkları günden itibaren aylığa müstehak olacaklar ve kendilerine ilk aylıkları gün hesabıyla ay sonunda ödenebilecektir. Terfi niteliği taşıyan derece yükselmesi ve kademe ilerlemesinde ise hak kazandıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren yeni aylıklarını alabileceklerdir. Konu Hakimler ve Savcılar Kanunu açısından incelendiğinde de hakimlik ve savcılık mesleğine atanmada, göreve başlanılan günden itibaren aylığa müstehak olunacağı ve göreve başlamadaki ilk aylık ve buna bağlı olarak ödeneklerin gün hesabıyla ay sonunda ödeneceği belirtilmiştir. Görülüyor ki, her iki Kanunda da, açıktan memuriyet, adaylıktan veya dışarıdan hakimlik ve savcılık mesleğine atanma hallerinde, göreve başlanılan günden itibaren aylık ve ödeneğe hak kazanılacağı; kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi hallerinde ise, onay veya yeni göreve başlama tarihini takip eden aybaşından itibaren bu ödemeye hak kazanılacağı açıklanmıştır. Buna göre yüksek hakimlik tazminatının, belli nitelikteki görevlerde bulunanlara ödenmesi öngörülen makam tazminatından mahiyet itibariyle bir farkı bulunmamakta, belli görevlerde bulunanlara, yaptıkları görevin özelliği ve öneminden dolayı verilmektedir. Bu itibarla, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 68 nci maddesinin (b) bendi uyarınca, sınıfların 1-4 dereceli kadrolarına atamalarda, göreve başlanıldığı günden itibaren aylığa hak kazanılacağını belirleyen 20.4.1972 tarih ve 3579/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı ile makam tazminatı hakkındaki 2.12.1985 tarih ve 4517/1 sayılı Genel Kurul kararındaki yorumlara da uygun olarak, yüksek hakimlik tazminatının, hakimlikte belli statüde bulunanlar için öngörülmüş bir tazminat olduğu, bu nedenle belirtilen statülere kavuşulduğu tarihten itibaren bu ödemelere de müstehak olunacağı sonucuna varılmıştır... (Sayıştay Genel Kurulu Kararları, 1.1.1984-31.12.1998, Sayıştay Yayını, Ankara 1999, s.65-70).
Bu açıklamalar çerçevesinde; 30.08.2002 tarihinde binbaşılığa terfi eden ve aynı tarihten geçerli olmak üzere Birinci Sınıf Askeri Hâkimliğine geçirilen hâkim subayın 01.09.2002 tarihinden itibaren binbaşı aylığına ve Birinci Sınıf Askeri Hâkim olduğu için Yüksek Hâkimlik Tazminatına müstehak olması gerçeği karşısında, tüm özlük haklarının buna göre ödenmesi gerektiğinden 01.09.2002 - 14.09.2002 tarihleri arasında tahakkuk eden aylık farkının ödenmemesi işleminin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu, bu meyanda söz konusu farkın idarece hesaplanarak 15.09.2002 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesinin gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda açıklanan sebeplerle;
Davacıya binbaşılığa terfi ile birinci sınıf askeri hakimliğe ayrılmasından olayı 01.09.2002 - 14.09.2002 tarihleri arasında tekabül eden aylığa ilişkin tüm özlük haklarındaki artış farkının ödenmemesi işleminin İPTALİNE, davacının müstahak olduğu özlük haklarının idarece hesaplanarak hükmen TAZMİNİNE ve bu farklara 15.09.2002 tarihinden 31.12.2002 tarihine kadar %60 (Yüzdealtmış) 01.01.2003 tarihinden 01.04.2003 tarihine kadar %55 (yüzdeellibeş), 01.04.2003 tarihinden ödeme tarihine kadar %30 (yüzdeotuz) yasal faiz YÜRÜTÜLMESİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy