(2709 S. K. m. 72) (1111 S. K. Ek m. 1) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik m. 26)
Davacı vekili 16.07.2004 tarihinde Orhangazi Asliye Hukuk Mahkemesi, 26.07.2004 tarihinde AYİM kaydına giren dava dilekçesinde özetle; davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvurduğunu, temel askerlik eğitimini yaptığı ve bir miktar döviz ödediğini, ancak ödemelerini tamamlamadığı gerekçesiyle kapsamdan çıkartıldığını, ödemesini tamamlaması gerektiği yönünde idare tarafından gönderilen uyarı yazısının, şubede kayıtlı bulunan adresini değiştirmiş olması nedeniyle kendisine ulaşmadığını, kalan bakiye borcunu 20 Ocak 2004 tarihinde ödediğini, davacının üzerine düşen yükümlülüklerin tamamını yerine getirdiğini, konsolosluk tarafından askerlik durumu hakkında pasaportuna YAPMIŞTIR şerhinin düşüldüğünü belirtilerek, davacının dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılması yönünde tesis edilen işlemin kanuna ve kanunun genel mantığına aykırı olduğunu iddia ederek işlemin iptalini ve yürütmenin durdurulmasını talep ve dava etmiştir.
AYİM 3 ncü Dairesinin 16.09.2004 tarih Gensek No:2004/2331 Esas No:2004/1106 sayılı kararı ile davacının yürütmenin durdurulması talebi yerinde görülerek yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere ilk taksidini 1235 Alman Markı olarak 17.10.1986 tarihinde ödediği, 06.12.1986 tarihinde T.C. Münih Başkonsolosluğuna müracaat ettiği, 13.06.1987-13.08.1987 tarihleri arasında iki ay süreli temel askerlik hizmetini tamamladığı, 01.10.1987 tarihinde 1235 Alman Markı (631 Euro karşılığı), 12.10.1989 tarihinde 1235 Alman Markı (631 Euro karşılığı), 19.10.1990 tarihinde 1235 Alman Markı (631 Euro karşılığı), 05.10.1991 tarihinde 631 Euro, 02.10.1992 tarihinde 1355 Alman Markı (693 Euro karşılığı), 1998 yılında ise 1235 Alman Markı (631 Euro karşılığı) olmak üzere toplam 8765 Alman Markı (4479 Euro) ödediği, 1965 doğumlu olan davacının, geriye kalan 1235 Alman Markı (632 Euro karşılığı) tutarı 38 yaşını doldurduğu yılın son günü olan 31.12.2003 tarihine kadar ödemesi gerektiği, ancak bu sürenin Milli Savunma Bakanlığınca 05.01.2004 tarihine kadar uzatıldığı, davacının bu tarihten kısa bir süre sonra 20.01.2004 tarihinde eksik kalan tüm döviz borcunu ödediği, ancak davalı idare tarafından davacının 38 yaşını doldurduğu yılın sonuna kadar borcunu ödemesi gerekçe gösterilerek dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarıldığı ve davacının vekili aracılığıyla süresi içerisinde işbu davayı açtığı anlaşılmaktadır.
Vatan hizmetinin, her Türkün hakkı ve ödevi olduğu, bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceğinin veya getirilmiş sayılacağının kanunla düzenleneceği Anayasamızın 72 nci maddesinde belirtilmiştir.
Oturma veya çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren sıfatıyla veya bir meslek ya da sanatı icra ederek fiilen yabancı ülkelerde bulunan vatandaşlarımızın, Türkiyedeki uzun süreli askerlik hizmeti nedeniyle, bulundukları yabancı ülkelerde elde ettikleri sosyal, siyasi, ekonomik vb. hakları kazanımları, kaybetmelerine engel olmak maksadıyla, askerliklerinin ertelenmesine ve dövizle askerlik hizmetinden yararlanmalarına imkan sağlanmıştır.
Dövizle askerlik hizmetine ilişkin ilk düzenleme 20 Mart 1980 tarih ve 2299 sayılı Kanunla 1111 sayılı Askerlik Kanununa EK-1 nci madde olarak eklenmiştir.
Yapılan düzenlemelerle;
32 yaşlarını doldurdukları yılın sonuna kadar 440.000 Türk Lirası ödeyenler ve iki ay süre ile temel askerlik eğitimlerini yapanlar askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılmış,
22 Ekim 1981 tarih ve 2539 sayılı Kanunla 440.000 Türk Lirası ifadesi 800.000 Türk Lirasının1 Mart 1980 tarihindeki resmi kur üzerinden belirlenecek yabancı ülke parası olarak değiştirilmiş ve ödenmesi gereken döviz miktarı 19.757,96 Alman Markı olarak belirlenmiştir. Bu miktar 27 Haziran 1984 tarihinde 3031 sayılı Kanunla 600.000 TLnin 1 Mart 1980 tarihindeki resmi kur üzerinden belirlenecek yabancı ülke parası olarak değiştirilmiş, ödenmesi gereken döviz miktarı 14.818,47 Alman Markına düşürülmüş,
12 Ekim 1988 tarih ve 3478 sayılı Kanunla döviz miktarı 10.000 Alman Markı olarak tespit edilmiş,
1 Haziran 1992 tarih ve 3802 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyen vatandaşlarımızın, başvuru işlemlerini tamamlayabilecekleri yaş sınırı 32den 38 yaşın tamamlandığı yılın sonuna kadar uzatılmış, dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmek için yurt dışında fiilen geçirilmesi gereken süre bir yıldan üç yıla çıkarılmış, temel askerlik eğitiminin süresi de iki aydan bir aya indirilmiştir.
Davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvuruda bulunduğu 1986 ve temel askerlik eğitimini yaptığı 1987 yıllarında yürürlükte olan 27.06.1984 tarih ve 3031 sayılı Yasa ile değişik 1111 sayılı Yasanın Ek-1 nci maddesi hükmüne göre ödenecek miktar 600.000 TL. nin 01.03.1980 tarihindeki resmi kur üzerinden belirlenecek yabancı ülke parası olarak belirlenmiş döviz miktarı 14.818,47 Alman Markı olarak tespit edilmiştir.
Resmi gazetenin 08.03.1985 gün ve 13688 sayılı nüshasında yayınlanan ve 85/9103 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla kabul edilerek yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik; başvuru işlemleri ödeme şekli ve başvurucu ile idareye yüklenilen yükümlülüklere ilişkin hükümlere yer vermiştir. Bu cümleden olarak yükümlülerin muhabir bankaya yaptıkları ödemeye ilişkin dekontu konsolosluğa verecekleri, konsoloslukça (belgelerin) bir sureti alıkonularak Askerlik Şubesine iletileceği, Merkez Bankasınca muhabir banka tarafından gönderilen döviz ve kimlik bilgilerinin her ay MSB. lığına bildirileceği, yerli Askerlik Şb. Bşk.lıkları tarafından yükümlülerle ilgili dövizle askerlik hizmeti yardımcı defteri tutulacağı ve kayıtların bu deftere işleneceği, işlenen bilgiler ışığında ödemelerini yapmayanların durumlarının bağlı oldukları konsolosluklara yazılacağı bu yazışmalara rağmen ödemeyenlerin durumlarının ASALa bildirileceği öngörülmüştür.
1111 sayılı Kanunun EK-1 nci maddesinde 21.05.1992 tarih ve 3802 sayılı kanunla değişiklik yapılmış ve dövizle askerlik hizmetlerinden yararlanmak için başvuru işlemlerinin ve ödemelerin tamamlanabileceği yaş sınırı 38 yaşın tamamlandığı yılın sonu, eğitim süresi 1 ay ve fiilen yurt dışında geçirilmesi gereken süre 3 yıl olarak belirlenmiştir. Ayrıca Resmi Gazetenin 12.10.1993 gün ve 21463 sayılı nüshasında yayımlanan Bakanlar Kurulunun 17.11.1992 tarih ve 92/3769 sayılı kararı ile kabul edilerek 01.06.1992 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik 85/9103 sayılı (eski) yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Yapılan yasal değişiklik, dövizle askerlik hizmetine tabi olan davacının statüsünde herhangi bir değişikliğe yol açmamış, davacı lehine olarak borcunu 38 yaşını tamamladığı yılın sonuna kadar ödeyebilme imkanı sağlanmıştır. 92/3769 sayılı yeni Yönetmeliğin Geçici 4 ncü maddesi 01 Haziran 1992 tarihinden önce yabancı ülkede bulunan ve 1111 sayılı kanunun EK-1 nci maddesi kapsamından yararlananların kalan döviz borçlarını 38 yaşına kadar ödemek üzere yükümlülerin isteğine uygun olarak taksitlendirilebilir. Ancak taksit sayısı 3ü geçemez hükmü ile lehe olan bu mevzuat değişikliğinden davacının yararlanmasına olanak sağlanmıştır. Nitekim davacı ve benzer konumda bulunan yükümlülere davalı idarece, borçlarını 05.01.2004 tarihine kadar ödemeleri için ek süre tanındığı anlaşılmaktadır.
1111 Sayılı Askerilik Kanununun 3802 sayılı kanunla değişik Ek-1 nci maddesinin 3 ncü fıkrasında; dövizle askerilik hizmetinden yararlanmak üzere yaptıkları başvuruları kabul edilen yükümlülerin hangi hallerde dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılacakları düzenlenmiştir. Buna göre; gereken şartları taşımadıkları anlaşılanlar, ödemeleri gereken yabancı ülke parasını yönetmelikte belirtilen sürelere uygun ödemeyenler, belirtilen yaş sınırı sonuna kadar temel askerlik eğitimini yapmayanlar, ücret veya maaşları yurt içinden transfer edilenler, yabancı ülkelerde resmi bir görevde bulunanlar, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için gereken yükümlülüklerinin devamı süresince toplam olarak her takvim yılının yarısından fazlasını yurt içinde geçirenler, yurda kesin dönüş yapanlar, istekleriyle vazgeçenler ve askerliğe elverişsiz oldukları tespit edilenler dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılacaktır.
Halen yürürlükte bulunan 1992 tarihli Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmeliğin 26 ncı maddesinde kapsamdan çıkarmayla ilgili yasa hükmüne paralel düzenlemeler yer almaktadır.
Bu açıklamalardan sonra somut olaya dönüldüğünde davacının son taksidini, son ödeme günü olan 05.01.2004 tarihinde ödemediği, gecikmeyle 20.01.2004 tarihinde ödediği maddi bir vakıa ise de; davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için başvurduğu 1986 yılından son taksidi ödeme zamanına kadar geçen 18 yıllık zaman periyodu içerisinde konu ile ilgili yasa ve yönetmeliklerde bir çok kez değişiklik yapıldığı, döviz miktarları, ödemedeki döviz cinsi ve ödeme sürelerinin değiştiği, davacıya kalan döviz borcunun hatırlatılması için Askerlik Şubesi tarafından 21.01.2003 tarihinde ikaz yazısı yazılmış olmakla birlikte (bu yazıda dahi kalan borç miktarı savunmada belirtilen miktarla uyuşmamaktadır) bu yazının davacıya tebliğ edildiğine dair herhangi bir belge bulunmadığı, davacının da yazıdan haberdar olmadığını beyan ettiği, davacının döviz miktarının çok büyük bölümünü zamanında ödediği, sadece son taksitini kısa bir gecikmeyle ödediği, halen yurt dışında bulunduğu ve işçi statüsünü koruduğu hususları göz önüne alındığında, davacı hakkında tesis edilen dövizle askerlik hizmetinden çıkarılma işleminde kişi ve kamu yararı dengesinin de gözetilmesi gerektiği, davacı hakkında bu şekilde katı bir uygulamaya gidilmesinin davacının 18 yıllık kazanımlarını kaybetmesi sonucunu doğuracağı, bu uygulamanın dövizle askerlik hizmetinin konuluş amacıyla ve hakkaniyet ve nesafet ölçüleriyle bağdaşmadığı, sonuç itibariyle dövizle askerlik hizmetinden çıkarma işleminin sebep ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Davacının dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılma İŞLEMİNİN İPTALİNE, (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy