(1111 S. K. Ek m. 1) (2709 S. K. m. 72) (Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik m. 26)
Davacı vekili, 21.01.2004 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin 15.03.1989 tarihinde dövizle askerlik statüsünden yararlanmak için başvurduğunu ve istemin kabul edilmesiyle 13.09.1991-13.11.1991 tarihleri arasında temel eğitimini tamamlayarak geçici terhis olduğunu, bilahare dövizle askerlik yapmasından kaynaklanan taksitlerin tamamını ödediğini düşünerek 1998 yılında yurda kesin dönüş yaptığını, davalı idarenin müvekkilin; 38 yaşını bitirdiği 2003 yılı sonuna dek hiçbir şekilde haberdar etmeksizin 2004 yılı başında dövizle askerlik statüsünden çıkardığını, bu işlemin hukuka aykırı olduğunu, öncelikle dava konusu uyuşmazlığın çözümünde başvuru tarihinde yürürlükte olan 1111 sayılı Kanunun 3478 sayılı Yasa ile değişik EK-1 maddesi ile 08.02.1985 tarihli ilgili Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerektiğini, davalı idarenin müvekkiline döviz ödemelerini taksit sayısını, miktarını, zamanını gösterir bir belge vermediğini gerek bu sebeple gerekse çapraz kura göre taksit miktarlarının hesaplanmasında da belirsizlik bulunduğundan müvekkilinin değişik tarihlerde ödemelerini yaptığını 15.01.2004 tarihinde ise noksan kaldığını öğrendiği 1750 İsviçre Frangını ödediğini, idarenin üzerine düsen hukuki yükümlülükleri yerine getirmemesi sebebiyle eksik ödemenin ortaya çıktığını belirterek, müvekkilimin dövizle askerlik hizmetinden çıkarılarak yeniden askere sevk işleminin öncelikle yürütmesinin durdurulmasını ve iptalini talep ve dava etmiştir. AYİM 3 ncü Dairesinin 10.03.2004 gün ve Gensek No: 2004/189, Esas No: 2004/204 Sayılı Kararı ile davacının yürütmenin durdurulması istemi yerinde görülerek, yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
Dava dosyası ile davacının Askerlik Şubesi özlük dosyasındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; Davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere 15.03.1989 tarihinde T.C. Cenevre Başkonsolosluğuna başvurduğu ve 13.09.1991-13.11.1991 tarihleri arasında iki ay süreli temel askerlik hizmetini tamamladığı, dövizle askerlik hizmeti kapsamında 27.02.1989 tarihinde 1062 Alman Markının karşılığı 900 İsviçre Frangı, 15.06.1989 tarihinde 48 Alman Markının karşılığı 41 İsviçre Frangı, 19.04.1990 tarihinde 1032 Alman Markının karşılığı 940 İsviçre Frangı, 22.01.1991 tarihinde 1477 Alman Markının karşılığı, 1258 İsviçre Frangı, 05.02.1992 tarihinde 1118 Alman Markının karşılığı 1000 İsviçre Frangı, 17.03.1995 tarihinde 1360 Alman Markının karşılığı, 1150 İsviçre Frangı, 16.03.1998 tarihinde de 1844 Alman Markının karşılığı 1500 İsviçre Frangı olmak üzere dövizle askerlik hizmeti kapsamında toplam 7941 Alman Markının karşılığı 6789 İsviçre Frangı ödediği, 07.11.1965 doğumlu olan davacının 38 yaşını doldurduğu yılın sonu olan 31.12.2003 tarihine kadar tüm döviz miktarını ödemesi gerektiği, bu sürenin 05.01.2004 tarihine kadar uzatıldığı, davacının bu tarihten kısa bir süre sonra 09.01.2004 tarihinde Askerilik Şubesinden durumunu sorduğu, eksik ödemesi olduğu kendisine bildirilince 15.01.2004 tarihinde eksik kalan tüm döviz miktarını ödediği, ancak davalı idare tarafından davacının 38 yaşını doldurduğu yılın sonuna kadar kalan borcunu ödememesi ve yurda kesin dönüş yapması gerekçe gösterilerek davacının dövizle askerlik kapsamından çıkarıldığı ve davacının bu işlemin iptali istemiyle süresi içerisinde iş bu davayı açtığı anlaşılmaktadır.
Vatan hizmetinin, her Türkün hakkı ve ödevi olduğu, bu hizmetin Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceğinin veya getirilmiş sayılacağının kanunla düzenleneceği Anayasamızın 72 nci maddesinde belirtilmiştir. Oturma veya çalışma iznine sahip olarak isçi, işveren sıfatıyla veya bir meslek ya da sanatı icra ederek fiilen yabancı ülkelerde bulunan vatandaşlarımızın, Türkiyedeki uzun süreli askerlik hizmeti nedeniyle, bulundukları yabancı ülkelerde elde ettikleri sosyal, siyasi, ekonomik vb. hakları kazanımları, kaybetmelerine engel olmak maksadıyla, askerliklerinin ertelenmesine ve dövizle askerlik hizmetinden yararlanmalarına imkan sağlanmıştır.
Dövizle askerlik hizmetine ilişkin ilk düzenleme 20 Mart 1980 tarih ve 2299 sayılı Kanunla 1111 sayılı Askerlik Kanununa EK-1 nci madde olarak eklenmiştir. Yapılan düzenlemelerle; 32 yaşlarını doldurdukları yılın sonuna kadar 440.000 Türk Lirası ödeyenler ve iki ay süre ile temel askerlik eğitimlerini yapanlar askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılmış, 22 Ekim 1981 tarih ve 2539 sayılı Kanunla 440.000 Türk Lirası ifadesi 800.000 Türk Lirasinin1 Mart 1980 tarihindeki resmi kur üzerinden belirlenecek yabancı ülke parası olarak değiştirilmiş ve ödenmesi gereken döviz miktarı 19.757,96 Alman Markı olarak belirlenmiştir. Bu miktar 27 Haziran 1984 tarihinde 3031 sayılı Kanunla 600.000 TLnin 1 Mart 1980 tarihindeki resmi kur üzerinden belirlenecek yabancı ülke parası olarak değiştirilmiş, ödenmesi gereken döviz miktarı 14.818,47 Alman Markına düşürülmüş,
12 Ekim 1988 tarih ve 3478 sayılı Kanunla döviz miktarı 10.000 Alman Markı olarak tespit edilmiş, 1 Haziran 1992 tarih ve 3802 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak isteyen vatandaşlarımızın, başvuru işlemlerini tamamlayabilecekleri yaş sınırı 32den 38 yaşın tamamlandığı yılın sonuna kadar uzatılmış, dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmek için yurt dışında fiilen geçirilmesi gereken süre bir yıldan üç yıla çıkarılmış, temel askerlik eğitiminin süresi de iki aydan bir aya indirilmiştir.
Davacının dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak üzere başvuruda bulunduğu 1989 ve temel askerlik eğitimini yaptığı 1991 yıllarında yürürlükte olan 12.10.1988 tarih ve 3478 sayılı Kanun ile değişik 1111 sayılı Kanunun EK-1 nci maddesi; Oturma ve çalışma iznine sahip olarak en az bir yıl süre ile yabancı bir ülkede işçi-işveren sıfatıyla veya herhangi bir meslek ve sanatı icra etmek üzere bulunan 1111 sayılı Askerlik Kanunun ile 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanununa tabi yükümlüler durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte bağlı bulundukları konsolosluklar aracılığı ile askerlik şubelerine başvurmaları halinde 10.000 Bati Alman marki veya karşılığı kadar yönetmelikte belirlenecek yabancı ülke parasını başvuru tarihinden başlayarak 32 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ödemeleri ve iki aylık temel askerlik eğitimine tabi tutulmaları suretiyle vatan görevini yerine getirmiş sayılırlar hükmünü amirdir.
Resmi gazetenin 08.03.1985 gün ve 13688 sayılı nüshasında yayınlanan ve 85/9103 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla kabul edilerek yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik; başvuru işlemleri ödeme sekli ve başvurucu ile idareye yüklenilen yükümlülüklere ilişkin hükümlere yer vermiştir. Bu cümleden olarak yükümlülerin muhabir bankaya yaptıkları ödemeye ilişkin dekontu konsolosluğa verecekleri, konsoloslukça (belgelerin) bir sureti alıkonularak Askerlik Şubesine iletileceği, Merkez Bankasınca muhabir banka tarafından gönderilen döviz ve kimlik bilgilerinin her ay MSB. lığına bildirileceği, yerli Askerlik Sb. Bşk.lıkları tarafından yükümlülerle ilgili dövizle askerlik hizmeti yardımcı defteri tutulacağı ve kayıtların bu deftere işleneceği, işlenen bilgiler ışığında ödemelerini yapmayanların durumlarının bağlı oldukları konsolosluklara yazılacağı bu yazışmalara rağmen ödemeyenlerin durumlarının ASALa bildirileceği öngörülmüştür.
1111 sayılı Kanunun EK-1 nci maddesinde 21.05.1992 tarih ve 3802 sayılı kanunla değişiklik yapılmış ve dövizle askerlik hizmetlerinden yararlanmak için başvuru işlemlerinin ve ödemelerin tamamlanabileceği yaş sınırı 38 yaşın tamamlandığı yılın sonu, eğitim süresi 1 ay ve fiilen yurt dışında geçirilmesi gereken süre 3 yıl olarak belirlenmiştir. Ayrıca Resmi Gazetenin 12.10.1993 gün ve 21463 sayılı nüshasında yayımlanan Bakanlar Kurulunun 17.11.1992 tarih ve 92/3769 sayılı kararı ile kabul edilerek 01.06.1992 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmelik 85/9103 sayılı (eski) yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Yapılan yasal değişiklik, dövizle askerlik hizmetine tabi olan davacının statüsünde herhangi bir değişikliğe yol açmamış, davacı lehine olarak borcunu 38 yaşını tamamladığı yılın sonuna kadar ödeyebilme imkanı sağlanmıştır. 92/3769 sayılı yeni Yönetmeliğin Geçici 4 ncü maddesi 01 Haziran 1992 tarihinden önce yabancı ülkede bulunan ve 1111 sayılı kanunun EK-1 nci maddesi kapsamından yararlananların kalan döviz borçlarını 38 yaşına kadar ödemek üzere yükümlülerin isteğine uygun olarak taksitlendirilebilir. Ancak taksit sayısı 3ü geçemez hükmü ile lehe olan bu mevzuat değişikliğinden davacının yararlanmasına olanak sağlanmıştır. Nitekim davacı ve benzer konumda bulunan yükümlülere davalı idarece, borçlarını 05.01.2004 tarihine kadar ödemeleri için ek süre tanındığı anlaşılmaktadır.
1111 Sayılı Askerilik Kanununun 3802 sayılı kanunla değişik Ek-1 nci maddesinin 3 ncü fıkrasında; dövizle askerilik hizmetinden yararlanmak üzere yaptıkları başvuruları kabul edilen yükümlülerin hangi hallerde dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkartılacakları düzenlenmiştir. Buna göre; gereken şartları taşımadıkları anlaşılanlar, ödemeleri gereken yabancı ülke parasını yönetmelikte belirtilen sürelere uygun ödemeyenler, belirtilen yaş sınırı sonuna kadar temel askerlik eğitimini yapmayanlar, ücret veya maaşları yurt içinden transfer edilenler, yabancı ülkelerde resmi bir görevde bulunanlar, dövizle askerlik hizmetinden yararlanmak için gereken yükümlülüklerinin devamı süresince toplam olarak her takvim yılının yarısından fazlasını yurt içinde geçirenler, yurda kesin dönüş yapanlar, istekleriyle vazgeçenler ve askerliğe elverişsiz oldukları tespit edilenler dövizle askerlik hizmeti kapsamından çıkarılacaktır.
Halen yürürlükte bulunan 1992 tarihli Dövizle Askerlik Hizmetinin Uygulanması Esasları Hakkında Yönetmeliğin 26 ncı maddesinde kapsamdan çıkarmayla ilgili yasa hükmüne paralel düzenlemeler yer almaktadır.
Bu açıklamalardan sonra somut olaya dönüldüğünde; davacının son taksidini, son ödeme günü olan 05.01.2004 tarihinde ödemediği gecikmeyle 15.01.2004 tarihinde ödediği maddi bir vakıa ise de; davacının dövizle askerlik hizmetinden faydalanmak için başvurduğu 1989 yılından son taksidi ödeme zamanına kadar, konu ile ilgili yasa ve yönetmeliklerde birçok kez değişiklik yapıldığı, döviz miktarları, ödemedeki döviz cinsi ve ödeme sürelerinin değiştiği, konsolosluk aracılığıyla 1992 ve 1995 yıllarında davacının kaç İsviçre Frankı ödemesi kaldığının Askerlik Şubesinden sorulduğu ve kalan miktarların Konsolosluğa bildirildiğinin anlaşıldığı, ancak bunların davacıya tebliğ edildiğine dair bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, döviz kurlarının her yıl değişmesi nedeniyle de yükümlülerin kalan borçlarının hesabında yanılmalarının olabileceği, Finike Askerlik Şubesinin 16.01.2004 tarihli kapsamından çıkarma teklif yazısında da belirtildiği üzere, davacıya ödeme durumuna ilişkin olarak Konsolosluk veya sair şekilde davacının kendisine herhangi bir tebligat yapılmadığının belirtildiği, en son Askerlik Şubesinin 14.04.1995 tarihli yazısıyla Konsolosluğa davacının kalan taksit miktarının bildirildiği, ancak davacıya tebliğ edilmediği ve bu tarihten sonra davacının 16.03.1998 tarihinde ödemede bulunduğu, tüm borçlarını ödediği düşüncesiyle 18.04.1998 yılında yurda kesin dönüş yaptığı, MSY:70-1C Asker alma Yönergesinin Ek-E7de örneği bulunduğu şekilde davacıya eksik ödemesi konusunda bir ikazda bulunulmadığı, davacının son ödeme tarihinden sadece dört gün sonra Askerlik Şubesine müracaatı sırasında eksik ödemeden haberdar olduğu ve yine hemen 15.01.2004 tarihinde kalan eksik ödemesinin tamamını ödeyerek dekontunu Konsolosluk aracılığıyla Askerlik Şubesine gönderdiği, bütün bunlardan davacının iyi niyetli olduğunun anlaşıldığı, davacının eksik ödemede bulunmasında davalı idarenin hizmet kusurunun da bulunduğu, davacının dövizle askerlik kapsamından çıkarılması işleminde kişi ve kamu yararı dengesinin de gözetilmesi gerektiği, netice itibariyle dövizle askerlik kapsamından çıkarma işleminin sebep ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Davacının dövizle askerlik kapsamından çıkarılarak yeniden askere sevk edilme işleminin İPTALİNE. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy