(657 S. K. m. 99, 100, 101, 232) (211 S. K. m. 33, 116) (Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği m. 245)
Davacı, 22.11.2005 tarihinde AYİMde kayda giren dava dilekçesinde özetle; Düzce Askerlik Şubesi Başkanlığı emrinde kaloriferci sivil memur olarak görev yapmakta olduğunu, Kocaeli As. D. Bşk.lığınca hazırlanan 14.07.2005 tarihli yeni mesai çizelgesine göre haftanın 7 günü ve yılın aralıksız 7 ayı günde iki kez mesaiye gidip gelmek zorunda olduğunu ve bunun ailevi, medeni, çağdaş, sosyal ve özel yaşamını olumsuz yönde etkilediğini, oturmakta olduğu kalıcı deprem konutlarından sabah ilk otobüsün 06.45te hareket etmesi nedeniyle mesaiye katılmasının 07.40 civarını bulmakta olduğundan yeni mesai çizelgesine göre saat 06.00'da başlayan mesaiye yetişmesinin mümkün olmadığını, askerlik şubelerinde kalorifer sisteminin izin, istirahat, resmi tatil ve geceleri aksamadan emniyetli olarak yürütülmesi için kaloriferci memurun yanı sıra iki adet eğitimli ve sertifikalı kaloriferci er bulundurularak hizmet desteği sağlamakta olduğunu, dolayısıyla hizmetin aksaması gibi bir durumun söz konusu olmadığını, yeni kaloriferci memur mesai çizelgesinin ancak askerlik şubesi lojmanlarında ikamet eden personel tarafından uygulanmasının mümkün olduğunu belirterek Kocaeli Askerlik Dairesi Başkanlığının 08.06.2005 tarihli kaloriferci memur günlük mesai çizelgesinin iptaline öncelikle de yürütmenin durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. AYİM 3 ncü Dairesi Başkanlığının 26.01.2006 gün ve Gensek No: 2005/3014, Esas No: 2006/174 sayı ile yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar vermiştir.
Dava dosyasının incelenmesinde; Kocaeli Askerlik Dairesi Başkanlığının 14.07.2005 gün ve As.D.: 4300-550-05/ 1 nci Ks. Per. (4362) sayılı emri ekinde yer alan Kaloriferci Memur Günlük Mesai Çizelgesinde kalorifer yakma tarihlerini kapsayan sürede ve haftanın Pazartesi, Salı, Çarşamba ve Perşembe günleri sabah 06.00-09.00, öğleden sonra 16.00-19.00 saatleri arasında, Cuma günleri sabah 06.00-09.00, öğleden sonra 14.00-19.00 saatleri arasında, Cumartesi ve Pazar günleri ise sabah 07.00-09.00, öğleden sonra 17.00-19.00 saatleri arasında ve haftada toplam 40 saat görev yapacaklarının yazılı olduğu, söz konusu emrin davacıya 26.09.2005 tarihinde tebliği üzerine davacının yasal süre içinde bu davayı açtığı anlaşılmıştır.
Konuya ilişkin mevzuat incelendiğinde; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 99 ncu maddesinde; Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak özel kanunlarla yahut bu kanuna veya özel kanunlara dayanılarak çıkarılacak tüzük ve yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.
Bakanlar Kurulu, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde, hafta tatilini Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak tespit edebilir. şeklinde, aynı Kanunun 100 ncü maddesinde; Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca, illerde valiler tarafından tespit olunur. şeklinde; yine aynı Kanunun 101 nci maddesinde; Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri, Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının muvafakatı alındıktan sonra kurumlarınca düzenlenir. şeklinde hükümler bulunmakta, aynı Kanunun 232 nci maddesinde Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan sivil memurlara uygulanmayacak maddeler arasında 99 ve 101 nci maddeler de sayılmaktadır.
211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 116 ncı maddesinde Sivil personelin, bu kanunun askerlere tanıdığı hak ve salahiyetlerden faydalanmaları ve mükellefiyetleri yerine getirmeleri aşağıdaki esaslar dâhilinde olur :
b) Bu kanunun 33 ncü maddesinde gösterilen izin hakkındaki hükümlere aynen riayetle mükellef olup senelik izinleri hususi kanunlardaki esaslara göre tayin ve tanzim olunur
şeklinde, aynı Kanunun 33 ncü maddesinde a) Askerlerin izin işleri hususi kanunlara ve nizamlara göre tanzim olunur. Vazifenin bulunmayı icap ettirdiği yerden izinsiz hiçbir asker gündüz ve gece ayrılamaz. Nöbetçi ve vazifeli olmayan veya kendisine ayrıca hususi bir vazife verilmeyen subay, askeri memur ve astsubaylar günlük mesai veya eğitimin bitiminde vazife mahallinden ayrılabilirler
.
b) Kıta, karargâh ve kurumlarda günlük çalışma saatleri mevsim, iklim, ahval ve hizmetin özelliklerine göre bir talimatla tespit edilir.
Kıtalarda umumi mesai ve hizmet zamanı kalk borusunda başlar. Gece yoklamasından sonra biter. Karargah ve kurumlarda günlük vazife müddeti en az 6 saattir. şeklinde, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliğinin 245 nci maddesinde; Günlük hizmetlerin her gün zamanında ve düzgün olarak yapılabilmesi için alay (Deniz ve havada benzeri) ve müstakil birlik kumandanları ve kurum âmirleri mevsime göre (Günlük hizmet cetveli) tertip ve buna uyulmasını emrederler. şeklinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinde Görevli Askeri ve Sivil Personelin Günlük Çalışma Saatleri Yönergesi (MY12-1)nin 5 nci maddesinde; Kıta, karargah ve kurumların özellikleri ve Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunun ve Yönetmeliği hükümleri dikkate alınarak günlük çalışma saatleri aşağıdaki şekilde düzenlenecektir:
d. Hademe, aşçı, şoför ve hasta bakıcı gibi personel için tali çalışma cetveli adıyla bunlardan istifade edilecek saatleri içine alan çalışma cetvelleri ilgili komutanlıklarca hazırlanır. Bunlar hakkında vardiya usulü çalışma cetvelleri de gerektiğinde uygulanır. şeklinde hükümler yer almaktadır.
Yukarıda zikredilen mevzuat hükümlerinden de açıkça anlaşılacağı üzere; Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapan devlet memurları Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'nun 33 ncü maddesindeki hükümlere riayetle kendi özel kanunlarına göre izinlerini kullanabileceklerdir. Anılan Kanun maddesinde ise; kıta, karargâh ve kurumlarda günlük çalışma saatlerinin mevsim iklim ahval ve hizmetin özelliklerine göre talimatlarla tespit edileceği hususu özellikle belirtilmiştir.
Bu hususları zikrettikten sonra konuyla ilgili önemli hüküm getiren 657 sayılı Kanununun 232 nci maddesini de özellikle belirtmek gerekmektedir. Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan memurlara uygulanmayacak maddeler başlıklı bu madde de; çalışma saatleri hakkındaki 99 ncu ve günlük çalışma saatlerinin tespiti hakkındaki 100 ncü maddenin bu kişiler bakımından istisna tutulduğu görülmektedir. Davacı hakkında uygulanacak çalışma cetveline göre personel, kaloriferin yandığı 5-6 ay boyunca cumartesi ve pazar günleri de dahil olmak üzere sabah 07:00-09:00 saatleri arasında ve akşam 17:00-19:00 saatleri arasında çalışmaktadır. Hemen belirtmek gerekir ki kışın kalorifer yakma mevsiminde yapılacak bu saatlerdeki çalışma, kaloriferin, özellikle ilgilisi tarafından yakılmasını ve kontrol edilmesini sağlamak amacına matuf olmakla hizmetin daha verimli ve etkin yürütülmesini amaçlamaktadır. Konunun bir diğer bölümü de, Başsavcılık düşüncesinde iptal nedeni olarak belirtilen Anayasal dinlenme hakkının ortadan kaldırılması hususudur. Anayasanın 50 nci maddesinde zikredilen bu hüküm, kuşkusuz konuyla ilgili kanuni düzenlemelere riayet edildikten sonra arta kalan dinlenme hakkını korumaktadır. Davacının dinlenme hakkını ortadan kaldırabilecek durum, onu haftalık 40 saatin üstünde bir çalışma müddeti ile yükümlülük altına sokmaktır ki bu durum mevcut değildir. Öte yandan, davacının kaloriferin yandığı 5-6 aylık zaman diliminde cumartesi ve pazar günleri de dörder saat çalıştırılmasında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 99 ve 101 nci maddelerinin Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan personel hakkında istisna tutulabileceğini öngören 232 nci maddesi göz önünde bulundurulduğunda herhangi bir hukuki aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle davanın reddine karar verilmiş, Hâk. Alb. Muhittin KARATOPRAK, karşı oyunda belirttiği gerekçeler ile bu hükme iştirak etmemiştir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Yasal dayanaktan yoksun bulunan DAVANIN REDDİNE,
KARŞI OY GEREKÇESİ
Anayasanın 50 nci maddesinde dinlenmenin çalışanların hakkI olduĞu belirtilerek ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller hakkındaki Kanunun 3 ncü maddesinde hafta tatilinin pazar günü olduğu, bu tatilin 35 saatten az olmamak üzere cumartesi günü en geç 13:00'den itibaren başlayacağı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Personel Kanunu ile diğer Kanunlardaki hafta tatili ile ilgili hükümlerin saklı olduğu belirtilmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 99 ncu, 100 ncü ve 101 nci maddelerinde Devlet memurlarının çalışma saatleri, günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün nasıl düzenleneceği belirlenmiştir. Devlet Memurları Kanununda yer alan bu maddeler uyarınca haftalık çalışma saati Cumartesi ve Pazar tatil olmak üzere düzenlenecek, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde Bakanlar Kurulunca hafta tatili Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak tespit edilebilecektir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 232 nci maddesinde Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu ve Yönetmeliğinin, Askeri Mahkemeler Kanunun ve Yargılama Usul Kanunun ve bunlar hakkında halen yürürlükte bulunan mevzuatın uygulanmasını sağlamak bakımından bu kanunun çalışma saatleri hakkındaki 99 ncu, günlük çalışma saatleri hakkındaki 100 ncü maddesinin Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan memurlara uygulanmayacağı düzenlenmiştir.
Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli personel için mesai saatlerinin nasıl düzenlendiğinin irdelenmesinde yarar bulunmaktadır. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunun EK 3 ncü maddesinde Subay, Astsubay, uzman çavuş ve uzman jandarmaların haftalık çalışma süresinin 40 saat olduğu, bu sürenin Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenleneceği ancak 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunun bu konudaki hükümlerinin saklı olacağı belirtilmiştir. İç Hizmet Kanunun izin başlıklı 33 ncü maddesinde nöbetçi ve vazifeli olmayan veya kendisine ayrıca hususi bir vazife verilmeyen subay, askeri memur ve astsubayların günlük mesai veya eğitimin bitiminde vazife mahallinden ayrılabilecekleri, kıta, karargâh ve kurumlarda günlük çalışma saatlerinin mevsim, iklim ahval ve hizmetin özellilerine göre bir talimatla tesbit edileceği hüküm altına alınmıştır. İç Hizmet Yönetmeliğinin 64 ncü maddesinde de nöbetçi olmayan, kışlada gece vazifesi olmayan veya kendisine ayrıca hususi vazife verilmeyen subaylar, askeri memurlar ve sivil personelin bakım, yerleşme ve ertesi günkü vazife ve hizmetlerini tanzim ettikten sonra kışladan ayrılabilecekleri açıkça belirlenmiştir. Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli Askeri ve Sivil Personelin Günlük Çalışma Saatleri Yönergesi (MY 12-1) nin Genel İlkeler başlıklı 4 ncü maddesinde Cumartesi ve Pazar günlerinin tatil günleri olduğuna yer verilmiştir. Yukarıda yer alan mevzuatın incelenmesinde nöbetçi olmayan, vazifeli olmayan veya kendisine ayrıca hususi vazife verilmeyen personel için Cumartesi ve Pazar günlerinin tatil olduğu açıkça anlaşılmaktadır.
İç Hizmet Kanunun 115 nci maddesinde Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan sivil memurların durumu düzenlenmiştir. Bu maddede Silahlı Kuvvetlerde çalışan sivil personelin emrinde çalıştıkları askeri amirlere karşı vazifeleri gösterilmiş, aynı maddede çalışma saatleri ile ilgili bir düzelemeye yer verilmemiştir. İç Hizmet Yönetmeliğinin 717 ve 718 nci maddelerinde Silahlı Kuvvetlerde çalışan sivil personelin sorumlulukları, yetkileri düzenlenmiş yine bu maddelerde mesai saatlerinin düzenlemesinden bahsedilmemiştir. İç Hizmet Yönetmeliğinin sadece 64 ncü maddesinde nöbetçi olmayan ayrıca kendisine hususi vazife verilmeyen sivil personelin bakım ve yerleşme ve ertesi günkü vazife ve hizmetlerin tanzim ettikten sonra ayrılabilecekleri belirtilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 232 nci maddesinde Iç Hizmet Kanunu ve Yönetmeliğinin uygulanmasını sağlama bakımından Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışan memurlar hakkında bu kanunun çalışma saatleri hakkındaki 99 ncu maddesinin uygulanamayacağı hüküm altına alınmıştır. İç Hizmet Kanun ve Yönetmeliğinde Cumartesi ve Pazar tatilini sürekli olarak ortadan kaldıran bir düzenleme bulunmamaktadır. Olağanüstü hallerde, tatbikat, seferberlik gibi durumlarda veya ihtiyaç halinde tatil günleri de hususi vazife verilebilir, normal şartlarda nöbetçi olmayan, hususi vazife verilmeyen personel için hafta sonunun kanunla tatil olduğu belirlenmiştir. Kıta, karargah veya kurumda bulunan bütün görevliler içerisinde tek kişi için her hafta sonu hususi vazife süreklilik arz etmemelidir.
Somut olaya dönüldüğünde genel idari hizmetler kadrosunda bulunan davacı için hizmetin gerekleri gözönüne alınan haftalık toplam çalışma süresini aşmamak üzere farklı bir mesai düzenlemesi yapılabilir. Kurumda görevli tüm çalışanlar içerisinde tek personel için hafta sonu tatilini ortadan kaldıracak şekilde sürekli olarak (somut olayda kaloriferin yanması gereken yaklaşık yedi ay süre ile) çalışma saatlerinin düzenlenmesi Anayasa da yer alan dinlenme hakkına, Devlet memurları kanununa, İç Hizmet Kanunu ve Yönetmeliğine, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personelin çalışma saatler yönergesi hükümlerine uygun değildir. Hafta sonu devamlılık arz eden hizmetler için Cumartesi ve Pazar günleri çalışma zorunlu ise personelin haftada iki günlük dinlenme hakkı hafta içi günlere kaydırılabilir. Ancak tamamen ortadan kaldıracak şekilde düzenleme yapılmamalıdır. Davacıya hususi bir vazife verildiğinden de söz etmek mümkün değildir, çünkü asil görevi ile ilgili olarak bu şekilde düzenleme yapılmıştır. Davacı hakkında tesis edilen işlem hukuka aykırıdır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği görüşü ile davanın reddi yönünde oluşan çoğunluğa katılmadım. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy