(6245 S. K. m. 46, 47)
Davacı, 31.7.1996 tarihinde kayda geçen dava dilekçesinde özetle; Kara Kuvvetleri Komutanlığının 1996 yılı genel atamaları ile görev yapmakta olduğu Kırklareli 33. Mknz.P.Tug.1.Top.Tb.2.Bt.İG.Sb. lığından, KTBKK. lığı 28 Mot.P.Tüm.Top.A. 155 mm.Bt.Sb.Yrd. lığına atandığını, bu atama nedeniyle kendisine 21.150.000. TL harcırah tahakkuk ettirildiğini, oysa Kırklareli'nden Mersin'e atanmış olması halinde 33.500.000 TL. harcıraha müstahak olacağını, Mersin'den daha uzakta bulunan, ilave sınır geçiş masrafları gerektiren Kıbrıs'a atanmasına rağmen daha az harcırah verilmek suretiyle mağdur edildiğini, Maliye Bakanlığının son kararı ile Türkiye'nin neresinden olursa olsun Kıbrıs'a atanma halinde 750 km. üzerinden harcırah tahakkuk ettirildiğini, bunun ise eşitsizlik ve adaletsizliğe neden olduğunu, bu meyanda Adana'dan, Ağrı'dan veya Kırklareli'nden Kıbrıs'a giden kişilere aynı harcırahın verildiğini, 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 46/c ve 47/B maddeleri gereğince çıkartılan 28.5.1982 tarih ve 8/4778 Sayılı Bakanlar Kurulu kararının eki cetveldeki (750) göstergeye göre ödeme yapılması işleminin hukuka aykırı bulunduğunu belirterek; anılan Bakanlar kurulu kararının iptalini ve kendisine tahakkuku gereken 40.000.000. TL.'dan eksik ödendiğini öne sürdüğü 18.850.000. TL. nın yasal faizi ile birlikte hükmen tazminini talep ve dava etmiştir.
Dosyanın incelenmesinde; davacı subayın KKK. lığının 20.4.1996 tarihli genel atamaları ile Kırklareli 33. Mknz. P.Tug.1.Top.Tb.2.Bt.İg.Sb. lığından, Kıbrıs 28.Mot.P.Tüm.Top.A.155 mm.Bt.Sb.Yrd. cılığı görevine atandığı, birliği komutanlığınca davacıya 21.150.000. TL. harcırah tahakkuk ettirilen bu harcırah miktarının alması gerektiği miktardan az olduğu kanısına varan ve bu konuda araştırma yapan davacının, Maliye Bakanlığının 11.8.1995 tarihli talimatı uyarınca KTBKK. lığına atanan TSK. mensupları için harcırah hesaplamasında, personele ödenecek yer değiştirme giderinin mesafeye göre değişken unsurunun hesaplanmasında 28.5.1982 tarih ve 8/4778 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli cetvel ile tespit edilen mesafenin (750 km.) esas alınmasından kaynaklandığını tespit ettiği, Maliye Bakanlığının bu talimatının ve buna dayalı eksik harcırah tahakkuku işleminin hukuka aykırı olduğu kanısına vararak, söz konusu menfi işlemin ve bu uygulamada esas alınan 28.5.1982 gün ve 8/4778 sayılı Bakanlar kurulu kararının iptaliyle, bu nedenle yoksun kaldığı harcırah tutarının hükmen tazmini istemiyle 31.7.1996 tarihinde AYİM'de bu davayı açtığı, dava dilekçesi ve eklerinin tek nüsha olması nedeniyle AYİM. Drl. Krl.nun 5.12.1996 tarihli kararı ile dava dilekçesinin reddine karar verildiği, davacının belirtilen eksikliği ikmal ederek 16.1.1997 tarihinde yenileme dilekçesini verdiği, dolayısıyla 4.6.1996 olan işlem tarihi üzerinden 60 gün geçmeden 31.7.1996 tarihinde açılan davanın süresinde olup, davalılardan Milli Savunma Bakanlığının süre itirazında haklılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Dosyada yer alan KKK. lığının 21.9.1995 tarihli yazısı muhteviyatından; Maliye Bakanlığının 3.7.1992 tarihli yazısı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine sürekli görevle atanan personele verilecek yer değiştirme giderinden değişken unsurun Türkiye'de görev yeri ile Mersin arasındaki mesafe için yurtiçi, Mersin ile KKTC arası için ise anılan ülke için tespit edilmiş bulunan gündelik esaslar alınarak ödenmesinin gerektiğinin duyurulduğu, Sayıştay Genel kurulunun 13.12.1995 gün ve 4793/1 sayılı kararı ile yurtdışı sürekli görev yolluğuna ilişkin olarak, 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 46 ncı maddesi (c) bendi hükmüne göre verilecek yer değiştirme masrafının mesafeye göre değişen kısmının hesaplanmasında, aynı kanunun 47 nci maddesinin (b) bendi uyarınca çıkarılan 28 Mayıs 1982 tarih ve 8/4778 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli cetvel ile tespit edilen mesafe olan (750 km.)nin esas alınacağının ve harcırahın buna göre hesaplanacağının davacının birliği olan 33.Mknz.P.Tug.K.lığına bildirildiği görülmektedir.
6245 Sayılı Harcırah Kanununun Harcırahın Unsurları başlıklı 5 nci maddesinde Harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafını ihtiva eder... denilmek suretiyle, harcırahın belirtilen dört unsurdan oluştuğu açıkça ifade edilmektedir. Nitekim, kanunun 27-32 nci maddeleri Yol Masrafı, 33-43 ncü maddeleri Yevmiyeler, 44 ncü maddesi Aile Masrafı ve 45-47 nci maddeleri Yer Değiştirme Masrafını düzenlemektedir.
Dava konusu itibariyle üzerinde inceleme ve değerlendirme yapılacak olan unsur ise Yer Değiştirme Masrafı dır.
Kanunun 45 nci maddesinde belirtilen Yurtiçinde Yer Değiştirme Masrafı şu unsurlardan oluşmaktadır:
- Memur veya hizmetlinin kendisi için yurtiçi gündeliğin 20 katı, (sabit unsur)
Harcıraha hak kazanan aile fertlerinden her biri için yurtiçi gündeliğinin 10 katı, (sabit unsur) - Her kilometre veya deniz mili başına, yalnız memur veya hizmetlinin kendisi için, aylık derecesine göre Bütçe Kanunuyla saptanmış olan yurtiçi gündeliğinin yüzde beşi, (değişken unsur)
6245 Sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilen Yurt Dışı Yer Değiştirme Masrafı da benzer şekilde şu unsurlardan oluşmaktadır:
- Memur veya hizmetlinin kendisi için yurtdışı gündeliğinin 20 katı, (sabit unsur),
- Harcıraha hak kazanan aile fertlerinden her biri için yurt dışı gündeliğinin 8 katı, (sabit unsur)
Her kilometre veya deniz mili başına, yalnız memur veya hizmetlinin kendisi için, aynı kanunun 34 ncü maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunca belirlenecek gündeliğinin binde yedisi, (değişken unsur)
Gerek yurtiçinde yer değiştirme masrafını düzenleyen 45 nci madde de, gerekse yurtdışı yer değiştirme masrafını düzenleyen 46 ncı madde de ortak unsur olarak belirtilen ve yer değiştirme masrafının hesabında dikkate alınacak kilometre veya Deniz milinin nasıl hesaplanacağı ise, kanunun 47 nci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; söz konusu kilometre veya deniz mili:
- Yurtiçinde, iki mahal arasında mutat olan gidip gelmeye elverişli en kısa kara ve deniz yolu,
- Yurtdışında, ülkeler ve bölgelerine göre, Dışişleri ve Ulaştırma Bakanlıklarının görüşü alındıktan sonra Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek mesafeler esas tutularak bulunacaktır.
Öte yandan, 6245 Sayılı Kanunun Yol Masrafı, Yevmiye, Aile Masrafı ve Yer Değiştirme Masrafının Birlikte Verilmesini İcabettiren Haller başlıklı 10 ncu maddesinin (1) nci fıkrasında; yurt içinde veya yurt dışındaki daimi bir vazifeye yeniden veya naklen tayin olunanlara, sayılan dört unsurun da verileceği hüküm altına alınmaktadır.
Yine Başsavcılık düşüncesi ekindeki belgelerden; 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 46 ncı maddesinin (c) bendine göre yurtdışı yer değiştirme giderinin mesafeye göre değişen kısmının hesaplanmasına esas olacak ekli cetvellerin uygulamaya konulmasının, Dışişleri ve Ulaştırma Bakanlıklarının görüşlerine dayanan Maliye Bakanlığının 28.5.1982 tarihli teklifi üzerine, aynı kanunun 47 nci maddesinin (b) bendine göre, Bakanlar Kurulunun 28.5.1982 tarih ve 8/ 4778 sayılı kararı ile kabul edilip yürürlüğe konulduğu (RG. 8.7.1982, S. 17748) görülmektedir. Anılan karar ekinde cetvellerin incelenmesinde, Türkiye (Ankara)-Kıbrıs (Lefkoşe) arasındaki mesafenin (750 km.) olarak tespit edildiği gözlenmektedir.
Sayıştay Genel Kurulunun 13.2.1993 tarih ve 4793/1 sayılı kararının incelenmesinde de; yurtdışı sürekli görev yolluğuna ilişkin olarak, 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 46 ncı maddesinin (c) bendi hükmü gereğince verilecek yer değiştirme masrafının mesafeye göre değişen kısmının hesaplanmasında, aynı kanunun 47 nci maddesinin (b) bendi uyarınca çıkarılan 28.5.1982 tarih ve 8/4778 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli cetvellerde gösterilen mesafelerin esas alınması gerektiği, yurtiçindeki veya yurtdışındaki fiili görev mahalli dikkate alınarak farktı bir mesafe tespitinin mümkün bulunmadığı sonucuna varıldığı anlaşılmaktadır. (Sayıştay Dergisi, Ekim-Aralık 1993, Sayı: 14, s. 59-64)
Buraya kadar yapılan açıklamalardan da açıkça anlaşılacağı üzere, yasa koyucu yurtiçi ve yurtdışı sürekli (daimi) görev atamalarının farklı koşullarını dikkate alarak, bunlar için farklı yer değiştirme masrafı ödenmesi esasını öngörmüştür. Yukarıda kısmen temas edildiği üzere, yurtdışı sürekli (daimi) bir göreve yeniden veya naklen atanan memur veya hizmetlilerin almaya müstahak oldukları yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafının da, 6245 Sayılı Kanunda belirtilen yurtdışı daimi görev için öngörülen esaslara göre hesaplanıp ödeneceği tabiidir. Ne var ki, kanunun 10 ncu maddesinde de açıkça ifade edildiği üzere, bunun için öncelikle ortada bir yurtdışı sürekli (daimi) göreve atanma halinin varlığı söz konusu olmalıdır.
Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları yönünden, hangi görevlerin yurtdışı sürekli görev niteliğinde olduğu, davalılardan Milli Savunma Bakanlığınca, bu konuda sahip olunan takdir yetkisi çerçevesinde belirlenmiş olup; bir yönerge ile saptanan bu görevler şunlardır:
- Yurtdışında askeri temsil heyetlerindeki kadro görevleri,
- Askeri ataşelikler ve yardımcılıkları ile ikmal ve sağlık ataşelerindeki kadro görevleri,
- Yurtdışındaki müttefik karargah ve kurumlardaki kadro görevleri,
- İkili anlaşma ve antlaşmalar ile protokollerle dost ve müttefik devletlerin Silahlı Kuvvetleri nezdinde ve Türk elçilik ve konsolosluklarında bulundurulan Türk askeri müşahit ve müşavirleri ile mübadele kadro görevleri,
- Yabancı devletler nezdindeki Türk askeri eğitim ve irtibat heyetleri gibi kadrolu görevler (Yurt Dışı Sürekli Görevler Yönergesi MY 52-1, b. 3).
Yurtdışında birlik halinde görevlendirmelerde bu birliğe ait kadroların yurtdışı sürekli görev kapsamı dışında olduğu da, aynı yönergede ifade edilmektedir. (Aynı Yönerge m. 3)
Aynı düzenleme ve esaslara Türk Silahlı Kuvvetleri Kuruluş ve Kadro Hazırlama Yönergesinde de yer verildiği ve belirtilen yurtdışı sürekli görev kadrolarının sayıldığı görülmektedir. (MY 202-1)
Genelkurmay Başkanlığının, Başsavcılık düşüncesi ekinde bir örneği bulunan 15.12.1994 tarihli emrinde de; az önce belirtilen yönergelere atıfta bulunularak Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı kadrolarının, ilgili yönergelerde sayılan görevlerden olmadığı bu göreve atanan TSK. mensuplarının atama işlemlerinin özel bir yönerge ile düzenlenmediği, bu personelin kıtası ile birlikte yurtdışında bulunması itibariyle, Bosna-Hersek için de geçerli olduğu üzere, yurtdışı daimi görev statüsündeki personel olarak mütalaa edilemediği, açıklanan nedenlerle KTBKK. lığında görev yapan TSK. personelinin yurtdışı daimi görevli statüsünde olmadığı açıkça ifade edilerek; 6136 Sayılı Kanun gereğince yurtdışı sürekli görev dönüşü yanında silah sokma hakkını haiz personel kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmektedir. Nitekim, bu konudaki ihtilaf nedeniyle açılan davayı inceleyen AYİM. İkinci Dairesi de aynı sonuca varmış ve KTBKK. lığı bünyesinde ifa edilen görevin, yurtdışı sürekli görev kapsamında değerlendirilemeyeceğini ifade ile, davacı subayın yurda silah ithal etme hakkının bulunmadığına işaret ederek, açılan davayı reddetmiştir. (AYİM. 2. D. 1.11.1995 tarih ve E. 1995/457, K. 1995/841).
Tüm bu açıklama, mevzuat ve yargı kararlarından, Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları yönünden KTBKK. lığı bünyesindeki bir kadro görevine atandırılma ve bu kadroda belli bir süre görev yapmanın, yurtdışı sürekli görev kapsamında değerlendirilemeyeceği açıkça ortaya çıkmaktadır. Davacının atandığı görev de KTBKK. lığı bünyesindeki bir kıtada olduğundan; davacıyı 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 10 ncu maddesi kapsamında yurtdışı sürekli göreve atanmış kabul etmeye ve aynı kanunun 46 ve 47 nci maddelerinde öngörülen yurtdışı yer değiştirme masrafının mesafeye göre değişken unsuru yönünden, bu kanuna göre çıkartılmış olan 28.5.1982 gün ve 8/4788 Sayılı Bakanlar Kurulu Karanının eki cetveldeki Kıbrıs için belirlenen (750 km.) üzerinden yer değiştirme masrafının saptanmasına hukuken imkan olamayacağı ortadadır. Diğer bir deyişle, TSK. mensupları açısından aylıklar, seçim usulü başta olmak üzere her yönden farklı koşullara tabi olan bir yurtdışı sürekli göreve atanma hali bakımından tatbik imkanı olan 6245 Sayılı Kanunun 46/c maddesinin davacıya uygulanması söz konusu olamaz. Bu bakımdan, koşulları itibariyle özellik gösteren söz konusu atama işlemi nedeniyle, davacıya aynı kanunun 45 nci maddesine göre hesaplanacak yer değiştirme masrafının ödenmesi gerekeceği kanaatine ulaşılmıştır. Sayıştay Genel kurulunun belirtilen kararı, esasen TSK. mensuplarının Kıbrıs görevi ile ilgili bulunmayıp, yurtdışı daimi (sürekli) göreve atananlara ilişkin genel prensiplere taalluk etmekte olduğundan; Kıbrıs Barış Harekatı münasebetiyle 1974 yılından bu yana Kıbrıs'ta konuşlandırılan TSK. ne mensup askeri birliklerin (KTBKK. lığının) kadro görevlerine atanan subay ve astsubayların yurtdışı sürekli göreve atanmış gibi kabul edip, harcırahlarının hesaplanmasında 6245 Sayılı Kanunun 46/c maddesine tabi tutulmalarına bir gerekçe de oluşturamaz.
Belirtilen nedenlerle, davacı hakkındaki söz konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırılıkla sakatlandığı açıktır. Davacı, aynı zamanda söz konusu işlem nedeniyle uğradığını öne sürdüğü maddi zararın tazminini de talep ettiğinden ve dosya kapsamındaki belgelerden, davacıya 18.850.000. TL. tutarında bir eksik harcırah tahakkuku söz konusu olduğundan; bu miktarın da tazmini yoluna gidilmiştir.
Her ne kadar davacı aynı zamanda 28.5.1982 gün ve 8/4778 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptalini talep etmekteyse de; yukarıda kapsamlı şekilde izah edildiği üzere, kurulumuzun yorum ve değerlendirmesiyle dava konusu ihtilafın esası çözüme kavuşturulduğundan ve esasen diğer yabancı ülkelerle birlikte Kıbrıs'taki sürekli görev kadroları (Büyükelçilik, vb.) yönünden 6245 Sayılı Kanununun 47 nci maddesinin amir hükmünü yerine getiren ilgili kararın eki mesafe cetvelinin iptalinde davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaati olamayacağından, bu konuya ilişkin davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi yoluna gidilmiştir.
Açıklanan nedenlerle;
1- Davacının Kıbrıs'a atanması nedeniyle harcırah tahakkukunda yer değiştirme masrafının mesafeye göre ödenen bölümünün hesaplanmasında, 6245 Sayılı Kanunun 45 nci maddesi yerine aynı kanunun yurtdışı sürekli göreve atanma halinde tatbik imkanı olan 46/c maddesinin esas alınması ve buna göre eksik harcırah ödenmesi işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulunduğundan İptaline,
2- Davacının, 28.5.1982 gün ve 8/4778 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptaline ilişkin davasında menfaat ilişkisi bulunmadığından, davanın bu bölümünün Ehliyet Nedeniyle REDDİNE,
3- Davacıya eksik ödendiği anlaşılan 18.850.000. TL. nın (Onsekizmilyon sekizyüz ellibin lira) Maddi Tazminat Olarak Ödenmesine. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy