(2709 S. K. m. 114) (6245 S. K. m. 39) (1602 S. K. m. 29)
6245 Sayılı Kanunun 39 ncu maddesinin uygulanması ile ilgili olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1 nci Dairesinin 26 Kasım 1974 tarih, 1974/763 Esas, 1974/291 sayılı kararı ile, gene aynı dairenin 27 Kasım 1979 tarih, 1979/1918 Esas, 1979/1718 sayılı kararları ve 3 ncü Dairenin 2 Aralık 1977 tarih, 1977/1415 Esas, 1977/13562 sayılı kararları arasında da aykırılık bulunması nedeni ile; İçtihatların Birleştirilmesi yolu aykırılığın giderilmesi 1602 Sayılı Kanunun 29/D maddesi uyarınca Mahkeme Başkanlığınca istenmesi üzerine, konu Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Genel Kurulunca incelenmiştir.
İNCELEME KONUSU:
1 - Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1 nci Dairesinin 26 Kasım 1974 tarih, 1974/763 Esas, 1974/1291 sayılı kararına göre; davacının asıl görev yeri olan Alemdağ 15 nci Füze Üs Komutanlığından İstanbul 1 nci Ordu Sıkıyönetim Komutanlığı emrine geçici görevle atanmasıyla 6245 Sayılı Kanun esaslarına göre yolluk ve yevmiye verilmemesinden doğan ihtilaf üzerine Asli vazife ile alaka ve irtibatı baki kalıp, şehir ve kasabaların belediye hudutları haricindeki bir yere resmi bir vazife ile gönderilenlere yevmiye verileceği, 6245 Sayılı Kanunun 39 uncu maddesi ile ilgililere bir hak olarak tanınmış bulunduğundan davalı idarece aksine müesses işlemin İPTALİNE
2 - 1 nci Dairenin 27 Kasım 1979 1979 tarih, 1979/1918 Esas, 1979/1718 sayılı kararında İstanbul Davutpaşa'da asli görevli olup 1 nci Ordu Sıkı Yönetim Komutanlığı Askeri Savcılığında geçici olarak görevlendirilen davacıya, geçici görev yolluğu ve yevmiye ödenmeme yolunda tesis olunan işlemde hukuka aykırı bir cihet cihet, bulunmadığından DAVANIN REDDİNE
3 - Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 3 ncü Dairesinin 2 Aralık 1977 tarih, 1977 /1415 Esas, 1977 /13562 Sayılı kararında Davacının İncirlik Kasabası Belediye hudutları içinde olduğu ve o yerde ikamet ettiği, Adana Merkez Komutanlığında geçici görevle görevlendirildiği, 6 Temmuz 1975 tarihinden 18 Haziran 1976 tarihine kadar bu yerde çalıştığı, görevlinin ikamet mahallinin geçici görevle gönderildiği yerde olması veya asli görev yeri ile yeni görev mahalli arasında düzgün servis araçlarının işletilmesinin harcırah ödenmesine engel teşkil edemeyeceği, bu husus da kanun da bir sarahat bulunmadığından, haklı bulunan davanın KABULÜNE denilmiştir.
BAŞKANUN SÖZCÜSÜNÜN DÜŞÜNCESİNDE:
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 1 nci Dairesinin 27 Kasım 1979 tarih, 1979/1918 Esas, 1979/1718 sayılı kararı ile büyük yerleşim merkezlerinde görevli olanların asli görev yerinin, ikametgahından başka bir belediye bölgesinde veya şehir merkezi dışında bulunması halinde bir belediyenin diğer bölgesine veya şehir merkezi dışından, şehir merkezine gönderilmeleri halinde geçici yevmiye verilmesinin kanunun ruh ve maksadına uymadığını, geniş çapta şehirleşmenin gelişen ulaşım ve sosyal hizmetler icabı, asli hizmet yeri ile geçici hizmet yerine aynı imkanlardan faydalanılmış olduğu cihetle DAVANIN REDDİNE;
3 ncü Dairenin Esas 1977/1415, 1977/13562 Sayılı kararında; 6245 Sayılı Harcırah Kanununun 39 ncu maddesi, şehir ve kasabaların belediye hudutları dahilinde resmi bir vazife ile muvakkatan bir yere gönderilenlere belli nispetlerde yevmiye verileceğini amir olduğu, görevinin İkamet mahallinin geçici görevle görevlendirildiği yerde olması veya asli görev yeri ile geçici görev mahalli arasında düzgün servis araçlarının işletilmesinin harcırah ödenmesine engel teşkil edemeyeceği hususunda kanunda bir sarahat bulunmadığı, ayrıca davacının geçici görevle görevlendirildiği İncirlik Kasabasının Adana Belediye hudutları dışında olması nedeni ile davanın KABULÜNE karar verildiği; 1 nci Dairenin 1974/763 Esas, 1974/ 1291 Sayılı kararında Alemdağ'ın İstanbul Belediye hudutları dışında olması nedeniyle yolluk verilmeme işleminin iptaline karar verilerek 1 nci Dairenin kararları arasında aykırılık görüldüğü gibi 1 nci Dairenin 1979/1918 Esas, 1979/1718 sayılı kararı ile, 3 ncü Dairenin yukarıda tarih sayısı yazılı kararı arasında da aykırılık görülerek İÇTİHADIN BİRLEŞTİRİLMESİ istenmiştir.
Kararlar arasında aykırılık ve uyuşmazlıktan bahsedilebilmesi için maddi olay ve hukuku dayanaklarda ayniyet bulunmasına rağmen, birbirine aykırı kararlar verilmiş olması gerekmektedir.
Harcırah Kanunun gerekçesinde; Kurumlarınca her hangi bir vazifenin itfası için başka bir mahalle, gönderilen memur ve hizmetlilere, bu vazife ile katlanacakları yemek, yatmak gibi masraflarını karşılamak maksadıyla yevmiye verilmesinin öngörüldüğü ve yevmiye miktarının gidilen mahalde öğle ve akşam yemeklerinden birini geçirenlere, ikisini geçirenlere ve hatta geceyi geçirenlere kademeli olarak verilip ve yine muvakkat vazife ile gidilen mahalde ikamet müddetinin uzaması halinde, o mahallin yaşama şartlarına intibak ederek daha az masraflı geçim imkanlarının sağlanmasının mümkün olması sebebiyle muayyen bir müddetin geçmesinden sonra yevmiyelerde tenzilat yapılması esasının benimsenerek bu yolda hükümler getirildiği anlaşılmaktadır.
Yasa, asli görev yerinden başka mahalle gönderilen ve normal olarak yaptığı masraflardan fazla masraf yapmak zorunda kalan memur ve hizmetlilerin bütçelerinde meydana gelen noksanlaşmayı karşılamak amacını gütmektedir.
6245 Sayılı Yasanın 39 ncu maddesi Şehir ve Kasabaların Belediye hudutları dahilinde, resmi bir vazife ile muvakkatan bir tarafa gönderilenlere yevmiye verilmez. Şehir ve Kasaba Belediye hudutları haricinde ki bir yere aynı sebeple gönderilenlerin buralarda öğle ve akşam yemeği zamanlarının birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3, geceyi de geçirenlere tam yevmiye verilir. demektedir. Belediyeler Kanununun 7 nci maddesine göre vilayet ve kaza merkezlerinde nüfusları ne olursa olsun belediye kurulması mecburidir. Vilayet merkez belediye sınırları içinde kurulan kazaların merkezlerinde belediye teşkil edilmeyip, nüfusu seksen bini aşan bu gibi ilçelerde belediye şubeleri teşkil edilir.
6245 Sayılı Kanunun 39 ncu maddesi Belediye Hudutları derken şubeleri değil, müstakil belediyeleri amaçladığı kuşkusuzdur. Buna göre geçici görevle gönderilen personelin asıl görev mahalli ile geçici olarak görevlendirildiği mahallin ayrı ayrı belediye teşkilleri içinde veya dışında olup olmadığı kıstasına dayanmakta olup geçici olarak görevlendirildiği mahallin personelin ikametgahına yakınlık veya uzaklığına veya görev mahalli arasında veya ikametgahı arasında servis araçlarının işleyip işlemediğine, dair bir hüküm bulunmamaktadır. Kanunun açık ve amir hükmü, büyük şehirlerin yerleşme durumları ve servis araçlarının işlediği gerekçesi ile yorumlamak ve bu yoruma göre karar vermek mümkün değildi. 39 ncu madde hükmü bu şekilde yürürlükte bulunduğu müddetçe belirtilen nedenlerle geçici görev yevmiyesinin verilmesi gerekmekte olup, büyük kentlerin yerleşme durumları ve servis araçları nazara alınarak madde hükmünü yorumlama, yorum sınırlarını aşarak değiştirmek anlamını taşır.
6245 Sayılı Yasanın 39 ncu maddesindeki belediye hudutları kavramını yasanın ruh ve lafzının sınırları içinde kalarak yorumlamamamız gerekir.
İÇTİHATLARIN BİRLEŞTİRİLMESİNİN GEREKİP GEREKMEDİĞİ:
1) USUL YÖNÜNDEN:
Birbirine çelişik kararlardan ve bunların birleştirilebilmesinden bahsedilebilmesi için, evvel emirde maddi olaylarda ve uygulanan kanun hükümlerinde ayniyet olması gerektiği gibi, çelişik kararların kesinleşmiş bulunması, kanun yollarının kapanmış olması, bu kararların ayrı ayrı her birinin lazımül-icra durumunda bulunması gerekmektedir. Olayda bu şartlar her yönü ile tekevvün etmiş olup 1 nci Dairenin sözü edilen iki kararı birbirine aykırı olduğu gibi, 3 ncü Dairenin sözü edilen 2 Aralık 1977 tarih, 1977 /1415 Esas, 1977 /13562 sayılı kararı da 1 nci Dairenin 27 Kasım 1979 tarih, 1979/1918 Esas, 1979/1718 sayılı kararına tamamen aykırı bulunmaktadır. Her üç kararın maddi olaylarında ve kanun hükümlerinde, ayniyet mevcut bulunmaktadır. Bu itibarla sözü edilen kararlar arasında aykırılık bulunduğuna ve İçtihadların Birleştirilmesi gerektiğine oybirliği ile karar verilip işin esasına geçilmiştir.
2) ESAS YÖNÜNDEN İNCELEME:
6245 Sayılı Harcırah Kanununun 39 ncu maddesi; hangi hallerde geçici görev sebebiyle yevmiye verileceğini açık olarak göstermiş bulunmaktadır. Kanunun tasrih ettiği ölçü ve kriter; şehir ve kasaba belediye hudutları haricindeki bir yere geçici görevle göndermek, buralarda öğle ve akşam yemeği zamanlarından birini geçirenlere l/3, ikisini geçirenlere 2/3, geceyi de geçirenlere tam yevmiye vermektir
Kanun vaz-ı il sınırları içinde ikamet edip, ikematgahının bulunduğu şehir merkezi içindeki geçici görev mahalline gitmekte, servis araçlarından faydalanmış olmayı geçici görev yevmiyesi verilmesine engel kabul etmemiştir. Kanunun öngörmediği bir hususun davalı idarece engel hal olarak iddia edilmesi ve mahkemece benimsenmesi kanunun yorumlanması değil, ilgası anlamına gelmektedir. Bu bakımdan, kanun, her şeyden önce sözüyle uygulanır. Kanunun hükmü, günün sosyal ve ekonomik icaplarına uyması bile, olduğu gibi uygulanmak zorunluluğu vardır. Kanun koyucunun maksadı gibi mülahazalarla, kanunun açık olan metinlerine delalet ettiklerinden başka bir mana verilmesi, kanunda olmayanı keşfetmek ve yorum bahanesiyle kanun koyucunun yerini almak demektir.
İdare Mahkemeleri, idari işlemlerin yargısal denetimini yaparken Anayasanın 114 ncü maddesinde öngörülen kurallara uymak zorundadır. Yani, icabı hale uygunluk diğer bir ifade ile yerindelik denetimi ile görevleri olmayıp, sadece idari işlemlerin yasalar doğrultusunda yapılıp yapılmadığının denetlemekle yükümlüdürler.
Bu nedenle asli görev yerinden belediye hudutları dışında, başka bir yere, geçici görevle gönderilen personele 6245 Sayılı Kanunun 39 ncu maddesi gereğince geçici görev yolluğu tahakkuk ettirilirken; Servis araçlarından istifade edilip edilmediği, ilgili personelin ikametgahının geçici görevle gidilen, mahalde olup olmadığı ve o mahallin esas görev yerine yakınlık veya uzaklığı araştırılamaz.
Açıklanan nedenlerle çelişik kararların 1 nci Dairenin 26 Kasım 1974 tarih ve Esas 974/763, Karar 974/1291 ve 3 ncü Dairenin 2 Aralık 1977 tarih ve 1977/1415 Esas, 1977/13562 karar sayılı kararları yönünde birleştirilmesine, 12 Mayıs 1980 tarihinde OYBİRLİĞİ ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy