AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KAYITTAN DÜŞÜRÜLME KARARI
Başvuru No. 34103/12
Hadice ATASEVER ve Sadiye ATASEVER / Türkiye
Başkan
Carlo Ranzoni,
Hâkimler
Egidijus Kūris,
Pauliine Koskelo
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla, 8 Haziran 2021 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
Yukarıda belirtilen 18 Nisan 2012 tarihli başvuruyu, Mahkemeden başvurunun kayıttan düşürülmesini talep eden davalı Hükümet tarafından 16 Şubat 2021 tarihinde sunulan deklarasyonu ve başvuranların bu deklarasyona cevabını göz önüne alarak gerçekleştirdiği müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR VE USUL
1. Başvuranlar Hadice Atasever ve Sadiye Atasever, sırasıyla 1940 ve 1982 doğumlu birer Türk vatandaşı olup Batman’da ikamet etmektedirler. Başvuranlar, Mahkeme önünde, Diyarbakır Barosuna bağlı Avukat M. Nergiz tarafından temsil edilmişlerdir.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Başvuranlar, Sözleşme’nin 2 ve 14. maddeleri kapsamında, yerel makamların, akrabalarının intiharı hususunda etkili bir soruşturma yürütemedikleri hakkında şikâyette bulunmuşlardır.
4. Başvuru, Hükümete bildirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
5. Başvuranlar, akrabalarının intiharı hususunda iç hukukta yürütülen soruşturmanın etkisiz olduğu iddiasından şikâyet etmişlerdir. Başvuranlar, Sözleşme’nin 2 ve 14. maddelerine dayanmışlardır.
6. Hükümet, dostane çözüm sağlanmasına yönelik girişimlerden sonuç alınamaması üzerine, 16 Şubat 2021 tarihli bir yazıyla, başvuruda ileri sürülen sorunun çözülmesi amacıyla tek taraflı bir deklarasyon sunmayı önerdiğini Mahkemeye bildirmiştir. Hükümet ayrıca, Mahkemeden, Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvurunun kayıttan düşürülmesine karar verilmesini talep etmiştir.
7. Söz konusu deklarasyon, aşağıdaki gibidir:
“Hükümet, mevcut Türk mevzuatına ve Hükümetin bu tür ihmalleri engellemeye yönelik çözüm yollarına rağmen, somut davanın koşullarında olduğu gibi, yaşama hakkının korunamamasından kaynaklanan bireysel ölüm vakalarının meydana gelmesinden üzüntü duymaktadır. Hükümet ayrıca, yaşama hakkına gelecekte saygı duyulmasını sağlamak için uygun talimatları uygulamayı ve gerekli olan tüm tedbirleri almayı taahhüt ettiğini yinelemektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin, yukarıda anılan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan davanın çözüme kavuşturulması amacıyla, başvuranlar Hadice Atasever ve Sadiye Atasever’e müştereken, başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere, tüm maddi ve manevi zararlar ve aynı zamanda masraflar ve giderler karşılığında 18.000 EUR (on sekiz bin avro) ödemeyi teklif ettiğini beyan ederim.
Bu meblağ, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilecek ve Mahkeme tarafından kabul edilen kayıttan düşürme kararının tebliğini müteakip üç ay içerisinde ödenecektir. Söz konusu meblağın belirtilen üç ay içerisinde ödenmemesi durumunda, Hükümet, bahsi geçen sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz ödemeyi taahhüt etmektedir. Bu ödeme, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde derdest olan davanın nihai çözümünü teşkil edecektir.”
8. Başvuranlar, 16 Şubat 2021 tarihli bir yazıyla, tek taraflı deklarasyon şartlarından memnun olmadıklarını belirtmişlerdir.
9. Mahkeme, Sözleşme’nin 37. maddesinde, koşulların, söz konusu maddenin 1. fıkrasının (a), (b) veya (c) bentlerinde belirtilen sonuçlardan birine yol açması hâlinde, yargılamaların herhangi bir aşamasında başvuruyu kayıttan düşürmeye karar verebileceğinin öngörüldüğünü hatırlatmaktadır. Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi, aşağıdaki gibi bir durumda, Mahkemenin davayı kayıttan düşürmesine imkân vermektedir:
“Mahkemenin saptadığı herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse”.
10. Mahkeme ayrıca, başvuranlar davalarının incelenmesinin sürdürülmesini talep etseler bile, davalı Hükümetin tek taraflı deklarasyonuna dayanarak Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca başvuruları kayıttan düşürebileceğini tekrarlamaktadır.
11. Bu amaçla Mahkeme, söz konusu deklarasyonu, özellikle Tahsin Acar kararı olmak üzere içtihatlarından doğan ilkeler ışığında dikkatli bir şekilde incelemiştir (Tahsin Acar/Türkiye (ilk itirazlar) [BD], no. 26307/95, §§ 75-77, AİHM 2003VI, WAZA Sp. z o.o./Polonya (k.k.), no. 11602/02, 26 Haziran 2007 ve Sulwińska/Polonya (k.k.), no. 28953/03, 18 Eylül 2007).
12. Mahkeme, Türkiye’ye karşı açılanlar dâhil olmak üzere bazı davalarda, Sözleşme’nin 2. maddesi kapsamında etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü hakkındaki şikâyetlere ilişkin uygulamasını düzenlemiştir (bk. Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD], no. 24014/05, § 169, 14 Nisan 2015).
13. Mahkeme, teklif edilen ve benzer davalarda hükmedilen miktarlarla tutarlı olan tazminat miktarının yanı sıra, Hükümetin deklarasyon metni kapsamında yer alan ikrarlarını dikkate alarak, başvurunun bu kısmının incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir gerekçe olmadığı kanaatindedir (Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi).
13. Dahası Mahkeme, yukarıdaki değerlendirmeler ışığında ve özellikle konuyla ilgili açık ve kapsamlı içtihatlar dikkate alındığında, Sözleşme ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan insan haklarına saygının, başvurunun incelenmesine devam edilmesini gerekli kılmadığı kanısındadır (Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesinin son cümlesi (in fine)).
14. Mahkeme, bu bağlamda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili maddelerinin Temmuz 2018’de değiştirildiğini kaydetmektedir. Bu değişikliğe göre, Türkiye’deki başvuranlar, artık sadece Mahkeme’nin etkili bir soruşturma yürütülmediği gerekçesiyle Sözleşme’nin ihlal edildiğine karar verdiği davalarda değil, aynı zamanda başvurularının Mahkeme tarafından dostane çözüm yoluyla veya Hükümet tarafından sunulan tek taraflı deklarasyonlar yoluyla kayıttan düşürülmesi halinde de ilgili Cumhuriyet savcılıklarına başvurarak soruşturmaların yenilenmesini talep etme imkânına sahiptir.
15. Mahkeme son olarak, Hükümetin tek taraflı deklarasyondaki şartları yerine getirmemesi durumunda, Sözleşme’nin 37 § 2 maddesi uyarınca başvurunun yeniden kayıt altına alınabileceğinin altını çizmektedir (bk. Josipović/Sırbistan (k.k.), no. 18369/07, 4 Mart 2008).
16. Yukarıda belirtilenler dikkate alınarak, başvurunun kayıttan düşürülmesi uygundur.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Sözleşme’nin 2. maddesi kapsamında Davalı Hükümetin deklarasyonunda yer alan şartların ve yine bu deklarasyonda dile getirilen taahhütlerin yerine getirilmesi amacıyla öngörülen yöntemlerin dikkate alınmasına,
Başvurunun, Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca kayıttan düşürülmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup 1 Temmuz 2021 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
{signature_p_2}
Hasan Bakırcı Carlo Ranzoni
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan