Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-114 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-65/1652-607
Karar Tarihi : 19.12.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Erdem AKTEKİN, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Grup Sağlık Hizmetler Limited Şirketi Özel Şifacı Tıp Merkezi
8. Cadde No:2 Demetevler/Ankara
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
A.T.T. Medikal Estetik ve Kozmetik Ltd. Şti.
Ali Suavi Sk. No:1/1-2 Maltepe/Ankara
(1) E. DOSYA KONUSU: A.T.T. Medikal Estetik ve Kozmetik Ltd. Şti.’nin fahiş fiyatla mal
ve hizmet temin ederek hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
- Grup Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti. Özel Şifacı Tıp Merkezi adı ile sağlık kuruluşu olarak
hizmet veren şirketlerinin Light Age marka alexandrite lazer cihazı ve bu cihazın yedek
parça ve servis hizmetini A.T.T. Medikal Estetik ve Kozmetik Ltd. Şti. (ATT)’den tedarik
edildiği,
- ATT’nin cihaz satışı sonrası yedek parça ve servis hizmeti için fahiş fiyat talep ettiği,
- Cihaz bakım/onarımına ilişkin sözleşme hükümlerinin ATT tarafından tek taraflı olarak
belirlendiği ve kendilerine müzakere olanağı tanınmadığı, bu nedenle cihazın arızası
halinde cihaza belli sürede müdahale edilmesine ve sözleşme kapsamı dışında tutulan
sarf malzemelerine dair sözleşmeye açık hüküm konulması taleplerinin geri çevrildiği
ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.06.2012 tarih ve 4383 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 19.06.2012 tarih ve 2012-3-114/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 11.12.2012 tarih ve 2012-3-114/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; önaraştırma konusu iddialar ile ilgili
olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
12-65/1652-607
2/6
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) Dosya kapsamında değerlendirilen iddia, ATT’nin Türkiye distribütörü olduğu Light Age
markalı alexandrite lazer epilasyon cihazının yedek parça ve sarf malzemelerini konu
almaktadır.
(7) Dayanıklı malların oluşturduğu ve lazer epilasyon cihazlarının da içerisinde yer aldığı
pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “öncül”
pazarlar olarak adlandırılmaktadır. Yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım
hizmetleri gibi öncül ürünle birlikte kullanılan ve öncül ürünün satın alınmasından belli bir
süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ardıl” pazarlar
olarak tanımlanmaktadır. Rekabet hukuku literatüründe, bu tip pazarları kapsayan
yapılacak incelemelerde öncül ve ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların
tanımlanmasında i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği,
ii) eğer bu sonuca ulaşılamazsa ardıl ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka-
spesifik tanımlanıp tanımlanamayacağı hususları değerlendirilmektedir.
(8) İnceleme konusu lazer epilasyon cihazları pazarında markalar arası geçişin işlem
maliyetinin görece düşük olması ve alıcıların her iki pazardaki fiyatları takip ederek
taleplerini oluşturabilecek bilgi düzeyine sahip işletmeler olması sebepleriyle lazer
epilasyon cihazlarına yönelik toplam bir sistem pazarı tanımlaması yapılması mümkündür.
Ancak mevcut dosya özelinde şikâyete konu iddianın en dar pazar tanımlarında dahi bir
kötüye kullanma olarak kabul edilip edilemeyeceğini tespit etmek amacıyla Rekabet Kurulu
(Kurul)’nun tıbbi cihazlar pazarına yönelik vermiş olduğu geçmiş kurul kararları da dikkate
alınarak öncül ürün ve o ürüne ait marka özelinde tanımlanmış ardıl pazarlar belirlenmesi
yoluna gidilmiştir.
(9) Bu kapsamda ATT tarafından faaliyette bulunulan ana ürün pazarının yanında, bu pazarla
ilişki içerisinde olan bir yedek parça ve servis pazarının ele alınması gerekecektir.
(10) Epilasyon amaçlı kullanılan Diode, Alexandrite ve Nd-Yag adlı belli başlı üç lazer türü
bulunmaktadır. Diode lazerler 810 nm dalga boyundaki lazerlere verilen genel addır.
Alexandrite lazerler ise 755 nm dalga boyundaki lazerlerdir. Diğer yöntemlere kıyasla
yaygın olarak kullanılmaktadır. Bir diğer yöntem olan Nd-Yag lazerler, 1064 nm dalga
boyu ile en derine inen lazer tipidir.
(11) Kalıcı epilasyon için kullanılan lazer yönteminde temelde üç farklı dalga boyu lazer ışığı
sağlayan cihazlar kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu üç yöntem, ikame yöntemler olarak
değerlendirilmesi halinde en geniş anlamda “lazer epilasyon cihazları pazarı”, öte yandan
Diode, Alexandrite ve Nd-Yag cihazlarının kullanımının cilt tipi ve kılın niteliğine göre
farklılaştığı, alexandrite lazer yönteminin daha az ağrılı ve daha kısa sürede sonuç
vermesi nedeniyle yaygın kullanımı da dikkate alındığında, en dar anlamda “alexandrite
lazer cihaz pazarı” alternatif öncül pazar olarak tanımlanmıştır.
(12) Dosya kapsamında ardıl ürün pazarı ise, “Lightage marka alexandrite lazer cihazı yedek
parça ve servis pazarı” olarak tanımlanmıştır.
12-65/1652-607
3/6
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(13) İlgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
I.2. Taraflar
I.2.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs: A.T.T. Medikal Estetik ve Kozmetik
Ltd. Şti.
(14) ATT, 1970 yılında tıbbi cihazların satışı ve teknik servis hizmetlerinin verilmesi amacıyla
Ankara’da kurulmuş, 1983 yılından itibaren ATT markası ile güzellik, elektroestetik ve
medikal cihazlar alanında üretim, satış ve teknik servis hizmeti vermeye başlamıştır. Ürün
portföyünde cilt analiz, bakım, iğneli ve lazer epilasyon, zayıflama, selülit, kalıcı makyaj ve
solaryum cihazları yer almaktadır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bulgular
(15) Önaraştırma sürecinde iddiaların değerlendirilmesine yönelik olarak ATT şirket yetkilileriyle
görüşülmüştür. Bu görüşmede 2011-2012 yılları arasında Light Age marka alexandrite
epilasyon cihazına ilişkin satış rakamları ile pump chamber adlı malzemenin satış sonrası
müşterilere hangi koşullarla ve fiyatlarla temin edildiğine ilişkin açıklayıcı bilgi ve belge
talebine ilişkin olarak ATT cevabi yazısında; distribütörlüğünü yaptığı Light Age markalı
alexandrite epilasyon cihazları için orijinal ya da kendi üretimi olan parçalarla servis
hizmeti verdiği bilinen firmalar olduğu, pump chamber adlı malzemenin vadeli ve indirimsiz
fiyatının (…..) olmakla birlikte yazı ekinde yer alan pump chamber satış dökümünden de
görülebileceği üzere ürünün üretici firma kendilerinden bedel tahsil ettiği halde bazı
müşterilere garanti kapsamında bedelsiz temin edildiği, ortalama satış fiyatlarının 2011 yılı
için (…..), 2012 yılı için (…..), ortalama net karının ise (…..) civarında olduğu, pump
chamber fiyatındaki değişkenliğin ise atış sayısına bağlı olarak taahhüt edilen garanti ve
malzemenin yenileme maliyetinden kaynaklandığı, cihazlara ve yedek parçalara ilişkin
aşırı fiyat uygulamasının gerçekçi olamayacağı, nitekim cihazları satın alan müşterilerin
sektör içi etkinliklerle bir araya gelerek cihaz ve yedek parça fiyatları hakkında bilgi
alışverişinde bulunan bilgi sahibi tıbbi kuruluşlar olduğu ifade edilmiştir. ATT tarafından
iletilen yazı ekinde yer alan pump chamber satış dökümüne bakıldığında parçanın geniş
bir aralıkta garanti kapsamında bedelsiz değişenler hariç olmak üzere (…..) TL ile (…..) TL
arasında fiyatlarla müşterilere temin edildiği, 2011 yılı için satışı yapılan 114 adet parçanın
40’ının, 2012 yılı için satışı yapılan 132 parçanın 60’ının bakım sözleşmesi ya da garanti
kapsamında bedelsiz olarak değiştirildiği görülmektedir.
(16) Konuya ilişkin üçüncü taraf servis sağlayıcılarla raportörlerce yapılan görüşmelerde,
Alexandriteservis yetkilisi tarafından, ATT’nin satışını yaptığı Light Age markalı epilasyon
cihazlarına servis hizmeti verdikleri, pump chamber adlı malzemenin de kendileri
tarafından üretildiği belirtilmiştir.
(17) Başvuru sahibinin Kurum kayıtlarına 29.11.2012 tarih ve 10052 sayı ile intikal eden
yazısında, Light Age markalı alexandrite lazer cihazı için alternatif yedek parça
sağlayıcılarından biri olan Seha Güzellik Merkezinden alınan fiyat listesi gönderilmiştir.
Fiyat listesi incelendiğinde firmanın pump chamber fiyatının (…..) olduğu görülmüştür.
(18) Konuya ilişkin olarak ATT’nin cihaz pazarında faaliyet gösteren rakiplerinden biri olan
Medi-Kim Tıbbi ve Estetik Cihazlar Dış Tic. ve Dağıtım Ltd. Şti. (Medi-Kim)’nden gelen bilgi
yazısından, firmanın pump chamber için verdiği garanti taahhüdünün 3 milyon atış ve 2 yıl
olduğu, pump chamber adlı malzemenin içerisindeki rodun da birlikte talep edilmesi
halinde rod çapına bağlı olarak satış fiyatının (…..) olduğu ifade edildiği anlaşılmıştır.
(19) Cihaz pazarında faaliyet gösteren bir diğer teşebbüs olan Ortadoğu Medikal Ürünleri
Sağlık ve Güv. Hizm. Tic. Ltd. Şti. (Ortadoğu)’nden edinilen bilgiye göre ise, firma
12-65/1652-607
4/6
tarafından satışı yapılan Cynosure marka epilasyon cihazları için pump chamber garanti
süresinin 4 milyon atış sayısı ve bir yılla sınırlı olduğu, 2011 yılında 3 adet, 2012 yılında 16
adet pump chamber değişimi yapıldığı, bunların liste satış fiyatlarının da 2011-2012 yılları
için değişmemekle birlikte cihaz modeline göre (…..) ve (…..) olduğu, garanti kapsamında
değişen parçanın fiyatının ise değişim anına kadar atış adedinin 4 milyon atış sayısına
oranlanarak liste fiyatı üzerinden kullanılmayan atış adedi oranında iskonto edilerek
belirlendiği görülmektedir.
(20) Cihaz pazarının önemli oyuncularından biri olan İnnova Medikal Makinaları San. ve Tic.
A.Ş. (İnnova) tarafından gönderilen bilgi yazısında ise satışı yapılan Candela markalı lazer
epilasyon cihazlarında pump chamber muadili olan parçanın “laser head” adı ile satıldığı,
yenilenebilir olması sebebiyle fiyat değişken olmakla birlikte liste satış fiyatının (…..) tamirli
fiyatının ise (…..) olduğu, 500.000 atış sayısı ve 3 ay garanti taahhüdü ile satışının
yapıldığı belirtilmiştir.
I.3.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Olarak Aşırı Fiyatlama
(21) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)’un 6. maddesi ile
bir veya birden fazla teşebbüsün hakim durumunu kötüye kullanması yasaklanmaktadır.
Aşırı fiyat iddiaları da kimi durumlarda hakim durumun kötüye kullanılması olarak
değerlendirilebilmektedir.
(22) Belko1, ASKİ2 ve Havaş3 gibi bazı Kurul kararlarında aşırı fiyatlandırma, hakim durumun
kötüye kullanılması kapsamında değerlendirmeye alınmıştır. Söz konusu kararlar
incelendiğinde, bu kararların tamamında aşırı fiyatlandırmanın ancak belirli özel şartların
oluşması halinde bir kötüye kullanma olabileceği sonucuna varıldığı görülmektedir. Bu
koşullardan biri piyasaya girişlerin önünde yüksek giriş engellerinin bulunmasıdır. Söz
konusu engeller, yasal (imtiyazlar gibi) ya da yapısal (doğal giriş engelleri gibi)
olabilmektedir. Bunun yanında hakim durumun tekele yaklaşması, ilgili pazarda müşteriye
daha adil şartlarla hizmet satacak başka bir firmanın olmaması, piyasada faaliyet gösterme
potansiyeli bulunan firmaların bilgi asimetrisinden kaynaklı olarak piyasa hakkında yeterli
bilgiye sahip olamamaları da aşırı fiyat değerlendirmesinde göz önüne alınmıştır.
(23) Ancak herhangi bir teşebbüsün tek taraflı davranışının ihlal olarak değerlendirilebilmesi
için öncelikle bahse konu teşebbüsün faaliyet gösterdiği ilgili pazarda hakim durumda olup
olmadığının tespiti gerekmektedir.
I.3.3. ATT’nin Pazardaki Konumuna İlişkin Değerlendirme
(24) İncelenen aşırı fiyat iddiasının ihlal anlamına gelebilecek bir kötüye kullanma teşkil
edebilmesi için ATT’nin ilgili pazarda hakim durumda bulunması ya da önemli bir pazar
gücüne sahip olması gerekmektedir. İhlal iddialarını konu alan pazar “Lightage marka
alexandrite epilasyon cihazı yedek parça ve hizmet pazarı”dır. Marka spesifik olarak
tanımlanan bu pazarda, Lightage sistemlerininin Türkiye münhasır dağıtıcısı olması
sebebiyle ATT’nin hakim durumda olduğu kabul edilmiştir.
(25) ATT’nin öncül pazardaki konumunun değerlendirilmesi için başlangıç noktası teşkil etmesi
açısından ATT’nin faaliyette bulunduğu öncül pazar en dar anlamda “alexandrite lazer
cihaz” pazarı şeklinde kabul edilmiştir. Bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin 2011 ve
2012 yılı cihaz satışları ve bu miktarlar üzerinden hesaplanan pazar paylarına Tablo 1’de
yer verilmiştir.
1 06.04.2001 tarih ve 01-17/150-39 sayılı Kurul kararı.
2 26.05.2005 tarih ve 05-36/484-115 sayılı Kurul kararı.
3 03.01.2008 tarih ve 8-01/5-4 sayılı Kurul kararı.
12-65/1652-607
5/6
Tablo:1 Alexandrite lazer epilasyon cihazı pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler
Teşebbüs
2011 2012
Miktar
(Adet)
Ciro
(TL)
Pazar
payı
(Miktar)
(%)
Pazar
payı
(Ciro) (%)
Miktar
(Adet)
Ciro
(TL)
Pazar
payı
(Miktar)
(%)
Pazar
payı
(Ciro)
(%)
İnnova Medikal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
ATT (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Ortadoğu Medikal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
OCS Medikal (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Medi-Kim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Koz-Line (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Estetiktrend (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(26) 2012 verilerine göre, pazarda ATT’den daha fazla pazar payına sahip olan rakiplerin
bulunduğu (İnnova ve Ortadoğu) ve ATT’nin pazar payının son yılda düştüğü Tablo 1’den
anlaşılmaktadır.
(27) Ayrıca ikinci el piyasasının söz konusu olduğu; lazer epilasyon cihazı müşterilerinin cihazın
satış sonrası bakım/onarım maliyetlerinin yüksek olması gibi durumlarda, cihazı ikinci el
piyasasında satarak bir başka markaya geçiş yapabilmesinin mümkün olduğu ve bu geçiş
maliyetinin görece düşük olduğu bilinmektedir. Örneğin, ATT’den edinilen bilgiye göre
Light Age markalı cihazların müşteriler tarafından %15-20 değer kaybı ile satışı mümkün
olmaktadır ve ATT tarafından ikinci el cihaz satışı gerçekleştirilmektedir. Rakip firmaların
ikinci el cihaz satış fiyatlarına da bakıldığında, benzer bir değer kaybı ile ikinci el cihaz
satışlarının olduğu görülmüştür.
I.3.4. Aşırı fiyat İddiasına İlişkin Değerlendirme
(28) Önaraştırmaya konu eylem olan aşırı fiyat “pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli
olarak rekabetçi düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat” olarak tanımlanmaktadır.
Mevcut dosya kapsamında, öncelikle tanımda yer alan “pazar gücü” ve pazar dinamikleri
bağlamında değerlendirmeye yer verilmesi uygun olacaktır.
(29) Öncül ürünlere ait ardıl ürün ve hizmetlerin oluşturduğu ardıl pazarların tanımlanabileceği
durumlarda, bu pazarlarda hakim durum ya da pazar gücü, hem öncül hem ardıl
pazarlardaki rekabetin analiz edilmesinden sonra ortaya konabilmektedir. Öncül pazardaki
rekabet, ardıl pazarda, yüksek fiyatlar sebebiyle potansiyel müşterilerin zarar görmesini
engelleyebilmektedir. Ancak hâlihazırda öncül ürünü satın alanlar, üreticinin politika
değiştirerek fiyatları yükseltmesinden (veya kaliteyi düşürmesinden) etkileneceklerdir.
Üreticinin, ardıl pazardaki fiyatları düşük tutmasının veya öncül ürünün fiyatlarını
düşürerek ardıl pazardaki yüksek fiyatlardan kaynaklanan tüketici zararını telafi etmek
istemesinin iki sebebi olabilir: Bunlardan ilki müşterilerin öncül ürün pazarındaki seçimlerini
yaparken yalnızca öncül ürünün fiyatını değil, ardıl pazardaki ürün ve hizmetlerin fiyatını
da hesaba katmasıdır. Müşterilerin ise öncül ürünü alırken sistemin toplam maliyetini
hesaplayarak tercih yapmaları elde edebildikleri bilginin miktarına bağlıdır ve bunun için
gerekli olan bilginin de müşteri tarafından ulaşılabilir olması gerekmektedir.
(30) İkinci olarak müşteriler tercihlerini, ürünün toplam ömür maliyeti üzerinden yapmasalar da
rakiplerin bu hesaplamaları yaparak öncül pazarda daha fazla rekabet etme güdüleri
olabilecektir. Bu iki durumda, üretici, ardıl pazarlardaki yüksek fiyata rağmen sistemden
yüksek karlar elde edemeyecektir.
(31) Lazer epilasyon cihazları üretici için önemli bir maliyet teşkil eden ar-ge yatırımı gerektiren
faaliyetler sonucu üretilen teknolojik ürünlerdir. Bu ürünü satın alan müşteriler ise yalnız
12-65/1652-607
6/6
mevzuatta öngörülen koşulları sağlayan hastaneler, poliklinikler ya da muayenehane
sahibi hekimlerdir. Müşterilerin kongre, seminer vb. gibi sektörel etkinliklerle bir araya
geliyor olmasının yanı sıra kar amacı güden ticari işletmeler olması sebebiyle cihaz
konusunda sistemin toplam maliyetini öngörerek alım yapmaları haklı olarak
beklenebileceğinden, öncül ve ardıl pazar fiyatları bakımından bilgi asimetrisinin söz
konusu olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır.
(32) Öte yandan epilasyon cihazı pazarında müşterilerin ardıl pazardaki yüksek fiyatlar
neticesinde öncül pazarda başka bir markaya geçiş maliyetinin düşük olması, ardıl
pazarda yer alan ürünlere talebi ve üreticilerin fiyat belirleme serbestîsini etkileyecektir.
Öncül pazarın birçok firmanın yer aldığı rekabetçi bir pazar olduğu dikkate alındığında,
öncül pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler ardıl pazar fiyatlarını belirlerken, rakip cihaz
ve yedek parça fiyatlarını da dikkate alacaktır. Açıklanan nedenlerle ATT’nin ardıl pazarda
yer alan “pump chamber” ürünü için aşırı fiyat uygulaması, öncül pazardaki rekabetçi baskı
dikkate alındığında makul gözükmemektedir. ATT’nin pump chamber ürününden elde ettiği
kar marjı da bu değerlendirmeyi desteklemektedir.
(33) Dosya kapsamında rakiplerin pump chamber satış bilgileri de incelenmiş, rakiplerin pump
chamber fiyatlarının ATT fiyatlarına yakınsadığı görülmüştür. Firmaların pump chamber
için taahhüt ettikleri garantinin ve bu nedenle üstlendikleri riskin, arızalanan pump
chamberin yenileme imkanının ve bunun maliyetinin de fiyatlandırmada dikkate alınacak
olduğu düşünüldüğünde, pump chamber fiyatlarında firmalar arası görülen değişkenlik
anlaşılır hale gelmektedir.
(34) Yedek parça ve hizmet alımında bağımsız alternatif temin kaynaklarının varlığı da
yukarıda açıklanan nedenlerle birlikte dikkate alındığında, ATT’nin yedek parça pazarında
aşırı fiyat uygulamak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği sonucuna
ulaşmak mümkün değildir.
J. SONUÇ
(35) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy