Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-2-148 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-27/372-173
Karar Tarihi : 09.05.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Bülent GÖKDEMİR, Nimet KAVAK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Netgsm İletişim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş.
ATB İş Merkezi No: 194 Macunköy/Ankara
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN LAR : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza Meşrutiyet Cad. No:153 34430 Tepebaşı/İstanbul
- Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Turkcell İletişim Hizmetleri
A.Ş.’nin SMS fiyatlamalarında rekabeti engelleyici uygulamalarda bulundukları
iddiaları.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Mobil çağrı sonlandırma piyasasında etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmeci olan
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea)’nin (…..)’nün açmış olduğu (…..) adet SMS hizmeti
alım ihalesini, Özel İletişim Vergisi (ÖİV) dahil, Katma Değer Vergisi (KDV) hariç (…..)
TL'den aldığı,
- ÖİV dahil KDV hariç 1 SMS'in fiyatının ((…..) TL/(…..)) (…..) TL olduğu, bu birim fiyattan
%25 ÖİV düşüldüğünde fiyatın 1,8064 kuruş/adet seviyesine gerilediği, bu fiyatın Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)'nun Avea için yayımladığı Referans Arabağlantı
Teklifinde (RAT) işletmecilere toptan olarak sunduğu SMS birim fiyatı olan 1,87
kuruş/adet fiyatının altında olduğu,
- Avea’nın işletmecilere toptan olarak sunduğu ÖİV ve KDV'siz SMS birim fiyatı olan 1,87
kuruş/adet üzerinden ayrıca %15 hazine payı, %1 evrensel hizmet katkı payı, %0,35
Kurum idari ücreti ödediği, bu durumda Avea'ya 1 SMS'den tüm vergiler hariç kalan
miktarın 1,87-(0,15X1,87+0,01X1,87+0,0035X1,87) =1,564255 kuruş/adet olduğu,
- BTK'nın yayımladığı 2012 1. çeyrek raporuna göre 65.750.000 olan GSM abonelerinin
%52,5'inin Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell), %27,83'ünün Vodafone
Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone), %19,66'sının Avea abonesi olduğu, bu çerçevede
5.000.000 adedin 2.625.000’inin Turkcell'e, 1.391.730’unun Vodafone'a, 983.270’inin
Avea'ya gideceğinin kabul edildiği,
- ÖİV dahil (…..) TL olan tutarın %25 ÖİV düşüldükten sonra (…..) TL olduğu,
- Avea’nın, Turkcell'in 1,7 kuruş/adet, Vodafone'un 1,73 kuruş/adet fiyatlarına (ÖİV ve
KDV'siz) ve yukarıda yer verilen gönderim sayılarına göre; Turkcell'e 2.625.000X1,7
kr=44.625,00 TL, Vodafone'a 1.391.730 x 1,73 kr =24.076,93 TL, ayrıca %15 hazine payı
13-27/372-173
2/12
olarak (…..)TLX 0,15=(…..) TL, %1 evrensel hizmet katkı payı olarak (…..) TLX
0,01=(…..) TL, %0,35 idari ücret olarak (…..) TLX 0,0035=(…..) TL ödediği,
- Avea'nın, ihaleyi alması nedeniyle ihmal edilebilir olan satış, idari, yönetim giderleri hariç
tutularak ((…..) - 44.625 - 24.076,93 - (…..) - (…..)) 6.850,76 TL Kurumlar Vergisi
matrahına esas kazancının söz konusu olduğu,
- Avea ihaleyi almasaydı; ihaleyi alan firmadan 983.270X 1,87=18.287,15 TL KDV ve ÖİV
hariç para alacağı, bunun %15'i hazine payı, %1'i evrensel hizmet katkı payı, %0,35'i idari
ücret olmak üzere toplamda %16,35'i düşüldüğünde, 15.380,85 TL’lik Kurumlar Vergisi
matrahına esas bir kazanç elde edeceği,
- Dolayısıyla ihaleyi almaması durumunda 15.380,85-6.850,76=8.530,09 tutarında daha
kârlı olduğu, bu durumun EPG olan bir firmanın, bu güce sahip olmayan diğer firmaya
damping uygulamasından başka bir anlam ifade etmediği
belirtilmektedir.
(3) Rekabet Kurumu kayıtlarına 05.10.2012 tarih ve 7423 sayı ile intikal eden ve aynı
teşebbüs tarafından yapılan diğer başvuruda ise;
- GSM operatörlerinin toplu SMS hizmetlerinde SMS'in tamamını göndermek yerine diğer
operatörlerden sadece kendisine gelenden ücret almasının daha kârlı olacağı bir alt
Iimitin olduğu, alt limitin altında verilen tekliflerin mobil çağrı sonlandırma piyasasında
Turkcell, Avea ve Vodafone'un EPG olması göz önüne alınarak, bu mobil operatörlerin
SMS hizmeti veren diğer operatörlerin piyasaya girişini engellemesi anlamına geldiği,
- BTK’nın 2012 yılı 2. çeyrek raporundaki toplam abone sayıları yüzdeleri (Turkcell
%52,58, Vodafone %27,86, Avea %19,66) ve SMS ara bağlantı ücretleri (Turkcell 0,017
TL/adet, Vodafone 0,0173 TL/adet, Avea 0,0187 TL/adet) göz önüne alınarak, ÖİV ve
KDV hariç Turkcell'in 0,019095444 TL/adet, Vodafone'un 0,019900497 TL/adet, Avea'nın
0,020123975 TL/adet’in üstünde her yöne SMS gönderme tarifesi belirlemesi gerektiği,
- Alt sınır değerleri hesaplanırken; K= [0,8365 X BTK operatör fiyatı + (diğer 1. operatör
abone %'si X diğer 1. operatöre BTK fiyatı) + (diğer 2. operatör abone %'si X diğer 2.
operatöre BTK fiyatı)] / 0,8365 (100 - 16,35 = 83,65) formülünün kullanıldığı,
- Bu "K" alt sınır değeri formülü elde edilirken; "K" alt sınır değeri ile gönderilen SMS
sayısının çarpımının %83,65'i alınarak elde edilen değerden diğer iki operatörün BTK ara
bağlantı tarife fiyatlarıyla gönderilen SMS sayısının pazar yüzdelerine göre çarpımıyla
elde edilen tutarlar düşüldükten sonra kalan tutarın, gönderilen SMS sayısının operatörün
pazar yüzdesi ile çarpımından elde edilen sayının, operatörün BTK fiyatıyla çarpımının
%83,65'ine eşit olması gerektiğinden hareket edildiği,
- Bu çerçevede Avea'nın, ÖİV ve KDV dahil 0,028777285 TL/adet’den daha düşük her
yöne SMS gönderme fiyatı vermesinin, sadece kendi yönüne SMS'leri almasına göre
daha az kâr elde etmesine neden olacağı,
- (…..) Avea'nın tüm vergiler dahil (…..) TL/adet fiyat vermesinin piyasaya EPG olmayan
firmaların girişini engellemek anlamına geldiği, Turkcell'in ise tüm vergiler dahil (…..)
TL/adet, ÖİV ve KDV dahil 0,02730648492 TL/adet fiyatının rekabetçi bir kâr marjını
içermediği
ifade edilmektedir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.08.2012 tarih ve 6521 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 26.11.2012 tarih ve 2012-2-148/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu
06.12.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-62/1624-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Daha sonra Rekabet Kurumu kayıtlarına 05.10.2012 tarih
13-27/372-173
3/12
ve 7423 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 09.01.2013 tarih ve 2012-2-166/İİ
sayılı İlk İnceleme Raporu 24.01.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-07/82-M
sayı ile önaraştırma yapılmasına ve daha önce başlatılan önaraştırma ile birleştirilmesine
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 24.04.2013 tarih
ve 2012-2-148/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Avea ve Turkcell hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Anılan teşebbüslerin maliyet altı fiyat teklifi sunmalarının, önümüzdeki dönemde
özellikle kurumsal ihaleler için sunacakları fiyat tekliflerinin, piyasaya yeni girişlerin
engellenmemesi amacıyla maliyet odaklı hazırlanması gerektiği hususunda 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası hükmü çerçevesinde görüş bildirilmesi gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. BTK Görüşü
(6) İlk başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK)
7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı
inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil
olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda
öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate
alır” şeklindeki 2. fıkrası uyarınca BTK’dan görüş talep edilmiştir. Anılan kurum görüşü
30.10.2012 tarih ve 8902 sayılı yazı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir.
(7) Söz konusu yazıda;
- EHK'nın "Tarifelerin Düzenlenmesi" başlıklı 13. maddesine göre işletmecilerin,
uygulayacakları tarifeleri ilgili mevzuat ve BTK düzenlemelerine aykırı olmayacak şekilde
serbestçe belirleyebildikleri, işletmecilerin BTK ile imzaladıkları imtiyaz sözleşmelerinin
ilgili hükümleri uyarınca BTK tarafından altı ayı geçmeyen aralıklarla belirlenerek
onaylanan Mobil Elektronik Haberleşme Hizmetleri Azami Ücret Tarifesi'ne aykırı
olmamak şartıyla sundukları mobil haberleşme hizmetlerine ilişkin son kullanıcı tarifelerini
belirleyebilme serbestisine sahip oldukları,
- Bu kapsamda mevcut durum itibariyle perakende düzeyde SMS hizmetlerinin
tarifelerine ilişkin olarak EHK'nın ilgili maddeleri, Tarife Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat
çerçevesinde Avea'ya getirilmiş ilave bir yükümlülük bulunmadığı, her ne kadar SMS
sonlandırma ücretleri BTK tarafından belirlenmiş ve yürürlükte ise de söz konusu ücretler
baz alındığında ortaya çıkan marjın tek başına damping uygulamasını kanıtlar nitelikte
olmadığı,
- Diğer taraftan, başvuru kapsamında yer verilen hesaplamada, evrensel hizmet katkı
payının diğer vergi ve benzeri yasal yükümlülük kalemleri gibi ayrı olarak ve farklı bir
oranda ele alındığı, 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu'nun 'Evrensel hizmetin gelirleri'
başlıklı 6. maddesinin değişik (b) ve (c) bendleri gereğince sırasıyla, "Hazine payı
ödemekle yükümlü işletmeciler dışındaki işletmeciler ve Türk Telekom yıllık net satış
hasılatının %1'ini, izleyen yılın Nisan ayı sonuna kadar..." ve "Hazine payı ödemekle
yükümlü işletmeciler, Hazineye ödeyecekleri payın %10'luk kısmını, ödendiği ay
içerisinde" Bakanlığa bildirmekle yükümlü olduğu,
- Söz konusu madde hükmüyle 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun Ek-36 ve Ek-
37'nci maddeleri ile imtiyaz sözleşmeleri gereğince süresinde ödenmeyen bedeller için
13-27/372-173
4/12
abonelerine tahakkuk ettirdikleri gecikme faizi ile vasıtalı vergiler, harç ve resim gibi mali
yükümlülükler ve raporlama amacıyla muhasebeleştirdikleri tahakkuk tutarları hariç olmak
üzere, aylık brüt satışlarının %15'ini ilgili olduğu ayı izleyen ayın yirminci günü akşamına
kadar hazine payı olarak ödemekle yükümlü olan mobil şebeke işletmecileri için söz
konusu payın %10'luk kısmının evrensel hizmet katkı payı olarak hesaplanmasının
öngörüldüğü,
- Başvuru kapsamında yapılan hesaplamada, Avea tarafından ödenmesi gereken
evrensel hizmet katkı payının hem oran hem de matrah olarak yukarıda yer verilen madde
hükmü çerçevesinde hesaplanması gerektiği,
- Öte yandan, Avea'nın, İmtiyaz Sözleşmesi gereğince her yıl elde ettiği brüt satışlarının
%0,35'ini ödemek ile yükümlü olduğu “kurum masraflarına katkı payı” (KMKP) tutarının,
Netgsm tarafından yapılan hesaplamada "idari ücret" olarak ifade edildiği
belirtilmektedir.
(8) İkinci başvuruya ilişkin olarak talep edilen BTK görüşü 19.12.2012 tarih ve 10583 sayılı
yazı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazıda, önceki yazıda
belirtilen hususlara ilaveten;
- Netgsm'in başvurusunda belirtilen marjın bulunması amacıyla gerçekleştirilen
hesaplamalar kapsamında BTK tarafından belirlenen sonlandırma ücretlerinin üzerine
KDV ve ÖİV dışında çeşitli kalemler (Hazine payı ve KMKP gibi) eklenmekte olduğu, bu
durumun mevcut uygulamayla örtüşmediği,
- Zira söz konusu kalemlerin KDV ve ÖİV gibi hesaplandıkları matrahın üstüne ilave
edilmelerinin söz konusu olmadığı, ilgili matrah içinden ilgili Kurumlara ödenmekte
oldukları, diğer bir ifadeyle spesifik durum açısından bakıldığında, Hazine payı ve
KMKP’nin sonlandırma hizmeti satışı esnasında ücrete ilave edilerek tahsil edilmediği,
işletmecilerin net satışları üzerinden mevzuatta belirlenen oranlarda hesaplandığı,
- Bu itibarla, başvuruda elektronik haberleşme sektöründe uygulanan temel
vergilendirme usullerine ilişkin yapılan hesaplamaların hatalı olduğunun değerlendirildiği,
Netgsm'in bahse konu başvuruyu BTK’ya da yaptığı, yukarıdaki hususları ihtiva eden BTK
görüş ve değerlendirmelerinin 04.12.2012 tarih ve 72125/31472 sayılı yazı ile adı geçen
işletmeciye gönderildiği
ifade edilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Pazar Hakkında Genel Bilgiler
(9) SMS (short message service- kısa mesaj servisi), kişiler arasında doğrudan yazılı
mesajlaşma imkânı sağlamasının yanısıra bilgi servisi, eğlence, mobil pazarlama ve
mobil ticaret amaçlı kullanılmaktadır. SMS’ler, sonlandırıldığı cihaz/uygulamaya göre
kişiden kişiye (P2P SMS), makineden makineye/ uygulamadan uygulamaya (A2A SMS),
kişiden uygulamaya (P2A SMS) veya uygulamadan kişiye (A2P SMS) olarak
sınıflandırılmaktadır. Sabit şebekeler ya da internet üzerinden de SMS
gönderilebilmektedir. Ev veya iş telefonları SMS uyumlu değilse, gelen mesajlar işletmeci
tarafından SMS okuma hizmeti ile sesli olarak dinletilebilmektedir.
(10) SMS, yazılı mesajlaşma hizmetleri arasında neredeyse bütün mobil cihazlardan
gönderilebilir ve alınabilir olmasıyla sadece kişisel haberleşmede değil kurum, marka ve
şirketlerin istediği kişiye istenilen mesajları ulaştırma imkânını vermesiyle de cazibesi
sürekli artan bir iletişim hizmetidir. Yapılan araştırmalara göre uygulamadan kişiye (A2P
SMS) gönderilen SMS’lerin, kişiden kişiye (P2P SMS) gönderilen SMS’lere göre daha
13-27/372-173
5/12
fazla yaygınlığa sahip olacağı tahmin edilmektedir. SMS’ler bu anlamda da, kişisel
haberleşme amacıyla kullanılan bireysel SMS ile kurum, marka ve şirketlerin istediği
kişiye istenilen mesajları ulaştırma imkânını tanıyan toplu SMS’ler olarak iki sınıfta ele
alınabilmektedir.
(11) SMS hizmetini resmi olarak sunabilen şirketlerin, imtiyaz sahibi, sabit telefon hizmetleri
işletmecisi ya da sanal mobil şebeke hizmeti işletmecisi (SMŞH-MVNO) olması
gerekmektedir. Bu yetkilendirmeye (lisansa) sahip olmayan şirketler de, yetkilendirilmiş
işletmecilerle bayilik sözleşmesi imzalayarak/ satış ortağı olarak bu hizmetin
pazarlamasını gerçekleştirebilmektedir.
(12) Bireysel SMS hizmeti Turkcell, Vodafone ve Avea olmak üzere yetkilendirilmiş üç GSM
operatörü ve SMŞH alanında yetkilendirilmiş işletmeciler tarafından sunulabilirken, toplu
SMS hizmeti; sabit telefon hizmeti, mobil hizmetler, SMŞH alanlarında yetkilendirilmiş
işletmeciler tarafından sunulabilmektedir. Ancak bunun dışında yetkilendirilmiş
işletmeciler ile anlaşarak onların adına satışa aracılık eden firmalar1 (içerik geliştirici,
içerik sağlayıcı, portal yöneticisi, uygulama servis sağlayıcısı, mobil reklam şirketleri,
pazarlama şirketleri, kurumsal şirketler ve ödeme sistemleri sağlayan şirketler) da bu
hizmeti sunabilmektedir.
(13) Aşağıdaki tabloda mobil şebeke işletmecilerinin toplu SMS geliri, adedi ve pazar payları
sunulmaktadır:
Tablo 1: 2012 yılı GSM operatörleri toplu SMS Gelirleri, Sayıları ve Pazar Payları
2012 Turkcell % Vodafone % Avea % Toplam
Toplu SMS
Geliri (TL)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Toplu SMS
adedi
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: 15.03.2013 tarih ve 2012-2-146/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
I.2.2. BTK Düzenlemeleri
(14) Başvuruda da belirtildiği üzere, işletmecilerin toplu SMS ihale tekliflerini belirlerken temel
aldıkları asıl maliyet kalemi, mobil işletmecilerin şebekeleri için uyguladıkları SMS
başlatma/sonlandırma ücretleri olmaktadır.
(15) Herhangi bir elektronik haberleşme şebekesine bağlı olan bir kullanıcının diğer elektronik
haberleşme şebekelerine bağlı kullanıcılar ile iletişim kurabilmesi için söz konusu iki
şebekenin birbirleriyle ara bağlantısının bulunması gerekmektedir. Bu bağlamda mobil
şebeke erişim hizmetleri veya çağrı sonlandırma hizmetleri, farklı şebekelere bağlı
kullanıcılar arasında iletişim sağlanması amacı ile işletmecilerin birbirlerinden aldıkları
hizmetleri ifade etmektedir. Söz konusu hizmetler, perakende seviye yerine işletmecilerin
birbirlerine sundukları hizmetler olduğu için “toptan hizmetler” kategorisinde yer
almaktadır.
(16) Kendi şebekesinde çağrıyı sonlandıran işletmeci, söz konusu çağrıyı kendi müşterisine
iletmesi karşılığında sonlandırma ücreti almaktadır. Bu ücret, çağrıyı başlatan işletmeci
tarafından ödenmekte ve işletmeci bu ücreti genellikle perakende tarifelere yansıtarak
müşteriden tahsil etmektedir. Mevcut teknik koşullarda çağrı sonlandırma hizmetinin bir
alternatifi bulunmamaktadır. Diğer bir deyişle, çağrının başlatıldığı işletmecinin
abonesinin, aradığı veya mesajlaştığı tarafa ulaşabilmesi için, çağrının, karşı tarafın
1 Bu firmalar satış yapan ve müşterilere teknik destek sağlayan firmalar olup, sunulan hizmetin faturası
müşteriye bunlar tarafından değil, firmaların anlaşması olan sabit/mobil işletmeci tarafından kesilmektedir.
13-27/372-173
6/12
işletmecisinin şebekesinde sonlandırılması gerekmektedir. Çağrıyı başlatan taraf çağrıyı
daha ucuz bir ücretle sonlandıracak bir işletmeci seçememekte ve aranan tarafın istediği
çağrı sonlandırma ücretini ödemek zorunda kalmaktadır. Bu bağlamda, sektörel mevzuat
kapsamında, her bir işletmecinin kendi şebekesinde mobil çağrı sonlandırma piyasasında
tekel konumunda olduğu kabul edilmektedir.
(17) Bu durum, sektörel düzenleme açısından her bir mobil şebeke işletmecisi için ayrı birer
sonlandırma piyasasının tanımlanması ve her birinin kendi şebekesindeki mobil çağrı
sonlandırma piyasasında %100 pazar payına sahip olduğu sonucuna varılmasını
sağlamıştır. BTK bu kapsamda, 08.12.2009 tarih ve 2009/DK–10/627 sayılı kararı ile
Turkcell, Vodafone ve Avea’yı çağrı sonlandırma piyasasında EPG sahibi işletmeci olarak
belirlemiş ve anılan teşebbüslere ara bağlantı sağlama, ayrım gözetmeme, şeffaflık,
referans ara bağlantı teklifleri hazırlama ve yayımlama, tarife kontrolüne (maliyet esaslı
tarife belirleme) tabi olma, hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi ve ortak yerleşim
yükümlülüğü getirmiştir.
(18) BTK tarafından tanımlanan mobil çağrı sonlandırma piyasasının içerisinde SMS
sonlandırmanın da yer aldığı anlaşılmaktadır2. BTK’nın 27.11.2008 tarih ve 2008/UK-
07/668 sayılı kararı ile uzlaştırma prosedürü çerçevesinde, ara bağlantı sözleşmesi için
Turkcell ve Avea arasındaki SMS sonlandırma ücretleri belirlenmiş; ayrıca SMS
sonlandırma ücretlerinin ilgili RAT’lara dâhil edilmesine hükmedilmiştir3. Mevcut durumda
SMS sonlandırmaya ilişkin fiyatlar, işletmeciler tarafından hazırlanan RAT’larda yer
almaktadır. Bu bağlamda Turkcell4, Vodafone5 ve Avea6’nın 13.09.2010 tarihli
RAT’larında 2N (GSM) ve 3N şebekesinde SMS sonlandırma hizmeti karşılığında talep
edecekleri ücretler sırasıyla 1,70 kr/adet, 1,73 kr/adet ve 1,87 kr/adet olarak belirlenmiştir.
(19) Turkcell’in şebeke içi (on-net) hizmetlere ilişkin ücretlerinin belirlendiği 05.02.2013 tarih
ve 2013/DK-ETD/70 sayılı BTK kararıyla onaylanan RAT’ında7, şebeke içi SMS ücreti
2,91 kr/adet olarak tespit edilmiştir. Bununla birlikte, SMS sonlandırma ücretleri
12.04.2013 tarih ve 2013/DK-ETD/201 sayılı BTK kararı ile ücretlerin maliyet esaslı ve
makul kâra dayalı olarak belirlenmesi gerekliliğinden hareketle revize edilerek %75
oranında indirilmiştir. Şöyle ki; Turkcell, Vodafone ve Avea için RAT kapsamında SMS
sonlandırma ücret tarifelerinin, gerçekleşen ortalama birim SMS ücretleri ve maliyet
modeli ile elde edilen değerler göz önünde bulundurularak, Turkcell ve Vodafone için 0,43
krş/adet, Avea için 0,47 krş/adet olarak belirlenmesi; Turkcell’in RAT kapsamında SMS
çağrı başlatma, çağrı sonlandırma ve on-net çağrı ücret tarifelerinin ise sırasıyla 0,43
krş/adet, 0,43 krş/adet ve 0,73 krş/adet olarak belirlenmesine karar verilmiştir.
(20) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, bunun dışında, BTK’nın özel olarak perakende
toplu SMS ile ilgili olarak herhangi bir düzenlemesinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
I.2.3. İlgili Ürün Pazarı
(21) Ürünün özellikleri, fiyatı ve kullanım amaçları açısından tüketici tarafından değiştirilebilir
2
griSonlandirmaPazariNihaiDokuman.2012.12.28.pdf
3 Turkcell tarafından verilen bilgiye göre, Vodafone ile Turkcell arasındaki uzlaştırma prosedürüne ilişkin
verilmiş BTK kararı da bulunmaktadır (27.10.2009 tarih ve 2008-UK/07/558 sayı).
4
kcell _RAT.pdf
5
dafone_RAT.pdf
6
ea_RAT.pdf
7
urkcell_RET.pdf
13-27/372-173
7/12
ya da ikame edilebilir nitelikteki bütün ürünleri ve/veya hizmetleri ifade eden ilgili ürün
pazarının tanımı yapılırken, ikame edilebilirlik hem talep hem de arz yönlü
değerlendirmelere dayandırılmakta, arz ikamesi bakımından farklı ürünlerin aynı
teşebbüsler tarafından sunulup sunulamadığı incelenirken, talep ikamesi bakımından ise
farklı ürünlerin tüketici gözünde ikame edilebilir olup olmadığı değerlendirilmektedir.
(22) Dosya kapsamında başvuru sahibi tarafından Turkcell’in bireysel SMS paketleri ve toplu
SMS kampanyaları şikâyet edildiğinden, bireysel SMS pazarının ve toplu SMS pazarının
arz ve talep açısından ikame ürünler olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
(23) Bireysel SMS hizmetleri esasen haberleşme/iletişim amaçlı kullanılan hizmetler
olduğundan, SMS gönderimi ardından gönderilen kişiden karşılık olarak yeni bir SMS
yaratılması ihtimali yüksektir. Her ne kadar operatörler arasında birbirlerine gönderilen
SMS'ler için bir sonlandırma ücreti ödenmesi söz konusuysa da, hizmetin karşılık yaratan
bu niteliği sonucu, gönderilen SMS sayısının, sonlandırılacak SMS sayısına eşit ya da
çok yakın olacağı varsayımından yola çıkılarak kampanya kurgularının oluşturulduğu
ifade edilmektedir. Buna karşın toplu SMS hizmetlerinin, genellikle kurum, firma ya da
benzeri organizasyonların ürün ve hizmetleri hakkında bilgilendirme ve duyurularda
bulundukları yayın hizmetlerine benzer bir iletişim mecrası olduğu görülmektedir. Toplu
SMS hizmetinin bu özelliği, diğer bir anlatımla gönderilen kişiden genellikle cevabi bir
mesaj yaratmama özelliği, bu hizmete yönelik kampanya kurgularında dikkate
alınmaktadır.
(24) Her ne kadar kişisel haberleşme amacıyla kullanılan bireysel SMS’ler ile reklam,
pazarlama gibi ticari amaçlarla kullanılan toplu SMS’ler aynı teşebbüsler tarafından (GSM
operatörleri) sunulabiliyor olsa da, yalnızca toplu SMS pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin varlığı ve söz konusu teşebbüslerin yetkili işletmeciler ile ara bağlantı
anlaşması yaparak bu hizmeti sunabilmesi, arz ikamesinin her iki ürün için her zaman
mümkün olmadığını göstermektedir.
(25) Talep ikamesi bakımından değerlendirildiğinde de bireysel SMS temel olarak kişisel
haberleşme amacıyla kullanılırken, toplu SMS hizmetinin ticari faaliyet ve diğer amaçlarla
kullanılmakta olması iki ürünün kullanıcı gözünde farklılaştığına işaret etmektedir. Nitekim
bireysel SMS paketlerinin ticari/kurumsal amaçlı kullanılıp kullanılmadığı GSM
operatörleri tarafından takip edilmekte, söz konusu kullanımın engellenmesine yönelik
olarak sektörel düzenleyici BTK tarafından da çeşitli önlemler alındığı bilinmektedir.
(26) Bu bilgiler ışığında perakende seviyede sunulan bireysel SMS hizmetinin ve perakende
seviyede sunulan toplu SMS hizmetinin arz ve talep ikamesi bakımından farklılaştığı
sonucuna ulaşılmaktadır. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı “perakende toplu SMS satış
hizmeti pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.4. İlgili Coğrafi Pazar
(27) Bahse konu hizmetin tüm ülke çapında sunuluyor olmasından dolayı ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
(28) Dosya kapsamında başvuru sahibi tarafından Avea’nın da, Turkcell’in de SMS
sonlandırma pazarında hâkim durumda bulunduğu iddia edilerek, toplu SMS ihalelerinde
maliyet altı fiyatlama yapmak suretiyle hâkim durumlarını kötüye kullandıkları iddia
edilmektedir.
(29) Bilindiği üzere yıkıcı fiyat uygulamasında ortaya konulması gereken temel unsurlar;
- Hâkim durumun varlığı,
13-27/372-173
8/12
- Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyatlarının maliyetlerinin altında olup olmadığı,
- Hâkim durumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyat uygulamadaki amacı,
- Stratejinin başarıyla sonuçlanmasının ardından hasat ihtimalinin var olup olmadığı
şeklinde sıralanmaktadır.
(30) Turkcell’in perakende toplu SMS hizmetleri pazarında, Avea’nın ise mobil çağrı
sonlandırma pazarında hâkim durumda bulunduğu dikkate alınarak, yıkıcı fiyatlama
bakımından yukarıda sıralanan diğer ölçütlerin varlığı incelenmiştir.
(31) Netgsm’in ilk başvurusunda, (…..) ihalesinde sunulan SMS fiyatları, ikinci başvurusunda
ise (…..) ihalesinde sunulan SMS fiyatları, BTK tarafından tespit edilen SMS sonlandırma
bedelleri ile karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.
(32) Başvuru sahibi tarafından (…..)’ne yönelik yapılan hesaplamada ihale bedeli ile ihale
kapsamındaki (…..) adet SMS’in üç GSM işletmecisi arasında pazar payları oranında
dağılacağı varsayımıyla işletmecilere ödenen tutarlar ve elde edilecek gelir üzerinden
ödenecek vergiler hesaplanarak elde edilen kar/zarar hesaplanmıştır. Sonuç olarak
başvuru sahibi tarafından Avea’nın ihaleye katılmadığı halde daha kârlı olduğu sonucuna
ulaşılmıştır. Ancak başvuruda yer alan ve yukarıda yer verilen söz konusu hesaplamada
Avea içinde sonlanan SMS’ler için oluşacak maliyet hesaplamaya dâhil edilmemiştir.
(33) (…..) ihalesinde teklif edilen fiyatlara ilişkin olarak ise, başvuru sahibi tarafından, ihaleyi
diğer operatörlere ödenen tutarlar ve kamu kurumlarına ödenen vergiler sonrasında
işletmeciler açısından kârlı bir şekilde sonuçlanmasını sağlayacak bir fiyat alt sınırı
hesaplanmış; Avea tarafından teklif edilen (…..) krş/adet fiyatının maliyet altı olduğu ve
Turkcell tarafından teklif edilen (…..) krş/adet fiyatın rekabetçi bir kar marjını içermediği
iddia edilmektedir.
(34) Avea’dan alınan bilgiler doğrultusunda söz konusu iki ihaleye ilişkin olarak aşağıdaki
tablolar oluşturulmuştur8:
Tablo 2: Avea tarafından kazanılan (…..) Toplu SMS İhalesi Kârlılık Analizi
(…..) İhalesi-Avea
SMS Adedi (…..)
İhale bedeli (KDV Hariç, ÖİV Dahil) (…..)
İhale bedeli (KDV ve ÖİV Hariç) (…..)
Sözleşme Bitiş Tarihi (…..)
Elde Edilen Gelir
Aylar SMS Sayısı
SMS Başına
Gelir-Kuruş
(KDV, ÖİV hariç)
Gelir-TL (KDV,
ÖİV hariç)
Eyl.12 (…..) (…..)
Eki.12 (…..) (…..)
8 Söz konusu ihalelerde katlanılan operasyonel giderler işletmeciler tarafından işlemin güçlüğü nedeniyle
sunulamamıştır. Bununla birlikte söz konusu maliyetlerin ihaleler bazındaki etkisinin marjinal olacağı
anlaşılmaktadır.
13-27/372-173
9/12
Kas.12 (…..) (…..) (…..)
Ara.12 (…..) (…..) (…..)
Toplam Gelir (…..) (…..)
Katlanılan Maliyetler
Dağılım SMS sayısı Arabağlantı Ücreti -Kuruş
İşletmecilere
Ödenen Tutarlar-
TL
Avea (…..) (…..) (…..)
Uluslararası (…..) (…..) (…..)
Turkcell (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Operatörlere Ödenen Toplam Tutar (…..) (…..) (…..)
Vergi Oranları
Kamu
Kurumlarına
Ödenen Tutarlar -
TL
Hazine Payı 15% (…..)
Evrensel Hizmet Fonu 1,5% (…..)
Kurum Masraflarına Katkı Payı 0,35% (…..)
Kamu Kurumlarına Ödenen Toplam
Tutar
(…..)
Kâr/Zarar (…..)
Tablo 3: Avea tarafından kazanılan (…..) Toplu SMS İhalesi Kârlılık Analizi
(…..) İhalesi-Avea
SMS Adedi (…..)
SMS Ücreti (KDV, ÖİV dahil) (…..)
SMS Ücreti (KDV, ÖİV hariç) (…..)
Sözleşme Bitiş Tarihi (…..)
Elde Edilen Gelir
Aylar SMS Sayısı
SMS Başına Gelir-
Kuruş (KDV, ÖİV
hariç)
Gelir-TL (KDV, ÖİV
hariç)
Eyl.12 (…..) (…..) (…..)
13-27/372-173
10/12
Eki.12 (…..) (…..) (…..)
Kas.12 (…..) (…..) (…..)
Ara.12 (…..) (…..) (…..)
Toplam Gelir (…..) (…..)
Katlanılan Maliyetler
SMS sayısı
Arabağlantı Ücreti-
Kuruş
İşletmecilere Ödenen
Tutarlar-TL
Avea (…..) (…..) (…..)
Uluslararası (…..) (…..) (…..)
Turkcell (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Operatörlere Ödenen Toplam Tutar (…..) (…..) (…..)
Vergi Oranları
Kamu Kurumlarına
Ödenen Tutarlar -TL
Hazine Payı %15 (…..)
Evrensel Hizmet Fonu %1,5 (…..)
Kurum Masraflarına Katkı Payı %0,35 (…..)
Kamu Kurumlarına Ödenen Toplam
Tutar
(…..)
Kâr/Zarar (…..)
(35) Yukarıdaki tablolardan görüldüğü üzere Avea tarafından teklif sunulan (…..) ve (…..) toplu
SMS ihaleleri sonucu elde edilen gelir ile katlanılan/katlanılması gereken maliyetler
karşılaştırıldığında, sunulan tekliften elde edilecek gelirin maliyetlerin altında kaldığı
anlaşılmaktadır.
(36) Turkcell’den alınan bilgiler doğrultusunda (…..) ihalesine ilişkin olarak aşağıdaki tablo
oluşturulmuştur.
Tablo 4: Turkcell tarafından kazanılan (…..) Toplu SMS İhalesi Kârlılık Analizi
(…..) İhalesi-Turkcell
SMS Adedi (…..)
SMS Ücreti (KDV, ÖİV dahil) (…..)
SMS Ücreti (KDV, ÖİV hariç) (…..)
Sözleşme Süresi (…..)
Elde Edilen Gelir
13-27/372-173
11/12
Aylar SMS Sayısı
SMS Başına Gelir-
Kuruş (KDV, ÖİV
hariç)
Gelir-TL (KDV, ÖİV
hariç)
Eyl.12 (…..) (…..) (…..)
Eki.12 (…..) (…..) (…..)
Kas.12 (…..) (…..) (…..)
Ara.12 (…..) (…..) (…..)
Oca.13 (…..) (…..) (…..)
Şub.13 (…..) (…..) (…..)
Mar.13 (…..) (…..) (…..)
Toplam Gelir (…..) (…..)
Katlanılan Maliyetler
SMS sayısı
Arabağlantı Ücreti-
Kuruş
İşletmecilere Ödenen
Tutarlar-TL
Avea (…..) (…..) (…..)
Uluslararası (…..) (…..) (…..)
Turkcell (…..) (…..) (…..)
Vodafone (…..) (…..) (…..)
Operatörlere Ödenen Toplam Tutar (…..) (…..) (…..)
Vergi Oranları
Kamu Kurumlarına
Ödenen Tutarlar -TL
Hazine Payı %15 (…..)
Evrensel Hizmet Fonu %1,5 (…..)
Kurum Masraflarına Katkı Payı %0,35 (…..)
Kamu Kurumlarına Ödenen Toplam
Tutar
(…..)
(…..)
Kâr/Zarar (…..)
(37) Turkcell tarafından teklif sunulan (…..) toplu SMS ihalesi sonucu elde edilen gelir ile
katlanılan/katlanılması gereken maliyetler karşılaştırıldığına ihaleden elde edilen gelirin
maliyetlerin altında kaldığı görülmektedir.
(38) Sonuç olarak, yukarıda yer verilen hesaplamalardan hareketle, ihaleler bazında, yıkıcı
fiyatlamanın ikinci unsuru olan maliyet altı fiyatlamanın gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Ancak ihlal tespiti yapılabilmesi için hasat ihtimalinin varlığının da ortaya konması
gerekmektedir. Pazarda Turkcell, Vodafone ve Avea olmak üzere erişim, çağrı başlatma
13-27/372-173
12/12
ve sonlandırma hizmeti sunabilecek bir şebekeye sahip üç güçlü işletmeci faaliyetlerini
sürdürmektedir. Dolayısıyla bu işletmecilerden herhangi birinin, maliyet altı fiyatlamanın
ardından fiyatlarını tekelci düzeye yükselterek yıkıcı stratejinin nihai amacına ulaşması
mümkün olmayacaktır.
(39) Anılan işletmecilerin de mevcut yapının bu tür bir stratejinin uygulamaya geçirilmesine
olanak sağlamayacağının bilincinde olmaları beklenmelidir. Bu itibarla, işletmecilerin
ihaleler bazında maliyet altı fiyatlama teklifi sunmalarının, son tahlilde tekelci kâr elde
etme hedefinden çok, önemli kurumsal müşterileri bünyesinde tutarak prestijlerini koruma
veya pekiştirme amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu olgu, aynı zamanda
teşebbüslerin yıkıcı fiyatlama davranışı sergileme niyeti içinde bulunmadıklarına da
karine teşkil etmektedir.
(40) Öte yandan aşağıdaki tablodan da görüldüğü üzere, söz konusu ihalelerin teşebbüslerin
toplu SMS geliri içindeki payı (…..) ve (…..)’dir.
Tablo 5: Teşebbüslerin 2012 yılı ciroları ile toplu ve bireysel SMS gelirleri
2012 Turkcell % Avea %
Gelir (…..) (…..)
Toplu SMS Geliri (…..) (…..) (…..) (…..)
Bireysel SMS geliri (…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
(41) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; Avea ve Turkcell’in toplu SMS
ihalelerinde maliyet altı fiyatlama yaptıkları kabul edilse dahi, yıkıcı fiyat uygulamasının
4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal olarak değerlendirilmesi için gerekli koşulların
sağlanmadığı görülmektedir.
(42) J. SONUÇ
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy