Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-296 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-39/815-258
Karar Tarihi : 23.06.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Recep GÜNDÜZ 10
C. BAŞVURAN : - Zenginler Nakliyat
Gündoğdu Mah. Kanuni Cad. 1634 Sok. No:3 KIRIKKALE
- Ace Turizm Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi Kızılırmak Cad. 9. Sok. No:7
Yahşihan / KIRIKKALE
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.
İstanbul Otogarı Yönetim Binası Kat:2 Bayrampaşa / İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU: Avrasya Terminal İşletmeleri tarafından işletilen Kırıkkale
otobüs terminaline rakip teşebbüslere ait araçların alınmadığı iddiası. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvurularda, Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş. (Avrasya)
tarafından işletilen Kırıkkale otobüs terminaline rakip teşebbüslere ait araçların
alınmadığı öne sürülerek konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
kapsamında incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.11.2010 tarihinde 8869 ve 8870 sayılar ile
giren başvurular üzerine hazırlanan 30.11.2010 tarih ve 2010-4-296/İİ-10-174.MA sayılı
İlk İnceleme Raporu, 08.12.2010 tarih ve 10-76 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 16.06.2011 tarih ve 2010-4-296/ÖA-11-140.MY sayılı 30
Önaraştırma Raporu 21.06.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/291 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1. Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.nin Kırıkkale ili şehirlerarası otobüs terminali
işletmeciliği pazarında hâkim durumda bulunduğu,
2. a) Terminal imkânlarından mevcut yazıhaneler ile acentelik sözleşmesi imzalamak
suretiyle yararlanmak isteyen [Y] türü taşıma belgesine sahip taşımacı Nuh ZENGİN’in
ACE Ltd. Şti. ile yapmış olduğu acentelik sözleşmesinin Avrasya Terminal İşletmeleri
A.Ş. tarafından, mer’i mevzuata aykırı olarak uygulamaya konulması ve karayolu ile
yolcu taşımacılığı pazarına girişleri engellemesi nedeniyle Kanun’un 6. maddesini ihlal 40
edebilecek nitelikte olduğu;
11-39/815-258
2
b) Ancak ihlalin yeni başlamış olduğu ve soruşturmadan elde edilecek fayda ve
sonuçların daha kısa yoldan elde edilmesi gibi hususların göz önünde bulundurularak
konuya ilişkin herhangi bir soruşturma açılmasına şu aşamada gerek olmadığı;
c) Bununla birlikte Kanun’un 9/3 maddesi uyarınca Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.ye
rekabet ihlali teşkil edebilecek davranışların sona erdirilmesini teminen, başvuru
sahibinin talebinin karşılanması yönünde bir yazı yazılmasının; söz konusu hususların
düzeltilmesi için 60 günlük bir süre verilmesinin; aksi takdirde ilgili taraf hakkında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem yapılacağının bildirilmesinin uygun olacağı
hususlarına yer verilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şehirlerarasında yolculuk yapacak kişiler ve karayolu ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs
firmaları ile bu firmalara bağlı otobüsler açısından ilk kalkış ve sefere başlangıç
hizmetlerinde kullandıkları terminal hizmetinin talep yönünden başka bir ürünle tam
olarak karşılanamayacağı ve getirilen yasal düzenlemelerle hizmetin veriliş şekli ve
yerlerinin sınırlanmış olması nedenleriyle ilgili ürün pazarı “şehirlerarası otobüs terminali
işletmeciliği pazarı” olarak tespit edilmiştir.
Şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği hizmetinden faydalanan ve bu hizmet 60
bedelinin maliyetlerine katlananlar, şehirlerarası otobüs firmaları ve onlara bağlı olarak
çalışan otobüs sahipleri ile yolculardır. Söz konusu hizmetin tüketicisi konumundaki bu
firmalar ve otobüsler karayolu ile yolcu taşıma hizmetlerinde bulunmaktadırlar. Bu
nedenle söz konusu hizmetlerden doğrudan etkilenen pazar ise “şehirlerarası karayolu
ile yolcu taşıma hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamanın Ankara-Kırıkkale yolcu taşıma güzergâhına ilişkin olması,
sunulan hizmetin iki uçlu bir nitelik taşıması, taşımaların mevzuata göre en azından bir
ucunun terminal merkezli olması ve rekabetin ortadan kaldırıldığı iddia edilen ilgili
hizmetin Kırıkkale ilinde gerçekleştirilmesi göz önünde bulundurularak ilgili coğrafi pazar, 70
“Kırıkkale ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Önaraştırma Kapsamında Yapılan Görüşmeler
I.2.1.1. Zenginler Nakliyat Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerce 03.06.2011 tarihinde Zenginler Nakliyat yetkileri ile yapılan görüşmede
taraflardan, Kırıkkale otogar işletmesinin Avrasya tarafından satın alınmasından sonra
yaşanan sorunlara ilişkin detaylı bilgi talep edilmiştir. Taraflar, Metro Turizm’in sahibi
Galip Öztürk’ün kontrolünde olduğunu iddia ettikleri Avrasya’nın Kırıkkale terminalini tek
başına girdiği ihale sonucunda piyasa bedelinin çok altında aldığını, bu işlem sonucunda
Kırıkkale otogarının mülkiyetinin Avrasya’ya geçtiğini belirtmişlerdir. Tarafların 80
ifadelerine göre devir işleminin ardından, otogarda mevcut olan firmalara Metro Turizm
ile işbirliği yapma şartı getirilmeye başlanmış ve bu bağlamda oldukça ağır sözleşme
hükümleri uygulanmak istenmiştir. Bu şartlara uymak istemeyen firmaların ise otogara
alınmadıkları iddia edilmiştir. Bu bağlamda şikayetçi, Avrasya ile otogarda faaliyet
11-39/815-258
3
gösteren firmalar arasında gizli bir anlaşmanın olduğu yönünde duyumlar aldıklarını
örneğin İlhan Demir’in bu şartlar çerçevesinde otogara kabul edilen firmalardan biri
olduğunu ifade etmiştir. Bu bağlamda taraflar Metro Turizm’in temel saikinin Kırıkkale
otogarında tekelleşmek olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Raportörlerce bilgi istenen bir başka husus ise, tarafların otogara girmek yönünde
gösterdikleri çaba ve sonuçlarına ilişkindir. Bu kapsamda taraflar, Ace Seyahat ile 90
acentelik sözleşmesi imzaladıklarını, ancak Avrasya’nın kendilerinden izin alınmadığı
gerekçesi ile sözleşmeyi tanımadığını, bunun üzerine kendilerinin belediye de dahil
olmak üzere çeşitli kurumlara başvurularda bulunduklarını, belediyeden gelen yanıtın,
Avrasya’nın söz konusu tasarrufunun daha önce Rekabet Kurulu kararı ile iptal edilen bir
hükme dayandığını, dolayısıyla hukuki temelinin bulunmadığı yönünde olduğunu dile
getirmişlerdir. Bunun sonucunda taraflar hukuki yollara başvurarak dava açtıklarını ifade
etmişlerdir. Bunun yanı sıra şikâyetçi, kendilerinin de Kırıkkale Ankara arasında faaliyet
gösteren diğer teşebbüsler gibi 17 kişilik küçük araçlarla taşımacılık gerçekleştirdiklerini,
mevcut durumda Kırıkkale otogarına giremedikleri için sadece Ankara’dan yolcu alarak
Kırıkkale’ye götürdüklerini ve Kırıkkale’den boş döndüklerini, Metro’nun Kırıkkale-Ankara 100
hattında faaliyet gösteren tüm firmalara kendisi ile işbirliği yapmaları yönünde teklif
götürdüğünü ve bunun sonucunda 6 TL olan fiyatı daha da yukarı çekmek gibi bir
niyetinin bulunduğunu belirtmişlerdir.
I.2.1.2. İlhan DEMİR ile Yapılan Görüşme
Önaraştırma kapsamında, Kırıkkale otogarında Metro Turizm’in alt işleticisi
konumundaki İlhan Demir ile 10.06.2011 tarihinde raportörlerce yapılan görüşmede,
muhataptan Metro ile olan işbirliğinin kapsamına ilişkin bilgi talep edilmiştir. İlhan Demir,
yaklaşık 6 -7 aydan bu yana Metro İlhan Demir unvanı ile faaliyet gösterdiğini,
rakiplerinin kendisine karşı işbirliği gerçekleştirmelerinin kendi açısından Metro ile
işbirliği yapmasını kaçınılmaz kıldığını ve aynı zamanda Metro’nun kurumsal kimlik ve 110
yapısından faydalanmak istediğini belirtmiştir. Bu bağlamda Demir, Metro ile bir
sözleşme imzaladıklarını, Metro’nun kendisinden belirli bir komisyon istediğini ancak
maddi imkânlarının el vermemesi nedeniyle bu ödemeyi henüz yapamadığını, bununla
birlikte sözleşmesinin devam ettiğini ifade etmiştir.
I.2.1.3. Avrasya Terminal İşletmeleri Kırıkkale Otogar Müdürü ile Yapılan Görüşme
Önaraştırma kapsamında, Kırıkkale Otogar Müdürü ile 14.06.2011 tarihinde
raportörlerce yapılan görüşmede, Kırıkkale terminalinin 2010 Eylül ayının başında
Avrasya tarafından belediyeden, mülkiyeti ile birlikte devralındığı, kendisinin de Avrasya
Terminal İşletmeleri A.Ş.nin terminal müdürü olarak 10 Eylül 2010 tarihinde göreve
başladığı, terminal devralındığında 15 yazıhanenin 6 tanesinin dolu olduğu, mevcut 120
durumda da 6 adet yazıhanenin dolu olarak faaliyet gösterdiği ifade edilmiştir.
Otogar Müdürü, terminaldeki yazıhanelerde faaliyet gösteren 7 firma bulunduğunu, bu
firmaların toplamda 7 tane Y belgesi; 2 tane D1 belgesi ve 3 tane de F1 belgesi
çerçevesinde faaliyet gösterdiklerini, Kırıkkale terminalinde taşımacılık çoğunlukla
Ankara’ya yapıldığı için tüm firmaların sahip oldukları Y Belgesi çerçevesinde Ankara
hattında faaliyet gösterdiklerini, Değirmenci Es ve Özen firmalarının aynı zamanda D1
belgesine de sahip olup, İstanbul İzmir ve Antalya’ya yolcu taşıdıklarını, Değirmenci Es,
Özen ve Gümüş firmalarının F1 belgesi çerçevesinde Kırıkkale’den transit geçen
firmalara acentelik hizmeti de sunduklarını belirtmiştir. İlgili yetkili, firmaların 10 taneye
kadar D1 belgesine sahip firma kaydetme hakları bulunduğunu, Haziran 2011 tarihine 130
11-39/815-258
4
kadar faaliyet gösteren Ace Firmasının F1 ve FY belgeleri çerçevesinde sadece
acentelik faaliyetlerinde bulunduğunu ancak Haziran ayında bu firmanın terminalden
çıkması ile mevcut durumda terminalde sadece acentelik yapan, taşımacılık yapmayan
firma bulunmadığını belirtmiştir.
Kırıkkale-Ankara hattındaki taşımacılığa ilişkin ise Otogar Müdürü, Kırıkkale - Ankara
hattında 7 adet firmanın ( Değirmeci Es, Yeni Es, Kırıkkale Gümüş Turizm, Gümüş Tur,
İlhan Demir Metro, Özen ve Altınışık Tur) Y belgesi ile Kırıkkale terminalinde faaliyette
bulunduğunu, yolcu kapasitesinin günlük ortalama 2000 kişi civarında olduğunu ve bu
kapasitenin şuan için otobüs, midibüs ve minibüslerin düzenlediği 84 sefer ile
yürütüldüğünü belirtmiştir. Yetkili, terminal dışından yapılan kaçak taşımacılığa ilişkin 140
olarak ise, otogar yönetimi olarak otogara davet etmelerine rağmen terminale girmeyen
ve düzenlemelere aykırı olarak terminal dışından yolcu alan iki adet firma - Ateş
Kooperatif ve Nuh Zengin- olduğunu, bu firmaların yazılı ve sözlü sayısız davete karşın
terminale girmemek ve dışarıdan kaçak çalışmak konusunda ısrar ettiklerini belirtmiştir.
Otogar Müdürü’nden son olarak daha önce Kırıkkale terminalinde faaliyet gösteren Ace
firması ile bu firmayı acente olarak kullanıp faaliyet göstermek isteyen Nuh Zengin ve
Ateş Kooperatifi ile yaşanan sorunlar hakkında raportörlerce bilgi talep edilmiştir. Otogar
Müdürü, terminali devraldıklarında Ace firmasının bir yazıhaneden hem F1 hem FY hem
de kendi Y belgesi ile faaliyet gösterdiğini, FY belgesine ayrıca Çalkan Turizm firmasını
da kaydettiğini, daha sonra FY belgesi ile Nuh Zengin ve Ateş Kooperatifinin 150
acenteliklerini de otogar yönetiminden habersiz olarak aldığını belirtmiştir. Yetkili, devir
işleminden önce de önceki işletici olan belediyenin Ace Turizm’e Çalkan’ı çıkarması
yönünde bildirimde bulunduğunu ifade etmiştir. Otogar Müdürü’ne göre bunun sebebi
gerek belediyenin ve gerek daha sonra terminali devralan Avrasya’nın diğer yazıhaneler
nezdinde haksız rekabeti önlemeyi ve boş yazıhaneleri doldurmak maksadıyla her
yazıhaneden Ankara’ya çalışan bir firmanın olmasını amaçlamalarıdır. Yetkili, bir
yazıhaneden Y belgesi ile birden fazla firmanın çalışmasının, diğer yazıhanecilerin
ödedikleri kira göz önüne alındığında, haksız bir rekabete yol açacağını, aynı zamanda
her yazıhanenin bir peronu olduğundan Kırıkkale’den Ankara’ya kalkan araçların zaman
tarifeleri de göz önüne alındığında bir yazıhaneden birden fazla firmanın kalkmasının 160
peron kullanma açısından da mümkün olmadığını belirtmiştir.
Öte yandan Otogar Müdürü, Ateş Kooperatif’in kendilerine, 29.09.2010 tarihinde
yazıhane kiralamak için müracaatta bulunduğunu, fakat daha sonra hiçbir şekilde irtibata
geçmeyerek bu yükümlülüğünü yerine getirmediğini ve Aralık 2010 sonunda Ace
firmasıyla alt kiralık sözleşmesi imzaladığını öğrendiklerini ifade etmiş, terminale hiç
girmeyen bu firmaya ikazen terminalden yazıhane kiralaması ve dışarıdan kaçak
taşımacılık yapmaması yönünde çağrıda bulunmalarına rağmen bundan sonuç
alınamadığını ve Mayıs 2011 tarihinde de Ace firmasının tek taraflı olarak bu firma ile
sözleşmesini feshettiğini belirtmiştir.
Otogar Müdürü, Nuh Zengin firması ile de Ateş Kooperatif ile benzer sorunları 170
yaşadıklarını, Nuh Zengin’in de Ace ile alt işletmecilik sözleşmesi akdettiğini, kendilerinin
diğer yazıhanelerle haksız rekabeti önlemek bakımından bu alt işletmeciliğe karşı
çıkarak yazıhane kiralaması yönünde telkinlerde bulunduklarını fakat muhatabın ısrarla
dışarıdan kaçak olarak faaliyet göstermeyi tercih ettiğini, böylece hem trafik polisinin
çıkışlardaki kontrollerinden hem de yazıhane ve terminal çıkış ücretinden bir anlamda
kurtularak kaçak faaliyet gösterdiklerini belirtmiş; bu gelişmeler üzerine Nuh Zengin’in
dava yoluna başvurduğunu, davanın hala devam ettiğini, fakat mevcut durumda Nuh
11-39/815-258
5
Zengin’in alt işletmecilik sözleşmesi imzaladığı Ace firmasının da faaliyetlerine son
verdiğini ve terminalde Ace dışında FY belgeli firma bulunmadığından onların
acenteciliğini yapabilecek firma kalmadığını ifade etmiştir. 180
Otogar Müdürü, Ace firmasının bulunduğu 1 nolu yazıhaneden, Çalkan firması, Nuh
Zengin ve Ateş Kooperatifinin çalışması halinde günlük ortalama en az 60 sefer
yapılacağını, geriye kalan 5 yazıhanede ortalama toplam 65 civarında sefer yapıldığı bir
durumda bunun, kendi kiralarını ödemek suretiyle terminalde faaliyet gösteren diğer
yazıhanecilerin ciddi mağduriyetlerine yol açacağını ve bu durumun diğer yazıhanelerin
de boş kalmasına yol açarak terminale yapılan yatırımı boşa çıkaracağını belirtmiştir ve
son olarak her şeye rağmen Nuh Zengin ve Ateş Kooperatifi’nin diledikleri an
terminalden yazıhane kiralayabileceklerini ifade etmiştir.
I.2.2. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Belgeler
Avrasya Kırıkklae Terminalinde raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde Avrasya 190
Kırıkkale Terminal Müdürü tarafından Nuh Zengin ve Ateş Kooperatif’e taşımacılık
faaliyetlerini otogardan gerçekleştirmeleri yönünde çağrıda bulunan bir takım yazışmalar
elde edilmiştir. İçerik itibariyle benzer nitelikte olan bu yazışmalardan Nuh Zengin’e
yönelik yazının detaylarına aşağıda yer verilmiştir:
“Taşımacılığın terminalden terminale yapılması kanuni bir zorunluluktur. Nuh Zengin
Firması adı altında, Kırıkkale-Ankara arasında gayri kanuni bir şekilde taşımacılık
yaptığınız ve bu taşımacılık için yolcuları gerek terminal bölgesi civarında ve şehir
içinden sefer halinde yolcu toplayarak gerekse de Kırıkkale Üniversitesi bölgesinden
yolcu alarak yapmaktasınız. Bu gayri kanuni eyleminiz tarafımızdan, terminalde hizmet
veren diğer firmalar tarafından ve firmanızdaki mevcut araçlara kesilen trafik 200
cezalarından bilinmektedir.
Terminalimizde boş yazıhaneler bulunmasına rağmen bugüne kadar tarafınızdan,
terminalimizden yazıhane kiralamak için bir başvuruda bulunulmamıştır. Bu husus
tarafınıza şifaen de bildirilmiştir. Firmanızın ileride herhangi bir mağduriyet yaşamaması
için kanuni kalkış noktası olan terminalimizden bir yazıhane kiralamanızı tarafınıza, bir
kez daha ihtaren bildiririz.”
Yerinde incelemelerde elde edilen bir başka belge Avrasya tarafından Ace firmasına
çekilen 22.11.2010 tarihli ihtarnamedir. Kırıkkale şehirlerarası terminal işletmesinde
kiracısı olunan 1 no’lu bilet gişesinden Y belgesi sahibi Nuh Zengin firmasının
taşımacılık faaliyetine izin verilmemesini konu edinen söz konusu ihtarnamede 210
aşağıdaki açıklamalar bulunmaktadır.
“… 2) 18.10.2006 tarihli kira sözleşmesi ile kiracısı olduğunuz Kırıkkale Terminali 1 nolu
bilet gişesinde F1 belgesi ile Şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyeti yürütmektesiniz.
Ancak 18.10.2006 tarihli kira sözleşmesine ve 27225 sayılı Karayolu Taşıma
Yönetmeliğinin amir hükümlerine aykırı olarak Nuh Zengin firmasını kiracısı olduğunuz 1
numaralı gişeden kaldırmak istemektesiniz.
3) Tarafınızca Nuh Zengin Firması ile acentelik sözleşmesinin yapılması, 18.10.2006
tarihli kira sözleşmesinin 22. maddesinin 1. fıkrasının “kiracı firma Yöneticinin yazılı
onayı olmadan” ve “ 22. maddesinin 7. fıkrasının “ iş yerinde başka otobüs işletmesine
ait bilet satamaz ve aksine davrananların kira sözleşmeleri feshedilir” hükümlerini ihlal 220
etmektedir.
11-39/815-258
6
4) 18.10.2006 tarihli kira sözleşmesinin 19.3 ve 19.4 maddeleri gereğince kiracının,
yazıhanesine alt kiracı alması kararının İDARE tarafından verileceği, idarenin iznini
almadan böyle bir sözleşme imzalayamayacağı, … bu durumların ihlali halinde
sözleşmenin fesih yoluna gidileceği açıkça belirtilmiştir. “
Söz konusu ihtarnameye karşılık Ace firması tarafından çekilen ihtara cevapta ise
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“…. Bilindiği gibi firmamız Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs terminali 1 nolu gişede
çalışmaktadır.
Adı geçen gişeden firmamız tarafından yıllardır Süha, Sivastur, Şanal Kırşehir, Özlem 230
Diyarbakır, Avrupa Tur, Niksar Kale adlı D belgeli firmaları F1 belgemize işleterek bilet
satışları firmamızca yapılmıştır.
Kişot Kırıkkale Terminalinden yıllardır bu biçimde bütün gişelerden farklı firmalara ait
biletler satılmaktadır.
Bizimle anılan gişeleri kiralayan KİŞOT terminali işletmeciliği bu durumu yıllardır görüyor
ve biliyor olmasına rağmen her hangi biçimde tarafımıza ne bir ihtar çekilmiş ne de
uyarıda bulunulmuştur. Aksine bu durum ve kira sözleşmelerinin ilgili maddeleri biliniyor
olmasına rağmen çalışmamıza engel olunmamış ve kira sözleşmesinin idarenin iznine
dair olan hükmü zımnen ortadan kaldırılmıştır.
Bu nedenle önceki kiraya veren Kırıkkale Belediyesi şehirlerarası Terminal İşletmesi ile 240
Firmanız ve diğer firmalar arasındaki bu biçimde zımnen değiştirilen hüküm eski kiraya
verenin haklarını devralan firmanız için de geçerlidir.
Bizimle önceki kiraya veren idare arasında zımnen ortadan kaldırılmış olan kira
sözleşmesinin ilgili hükümleri bu durumu görerek ve bilerek aynı koşullarda terminal
işletmesini satın alan firmanız açısından da geçerliliğini kaybetmiş ve zımnen ortadan
kalkmıştır.
Bu nedenle bizim ile Nuh Zengin firması arasında yapılan Acentelik sözleşmesi için
firmanızdan izin alınmamış olması akdin feshini sağlayacak bir durum değildir. Yukarıda
da belirttiğimiz gibi dayandığınız fesih maddeleri zımnen ortadan kalkmıştır.
… Ayrıca Nuh Zengin firması konusunda ihtarınızın 5 maddesi başlığı altında FY 250
belgesi alınmadan acentelik faaliyetinin yürütülemeyeceği bildirilmiştir. Ancak ilgili Nuh
Zengin firması ile ilgili FY belgemiz mevcuttur. Bu belgenin tarihi 22.10.2010 dır. Bu
nedenle FY Acentelik belgesinin olmadığını belirten ihtarınız da yerinde değildir.”
Söz konusu ihtara cevap belgesinin ekinde aynı zamanda sahip olduğu F1 belgesi
çerçevesinde acentelik hizmeti veren Ace firmasının acentelik hizmeti vereceği firmaların
onaylı listesine yer verilmiştir. Buna göre acentelik hizmeti veren Ace firmasının acente
listesi aşağıdaki gibidir:
Unvanı Yetki Belgesi Geçerlilik Tarihi Sözleşme Bitiş Tarihi
Özlem Diyarbakır … …
Sivas Tur … …
Şanal Kırşehir … …
Süha Turizm … …
Niksar Kale … …
Avrupa Tur … …
Yeni As Bafra … …
Nuh Zengin … …
S.S. Ateş Mot. Taş. Koop. … …
11-39/815-258
7
Son olarak Avrasya tarafından Kırıkkale otogarında faaliyet gösteren otobüs bilet satış
gişeleri ve yazıhaneler için hazırlanan standart kira sözleşmesinin “Özel Hükümler”
başlıklı 3. maddesinin 3.5. fıkrasında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 260
“Bir yazıhanede yalnızca tek bir belge sahibinin kiracı olması esas olup bu anlamda D1
- F1 ve D4 (Y) belgeli işletmecilerin her bir belgeyle ayrı bir yazıhane kiralaması
zorunludur. Ancak D1 veya F1 yetki belgeli kiracının aynı zamanda D4 (Y) belgesine de
sahip olması durumunda bu iki belgeyi aynı yazıhanede kullanabilmesi mümkündür.
Bununla birlikte yalnızca F1 yetki belgeli Kiracının kendisine ait D4 (Y) belgesine sahip
olması durumunda bu iki belgeyi aynı yazıhanede kullanabilmesi mümkündür. Bununla
birlikte yalnızca F1 belgeli kiracının kendisine ait D4 (Y) belgesi bulunmuyorsa ya da
belgesi olduğu halde bu belgeyi kullanmadığı şirket tarafından da kabul edildiği takdirde
kendisine ait olamayan yalnızca bir D4 (Y) yetki belgeli bir firmayı kendi altında
çalıştırabilecektir. Bunun haricinde birden fazla belge ile (aynı kişinin hem D1 hem de 270
F1 yetki belgesi olanlar dahil) aynı yazıhanede faaliyet göstermesi mümkün değildir. … “
I.3. Değerlendirme
İnceleme konusu şikayetin esasını, Avrasya’nın işletmeciliğinde bulunan Kırıkkale
Terminali’nin imkânlarından mevcut yazıhaneler ile acentelik sözleşmesi imzalamak
suretiyle yararlanmak isteyen [Y] türü taşıma belgesine sahip taşımacı Nuh ZENGİN’in
ACE Ltd. Şti. ile yapmış olduğu acentelik sözleşmesinin Avrasya tarafından
engellenmesi oluşturmaktadır.
Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali, 2010 yılı içerisinde Kırıkkale Belediyesi
tarafından satış yoluyla Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.ye devredilmiştir. Avrasya
Terminal İşletmeleri, uhdesinde on civarında yolcu terminali bulunan 4054 sayılı 280
Kanun’un 3. maddesi çerçevesinde teşebbüs hüviyetine haiz özel bir işletmedir.
Avrasya Terminal İşletmeleri’nin rekabet hukuku bakımından hâkim durum kıstasları
olan; rakiplerinden, müşterilerinden ve tüketicilerden bağımsız hareket edebilmesi
unsurları açısından değerlendirilmesinde; hukuki anlamda faaliyet izni bulunan başka bir
terminal işletmesinin diğer bir deyişle ilgili pazarda rakibinin bulunmaması sebebiyle,
rakiplerinden bağımsız davranma kriterinin dikkate alınması mümkün değildir.
Teşebbüsün terminal hizmetlerinin müşterisi konumundaki otobüs firmaları ve otobüs
sahiplerinden de bağımsız olarak fiyat belirleme yetkisi bulunmaktadır. Hâkim durumun
tespitinde kullanılan niceliksel özellikler açısından söz konusu teşebbüsün konumunun
değerlendirilmesinde, Avrasya Terminal İşletmeleri’nin % 100 pazar payına sahip olduğu 290
görülmüştür.
Rekabet hukukunda hâkim konum değerlendirmelerinde esas alınan niteliksel ve
niceliksel kıstasların ilgili pazardaki tek işletme olan Avrasya Terminal İşletmeleri için
bulunduğu, bu nedenle ilgili terminal İşletmesinin ilgili ürün ve coğrafi pazarda hâkim
konumda bulunduğu değerlendirilmiştir.
Terminallerin kuruluş ve işletme ayrıcalıkları da belediyelerin yetki ve imtiyazında ya da
izninde olduğu (5393 sayılı Kanun, madde 15(j)) için mevcut bir terminal varken, ikincisi
için gerekli izinlerin alınması idari açıdan pek mümkün olmayacak; aynı zamanda
ihtiyacı karşılayan ve yüksek boş kapasiteli bir terminal varken yapım ve işletim
masrafları da yüksek olacağı için rakip bir terminal işletmesinin pazara girmesi gerçekçi 300
olmayacaktır.
Yapılan inceleme ve tespitler sonucu ulaşılan yasal ve sözleşmelere dayalı hukuki
çerçeve içerisinde Avrasya Terminal İşletmeleri A.Ş.nin Kırıkkale ili şehirlerarası otobüs
11-39/815-258
8
terminali işletmeciliği pazarında tek terminal işletmecisi olduğu ve mevcut durum
itibarıyla ilgili ürün pazarında hukuki ve fiili tekel niteliği taşıyan hâkim konumda bir
teşebbüs olduğu değerlendirilmiştir.
Bununla birlikte, dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde Avrasya’nın şikayet
konusu eylemlerinin ayrımcılık ve bir pazardaki hâkim durumun diğer bir pazarda kötüye
kullanılması gibi dışlayıcı nitelikte kötüye kullanma mahiyetini taşıyan ve tüketiciler
aleyhine arz kısıtı doğuran eylemler olarak nitelendirilmesi mümkün gözükmemektedir. 310
Tespitler kısmında yer verildiği üzere Avrasya tarafından Kırıkkale otogarında faaliyet
gösteren otobüs bilet satış gişeleri ve yazıhaneler için hazırlanan standart kira
sözleşmesinin “Özel Hükümler” başlıklı 3. maddesinin 3.5. fıkrası bir yazıhanede
yalnızca tek bir belge sahibinin kiracı olması esas olduğu yönünde ifadeler içermektedir.
Bu bağlamda otogar yönetimi, gerek önceki işletici olan Kırıkkale Belediyesi ile gerekse
Avrasya tarafından yazıhane işleticileri ile yapılan sözleşmelere dayanarak bu tür bir
acentelik/alt işleticilik eylemini fesih nedeni olarak yorumlamaktadır.
Otogar yönetimi ayrıca, kendilerinden izin alınmadığı, aynı belgeye sahip birden fazla
taşımacının aynı yazıhaneden faaliyet göstermelerinin diğer yazıhaneler bakımından
haksız rekabet yaratacağı ve bu tarz bir uygulamanın boş bulunan diğer yazıhaneler göz 320
önüne alındığında otogar yönetiminin yaptığı yatırımı anlamsızlaştıracağı nedenleri ile
bu duruma karşı çıktığını belirtmiş; ilgili firmalara da konuya ilişkin değerlendirmelerini
yazılı olarak bildirerek otogarda boş bulunan yazıhanelerden birini kiralamaları yönünde
davette bulunmuştur.
Yukarıda yer verilen bilgi, belge ve açıklamalar çerçevesinde Avrasya’nın ilgili pazarda
hakim durumda bulunduğu değerlendirilmiş, bununla birlikte ilgili teşebbüsün söz konusu
hakim durumunu ayrımcılık yapmak suretiyle kötüye kullandığına ilişkin somut herhangi
bir tespite ulaşılamamıştır. Bu çerçevede dosya konusuna ilişkin olarak Avrasya
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ 330
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy