(AİHS m. 6, 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no: 46118/99)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
20 Kasım 2007
İşbu karar AIHSnin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (46118/99) başvuru nolu davanın nedeni, bu ülke vatandaşları Müftah Kaya, Hasan Kaya, Hüseyin Kaya, Şevket Kaya, Mehmet Kaya, Hanım Kaya, Oruç Kaya, Dinç Kaya, Bekir Kaya ve Sami Kaya'nın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yapmış oldukları başvurudur.
Başvuranlar, AİHM önünde Şanlıurfa Barosu avukatlarından Y. Karataş tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
1. DAVANIN KOŞULLARI
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (idare) 1994 ve 1996 yıllarında başvuranlara ait Birecik'te bulunan arazileri kamulaştırmıştır.
İdare tarafından belirlenen kamulaştırma bedelleri mülkiyet devrini müteakiben başvuranlara ödenmiştir.
Ödenen meblağ konusunda idareyle anlaşmazlığa düşen başvuranlar kamulaştırma bedelinin artırımı talebiyle Birecik Asliye Hukuk Mahkemesine başvurularda bulunmuşlardır. Mahkeme başvuranlara yıllık %30 yasal gecikme faiziyle birlikte ek kamulaştırma tazminatı ödenmesine hükmetmiştir. Karar tarihinde halen başvuranlar tarafından kullanıldıkları gerekçesiyle 205, 211 ve 212 nolu parseller için gecikme faizi uygulanmamıştır.
Yargıtay sırasıyla 1996 ve 1997 yıllarında kararlan onamış böylece sözkonusu kararlar kesinleşmiştir.
İdare ek kamulaştırma tazminatlarını 1996 ve 1997 yılları arasında ödemiştir.
Başvuranların adlan, ulusal mahkemelere başvuru tarihleri, meblağlar, ek kamulaştırma tazminatlarının ödendiği tarihler, Yargıtay kararlarının tarihleri ve başvuranlara ödenen tutarlar aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.
Başvuranların adları Ulusal mahkemelere başvuru tarihi Ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen ek kamulaştırma tazminatı tutarı (TL cinsinden) Ek kamulaştırma tazminatının ödendiği tarih Yargıtay karar tarihi idare tarafından %30 gecikme faiziyle birlikte başvuranlara ödenen ek kamulaştırma tazminatı (TL cinsinden)
Parsel n° 22 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 1 689 465 700 04/02/1997 11/11/1996 2 096 322 030
Parsel n° 21 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 22/03/1996 301454 595 04/02/1997 11/11/1996 333 770 573
Parsel n° 102 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 20/03/1996 5 186 900 000 10/06/1997 27/12/1996 6 874 382 808
Parsel n° 164 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 20/03/1996 1615 086 510 04/02/1997 11/11/1996 2 002 565 947
Parsel n° 185 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 20/03/1996 1 864 850 160 04/02/1997 18/11/1996 2 320 413 209
Parsel n° 177 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 5 482 740 740 04/02/1997 11/11/1996 6 919 825 839
Parsel n° 110 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 1 664 846 040 04/02/1997 11/11/1996 2 065 957 438
Parsel n° 175 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 1 024 520 640 04/02/1997 11/11/1996 1 252 153 649
Parsel n° 183 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 1 370 046 350 04/02/1997 11/11/1996 1 691 378 989
Parsel n° 180 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 3 990 853 640 04/02/1997 11/11/1996 5 024 212 248
Parsel n° 126 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 2 060 567 130 04/02/1997 11/11/1996 2 567 433 627
Parsel n° 209 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 4 149 308 509 04/02/1997 11/11/1996 5 224 078 379
Parsel n° 213 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 8 287 587 660 04/02/1997 11/11/1996 10 491 023 351
Parsel n° 161 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 5 122 603 200 04/02/1997 11/11/1996 6 460 768 229
Parsel n° 41 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 3 272 400 000 10/06/1997 27/12/1996 4 320 767 771
Parsel n° 205 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hüseyin Kaya Mehmet Kaya Hasan Kaya Bekir Kaya 22/03/1996 1 633 000 000 04/02/1997 18/11/1996 1 571 835 000
Parsel n° 256 Geçittepe Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 24/04/1996 3 305 700 500 10/06/1997 23/12/1996 4 237 131025
Parsel n° 258 Geçittepe Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 24/04/1996 2 191 801 600 10/06/1997 23/12/1996 2 792 493 641
Parsel n° 176 Meteler Köyü
Mehmet Kaya 21/03/1996 2 875 060 060 10/06/1997 23/12/1996 3 790 090 044
Parsel n° 130 Meteler Köyü
Mehmet Kaya 18/03/1996 80 030 490 10/06/1997 27/12/1996 81 809 823
Parsel n° 212 Meteler Köyü
Sami Kaya Mehmet Kaya 21/03/1996 1 497 100 980 10/06/1997 30/12/1996 1 434 615 475
Parsel n° 35 Meteler Köyü
Müftah Kaya Mehmet Kaya 19/03/1996 5 257 830 000 10/06/1997 23/12/1996 6 950 162 974
Parsel n° 211 Meteler Köyü
Hasan Kaya Bekir Kaya 22/03/1996 1 385 770 450 10/06/1997 27/12/1996 1 325 841 598
Ev
Meteler Köyü
Hüseyin Kaya 22/03/1996 915 893 872 04/02/1997 18/11/1996 871034 265
Parsel n° 9 Meteler Köyü
Şevket Kaya 18/03/1996 137 215 184 18/12/1996 10/09/1996 130 351 893
Parsel n° 18 Meteler Köyü
Müftah Kaya Bekir Kaya Şevket Kaya 21/03/1996 355 352 130 04/02/1997 11/11/1996 397 215 182
Ev
Meteler Köyü
Müftah Kaya 25/03/1996 893 903 040 04/02/1997 11/11/1996 848 295 745
Parsel n° 12 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 24/04/1996 86 770 274 10/06/1997 23/12/1996 64 287 605
Parsel n° 81 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 159 363 850 04/02/1997 11/11/1996 174 636 600
Parsel n° 130 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 18/03/1996 415 163 050 04/02/1997 18/11/1996 489 074 379
HUKUK
I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar kamulaştırmayı yapan idare tarafından gecikmeli olarak ödenen ek kamulaştırma tazminatlarının, gecikme faizi oranlarının Türkiye'deki yüksek enflasyon karşısında yetersiz kalması sebebiyle değerini yitirmesinden şikayetçi olmaktadırlar. Başvuranlar bu hususta 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
A. Kabuledilebilirliğe ilişkin
Hükümete göre başvuranlar, cebri icra yoluna başvurmadıklarından AİHS'nin 35/1 maddesinde istenildiği üzere iç hukuk yollarını tüketmemişlerdir.
AİHM bu hususta, adli bir süreç neticesinde devlete karşı alacaklı konumuna geçmiş bir kimseye, alacağının ödenmesi için cebri icra süreci başlatmasını şart koşmanın uygun olmadığı yönündeki içtihadını hatırlatır (Metaxas - Yunanistan, no: 8415702, prg. 19, 27 Mayıs 2004, ve Karahalios - Yunanistan, no: 62503/00, prg. 23, 11 Aralık 2003). Bu itibarla Hükümetin itirazı kabul edilmeyecektir.
İçtihadından doğan ölçütlere ve elindeki bilgilere istinaden AİHM başvuruların esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. AİHM bu başvuruların herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.
B. Esasa ilişkin
Mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiş olan AİHM bu davalarda 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmişti (bkz. adıgeçen Akkuş, prg. 30-31, ve Aka kararı, prg. 50-51).
AİHM, mevcut davada farklı bir sonuca varabilmesi için Hükümetin görüşlerinde ikna edici herhangi bir olay ya da argüman sunmadığını kaydetmektedir. Ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen ek kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesinden yalnızca kamulaştırmayı yapan idare sorumludur. Ek kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme AİHM'yi, başvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında olması gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Bu itibarla 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar ayrıca adli yargılama sürelerinin AİHS'nin 6. maddesinin 1. fıkrasına aykırı olduğundan yakınmaktadırlar.
A. Kabuledilebilirliğe ilişkin
AİHM bu şikayetin AİHS'nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun ilan edilemeyeceği kanaatindedir. Ayrıca herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesi tespit edilememiştir.
B. Esasa ilişkin
1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi yönünden vardığı sonuca istinaden AİHM meseleyi ayrıca 6/1 maddesi yönünden incelemeye gerek olmadığına hükmetmektedir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Maddi tazminat olarak başvuranlar 931.858 ABD Doları talep etmektedirler. Başvuranlar ayrıca manevi tazminat olarak kendilerine makul bir meblağ ödenmesini talep etmektedirler.
Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.
Bu yöndeki içtihadını göz önünde bulundurarak kendi hesaplama yöntemine başvuran AİHM, aşağıdaki meblağların başvuranlara ya da başvuranların hak sahiplerine ödenmesine hükmeder:
Başvuranların adları Hükmedilen tutar (Euro cinsinden)
Parsel n° 22 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya
Oruç Kaya 9 160
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 21 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 2 130 ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 102 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 37 670
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 164 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 8 780
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 185 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 10 040
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 177 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 28 300
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 110 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 9 030
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 175 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 5 790
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 183 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 7 540
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 180 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 20 760 ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 126 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 11 050
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 209 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 21 570
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 213 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 42 390
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 161 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 26 500 ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 41 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Dinç Kaya 23 930
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 205 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hüseyin Kaya Mehmet Kaya
Hasan Kaya Bekir Kaya 14 510
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 256 Geçittepe Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 21 030
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 258 Geçittepe Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 14 110
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 176 Meteler Köyü
Mehmet Kaya 21 100
Parsel n° 130 Meteler Köyü
Mehmet Kaya 830
Parsel n° 212 Meteler Köyü
Sami Kaya Mehmet Kaya 16 510
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 35 Meteler Köyü
Müftah Kaya Mehmet Kaya 38 370
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 211 Meteler Köyü
Hasan Kaya Bekir Kaya 15 300
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Ev
Meteler Köyü
Hüseyin Kaya 8 200
Parsel n° 9 Meteler Köyü
Şevket Kaya 380
Parsel n° 18 Meteler Köyü
Müftah Kaya Bekir Kaya Şevket Kaya 2 470 ilgili başvuranlara ortaklaşa
Ev
Meteler Köyü
Müftah Kaya 8 090
Parsel n° 12 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 1 030
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 81 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 1 150
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Parsel n° 130 Meteler Köyü
Müftah Kaya Hasan Kaya Hüseyin Kaya
Şevket Kaya Mehmet Kaya Hamm Kaya Oruç Kaya 2 570
ilgili başvuranlara ortaklaşa
Manevi tazminata ilişkin olarak ise AIHM, ihlal tespitinin bu yönde adil bir tatmin teşkil edeceğine hükmeder.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranların her biri avukatlık masrafları için 2.000 Euro talep etmektedir. Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.
AİHM'nin yerleşik içtihadı uyarınca, 41. madde bağlamında yargılama masraf ve giderlerinin ödenmesi, ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda olduğunun ortaya konulması halinde mümkündür (Iatridis - Yunanistan (adil tatmin), no: 31107/96, prg. 54).
AİHM, başvuranın yargılama masraf ve giderlerine ilişkin taleplerinin gerekli belgelerle desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek yerinde olacaktır.
C. Gecikme faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. Başvuranların 6. madde yönünden yaptıkları şikayeti ayrıca incelemeye gerek olmadığına;
4. İhlal tespitinin başvuranların maruz kaldıkları manevi zarar için yeterli bir adil tatmin teşkil ettiğine;
5. a) AİHS'nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından yukarıdaki tabloya uygun bir biçimde maddi tazminat olarak toplam 430.290 Euro'nun (dört yüz otuz bin iki yüz doksan Euro) başvuranlara ya da hak sahiplerine ödenmesine;
b) bu miktarın yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;
c) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
Karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77/2 ve 77/3. maddesine uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy