(Başvuru No: 57373/00)
15 ŞUBAT 2005
Antalya Muratpaşa Belediyesi, başvuru sahibine ait bazı arazileri kamulaştırmıştır. Başvuru sahibi ise, kamulaştırma bedellerinin yetersiz olduğu iddiasıyla mahkemeye başvurmuştur. Belediye, yerel mahkemece tespit edilen ve Yargıtay tarafından onanan ek tazminat bedellerinin bir kısmını hala ödememiştir. Başvuru sahibi de geç ödeme ve yüksek enflasyon sebepleri ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek Mahkeme'ye başvurmuştur.
Mahkeme ise, oybirliğiyle;
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) Sözleşme'nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet'in, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dâhil olmak ve ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere başvuru sahibine maddi tazminat olarak aşağıdaki miktarları ödemesine;
i) 429.390 Euro maddi tazminat için;
ii) Harcamalar ve masraflar için ise 500 Euro.
b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;
4. Bir ihlal tespitinin manevi tazminat için yeterli bir tazmin olduğuna;
5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiştir.
DAVADA ATIF YAPILAN DİĞER KARARLAR
1. Aka v. Türkiye, 23 Eylül 1998.
2. Akkuş v. Türkiye, 9 Temmuz 1997.
PROSEDÜR
1. Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme'nin (Sözleşme) 34. maddesi uyarınca, Türk vatandaşı olan Nuri Mancar tarafından (başvuru sahibi) 21 Şubat 2000 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (Mahkeme), yapılan 57372/00 sayılı bir başvurudan kaynaklanmaktadır.
2. Başvuru sahibini, Antalya Barosu avukatlarından B. Yörük temsil etmektedir. Türk Hükümeti (Hükümet) herhangi bir görevli atamamıştır.
3. Mahkeme, 12 Eylül 2002 tarihinde başvuruyu Hükümete iletmiştir. 2 Haziran 2004 tarihinde Mahkeme, Sözleşme'nin 29/1 ve 3. maddesi gereği tarafların başvurunun kabul edilebilirliği hakkındaki mütalaalarını istemiştir.
OLAYLAR
I. OLAYI MEYDANA GETİREN ŞARTLAR
4. Başvuru sahibi 1928 doğumludur.
5. 8 Şubat 1996 tarihinde Muratpaşa (Antalya) Belediyesi, başvuru sahibine ait bazı arsaları kamulaştırmış ve bedellerini ödemiştir.
6. Belediye tarafından belirlenen kamulaştırma bedelini kabul etmeyen başvuru sahibi, bu bedelin arttırılması için mahkemeye başvurmuştur.
7. 11 Haziran 1999 tarihinde Mahkeme, başvuru sahibini haklı bularak, Belediye'nin 156.789.011.914 TL. sı, yani 365.900 Euro ödemesine ve bu miktara da 1 Haziran 1998 tarihinde itibaren faiz uygulanmasına karar vermiştir.
8. 9 Kasım 1999'da Yargıtay bu kararı onamıştır.
9. Mart 2002 ve Şubat 2004 tarihleri arasında başvuru sahibi, bu miktarın 145.300 Euro'ya tekabül eden 263.186.185.260 TL. sını almıştır. Kalan miktarı ise henüz alamamıştır.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI
10. Bu bölüm Akkuş v. Türkiye (9 Temmuz 1997, par. 13-16) ve Aka v. Türkiye (23 Eylül 1998, par. 17-25) kararlarında verilmiştir.
HUKUKİ BOYUT
I. 1 NO.LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLALİ İDDİALARI
11. Başvuru sahibi, Belediye'nin kamulaştırma bedellerinin gecikmeli olarak ödemesi ve Türkiye'deki yüksek enflasyon oranları sebebiyle kendilerine ödenen miktarın değer kaybettiğinden şikâyet etmekte ve 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir:
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."
A. Kabul edilebilirlik hakkında
12. Mahkeme, içtihatlarında tespit edilen prensipler (yukarıda bahsedilen Aka kararı) ve elindeki deliller ışığında, mevcut şikâyetlerin esastan incelenmesine ve şikâyetlerin kabul edilemez bulunması için herhangi bir gerekçenin olmadığına karar vermiştir.
B. Esas hakkında
13. Mahkeme, mevcut davadaki sorunlara benzer birçok kararda 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlali olduğuna karar vermiştir (yukarda bahsedilen Akkuş kararı, par. 31 ve Aka kararı, par. 50-51).
14. Hükümet tarafından ileri sürülen iddia ve savunmaları inceledikten sonra Mahkeme, daha önceki kararlardaki tespitlerinden ayrılmak için herhangi bir sebep tespit edememiştir. Yerel mahkemelerin tespit ettiği ek tazminatların ödenmesindeki gecikmenin, kamulaştırmayı yapan kurumdan kaynaklandığına ve bunun da başvuru sahibinin, arazilerinin kamulaştırılmasında yaşadıkları zararların artmasına sebep olduğuna karar vermiştir. Genel olarak, ödemedeki gecikme ve uzun süren işlemler sebebi ile Mahkeme, kamu yararı gereklilikleri ile kişisel mülkiyet hakkından faydalanma arasında korunması gereken adil dengeyi bozacak şekilde, başvuru sahibinin kişisel ve aşırı bir sorumluluk üstlenmek zorunda kaldıklarına karar vermiştir.
15. Sonuç olarak, 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin bir ihlali söz konusudur.
II. SÖZLEŞME'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
16. Sözleşme'nin 41. maddesi aşağıdaki hükmü içermektedir:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette zarar gören tarafın tazminine hükmeder."
A. Maddi ve Manevi Zararlar
17. Başvuru sahibi maddi tazminat olarak 519.215 Amerikan Doları talep etmiştir. Manevi tazminat içinse 110.000 Amerikan Doları talep etmiştir.
18. Hükümet bu talepleri kabul etmemiştir.
19. Aka kararındaki hesaplama modelini ve ekonomik şartları göz önünde bulundurarak Mahkeme, maddi tazminat olarak 429.390 Euro ödenmesine karar vermiştir. Manevi tazminat ile ilgili olarak ise Mahkeme, bir ihlal kararının tespit edilmesinin hakkaniyete uygun bir tazmin oluşturduğuna karar vermiştir.
B. Masraflar ve Harcamalar
20. Başvuru sahibi aynı zamanda Komisyon ve Mahkeme önündeki masraf ve harcamalar için 10.000 Amerikan Doları talep etmiştir.
21. Hükümet bu talebi kabul etmemiştir.
22. Mevcut bilgiler ve konu ile ilgili içtihadı ışığında Mahkeme, başvuru sahiplerine, Komisyon ve Mahkeme önündeki işlemler için toplam 500 Euro ödenmesinin uygun olacağına karar vermiştir.
C. Gecikme Faizi
23. Mahkeme, gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına karar vermiştir.
TÜM BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) Sözleşme'nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet'in, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dâhil olmak ve ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere başvuru sahibine maddi tazminat olarak aşağıdaki miktarları ödemesine;
i) 429.390 Euro maddi tazminat için;
ii) Harcamalar ve masraflar için ise 500 Euro.
b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;
4. Bir ihlal tespitinin manevi tazminat için yeterli bir tazmin olduğuna;
5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy