Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2002/21668 Esas 2011/ Karar

(AİHS 1, 34, 41, 44, Protokol No 1) (BRUMARESCU V. - ROMANYA KARARI) (NACARYAN VE DERYAN - TÜRKİYE DAVASI) (APOSTOLİDİ VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI)

(Başvuru no: 21668/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

(Adil tatmin)

STRAZBURG

24 Mayıs 2011

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (21668/02) numaralı başvurunun nedeni T.C. vatandaşları Ekaterina Ağnidis ve Evridiki Ağnidis’in (başvuranlar) 27 Şubat 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan başvurudur.

AİHM 23 Şubat 2010 tarihinde vermiş olduğu karar (esas) ile başvuranların veraset ilamının iptal edilmesi nedeniyle AİHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Ağnidis-Türkiye no: 21668/02 23 Şubat 2010).

AİHS’nin 41. maddesi uyarınca başvuranlar zarara uğradıkları gerekçesiyle çeşitli tazminat taleplerinde bulunmuşlardır.

AİHS’nin 41. maddesinin bu aşamada uygulanamayacağını kaydeden AİHM, Hükümeti ve başvuranları yukarıda adı geçen kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde bu mesele hakkındaki görüşlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları her türlü uzlaşmadan haberdar etmeye davet etmiştir (İbidem).

Başvuranlar olduğu kadar Hükümet de yazılı görüşlerini iletmiş, taraflar arasında dostane çözüme yönelik herhangi bir uzlaşma sağlanamamıştır.

HUKUK

A. Tazminat

Başvuranlar maddi olduğu kadar manevi bakımdan da zarara uğradıklarını iddia etmekte, maddi tazminat olarak 14 Temmuz 2007 tarihli yazılı görüşlerinde dile getirmiş oldukları 4.300.000 USD (yaklaşık 3.118.600 Euro) talep etmektedir. Başvuranlar bu taleplerini destekler mahiyette Apeks Real Estate Appraisal Center Inc. A.Ş. tarafından 12 Haziran 2007 tarihinde hazırlanan bilirkişi raporunu sunmaktadır.

Birim fiyat değeri hakkındaki görüşler (USD/m2) Bilirkişi görüşü (USD/m2)

Ada ve parsel Yüzölçümü Benzer satışlardaki birim fiyatı Ağnidis ailesine karşı açılan davada talep edilen birim fiyatı Arazi vergisi
Birim fiyatı
(2006dan
itibaren) Emlak şirketleri tarafından belirlenen birim fiyatı Birim fiyatı Değeri
53/2 1484 555 640 674 1.000.000
71/3 329 900 1.740 793 700 1.064 350.000
71/4 338 900 1.740 793 590 888 300.000
71/5 351 900 1.740 793 763 855 300.000
69/1 3.725 793 - 107 400.000
74/2 2.315 793 380 367 850.000
Burgazada’daki taşınmazlara biçilen toplam değer 3.200.000

Ağnidis ailesinin Büyükada’da inşa ettiği (pafta 23, ada 119, parsel 6) ve yedinci gayrimenkul olarak eklenen 1.100.000 USD değerindeki taşınmazla birlikte ihtilaf konusu gayrimenkullerin tamamı için bilirkişi 4.300.000 USD değer biçmektedir.

11 Ağustos 2010 tarihinde, AİHM’nin esas kararının ardından başvuranlar yeni bir maddi tazminat talebi olarak 5.292.000 USD (talep edilen tarihte yaklaşık 4.060.253 Euro) talep etmişler ve bunu dava dosyasına eklemişlerdir. Başvuranlar bu taleplerini Apeks Real Estate Appraisal Center Inc. A.Ş.’den emlak uzmanı Erbil Töre tarafından 2 Temmuz 2010 tarihinde hazırlanan bilirkişi raporu ile desteklemektedir. 2007 yılında hazırlanan ve 5.300.000 USD (yaklaşık 4.066.390 Euro) olarak talep edilen meblağı gündeme getirmektedir. Raporda yer alan saptamalara atfen başvuranlar gayrimenkullerin piyasa değerine göre emlak vergisini ve maliklerin diğer yükümlülüklerini saptamak için Devletin her dört yılda bir gayrimenkul değerlerini yeniden gözden geçirdiğini belirtmektedir. Başvuranlar 2007 yılı raporunda 2006 yılı verilerinin dikkate alındığını ve bu doğrultuda 2010 yılının bilgilerinin resmi olarak yeniden güncellendiğini sözlerine eklemektedir.

Başvuranlar karşılaştırma yapmak bakımından, kendilerine ait olan taşınmazları üçüncül şahıslara sattıkları gerekçesiyle Adalar Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılan dava süreci kapsamında Hazinenin talep etmiş olduğu tazminat talebini dava dosyasına eklemektedir. Tazminat istemiyle açılan davaya göre Hazine toplam yüzölçümü 1.754 m2 olan üç arazi için 3 milyar TL talep etmektedir. Başvurunun tarihi yer almamakla birlikte, başvuranlara göre bu meblağ 3 milyon USD istemiyle açılan davaya karşılık gelmekteydi. 11 Ağustos 2010 tarihli mektuplarında başvuranlar bu davanın iç hukuktaki mahkemeler nezdinde halen derdest olduğunu ifade etmişlerdir.

Başvuranlar ayrıca taşınmalarından ve Yunanistan’a yeniden yerleşmelerinden kaynaklanan masraf ve harcamalar ila AİHM’yi Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmasına iten olaylarla bağlantılı olarak 195.000 USD (başvuranlara göre yaklaşık 150.000 Euro) talep etmektedir. Türkiye’de kalacak başka yerleri olmadığından, yetkili makamların kendilerine karşı takındıkları hasmane tutum nedeniyle başvuranlar Yunanistan’a geri dönerek aileden kalma eski bir daireye taşınmak ve bu daireyi elden geçirmek için 150.000 Euro masraf yapmak durumunda kalmışlardır.

Başvuranlar bunun dışında özellikle sözü edilen yoksun bırakma işlemi nedeniyle ülkelerine geri dönmek zorunda kaldıklarını dile getirerek manevi zarar başlığı altında 500.000 USD (yaklaşık 362.600 Euro) talep etmektedir. Başvuranlar bilhassa aileden kalma evlerinden mahrum bırakıldıklarını ve evlerinin bir spor kulübüne kırk dokuz yıllığına kiraya verildiğinin bilinmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Hükümet öne sürülen bu meblağları aşırı olarak nitelendirmekte, 23 Ağustos 2010 tarihli yazılı görüşlerinde ihtilaf konusu taşınmazların değerini ortaya koyan birçok kanıt unsurunu dosyaya eklemektedir. Hükümet, AİHM’nin esas hakkında vermiş olduğu kararını müteakip Milli Emlak Dairesi Başkanlığı’nın İstanbul Valiliği Defterdarlığından sözkonusu taşınmazların değerinin tespiti için bir dizi bilgiler temin ettiğinin altını çizmektedir. Bütün bu bilgiler belediyeler aracılığıyla edinilmiş ve olay yeri bilirkişi incelemelerine tabi tutulmuştur. Hükümet ihtilaf konusu tüm taşınmazların Hazine adına tescilli olduğunu, bu yedi araziden yalnızca birinin (pafta 23, ada 119, parsel 6) imara açık olduğunu, tapu sicil kayıtlarında kayıtlı diğer altı araziden ikisinin orman alanı sınırları içinde yer aldığını ve diğer dördünün ise yeşil alan kapsamına girdiğini belirtmektedir. Resen edinilen bilgilere göre taşınmazların resmi değerleri için dikkate alınacak arazi vergisi tabloda yer almaktadır:

Pafta Ada Parsel Yüzölçümü (m2) Arazi vergisi için 2010 Toplam fiyat
yılı birim fiyatı
24 53 2 1.484,50 950 (1.484,50 m2 x 950TL)
1.410.275
30 69 1 3.725,50 1720 (3.725,50 m2x1.720 TL)
6.407.860
30 71 3 329,50 1720 (329,50 m2x1.720TL)
566.740
30 71 4 338 1720 (338 m2x 1.720 TL)
581.360
30 71 5 351 1720 (351 m2 x 1.720 TL)
603.720
30 74 2 2.315 1720 (2.315 m2 x 1.720 TL)
3.981.800
23 119 6 642 2.570 (642 m2 x 2.570 TL)
1.649.940

Tabloya pafta 23, ada 119, 6 numaralı parsele inşaat değeri olarak 230.732 TL eklemek gerekir; bu durumda taşınmazın değeri 1.880.672 TL’dir. Taşınmazın toplam değeri ise 15.432.427 TL ( 23 Ağustos 2010 tarihinde yaklaşık 8.041.910 Euro) olacaktır.

Hükümet ayrıca Milli Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından bölgede satışa sunulan gayrimenkullerin değeri hakkında yapılan bir incelemeyi dosyaya eklemektedir:

Bölge Ada Yüzölçümü Hazine Taşınmazın Satın alma Tahmini Satış
payından türü tarihi fiyat fiyatı
(TL/m2)

Büyükada 81 76,50 50,76 Bahçeli ahşap ev24.06.2009 1.196,47 1.970,10
Büyükada 135 373 373 Bahçeli taş ev 27.05.2009 1.052,40 1.233,52
Heybeliada 48 72,50 72,50 Ahşap ev 19.04.2010 1.420,09 2.248,28

Hükümet ayrıca Adalar ilçesindeki emlak bürolarına yaptırılan araştırmayı sunmaktadır. Bunlardan üçü herhangi bir tahminde bulunmamıştır. Remax emlak ofisine göre imara açık arazilerin metrekare değeri 350 TL ila 1.000 TL arasında değişmektedir. İhtilaf konusu taşınmazların konumunu dikkate alan Turyap emlak ofisi ise metrekare değerini 100-150 TL olarak belirlemektedir. Hükümete göre emlak büroları yapılı arazinin değerinin (pafta 23, ada 119, parsel 6) 700.000 ila 1.500.000 TL arasında olduğunu belirtmişlerdir.

Edinilen bilgilere ve ihtilaf konusu taşınmazlara ilişkin yapılan değerlendirmelere dayalı olarak hükümet şu değerlendirmeyi yapmaktadır:

Pafta Ada Parsel Yüzölçümü (m2) 2010 yılı arazi Toplam
vergisi birim değeri
değeri
(TL/m2)
24 53 2 1.484,50 750 (1.484,50 m2x750 TL)
1.113.375
30 69 1 3.725,50 350 (3.725,50 m2x350 TL)
1.303.925
30 71 3 329,50 1.000 (329,50 m2x1.000TL)
329.500
30 71 4 338 1.000 (338 m2x 1.000 TL)
338.000
30 71 5 351 1.000 (351 m2 x 1.000 TL)
351.000
30 74 2 2.315 500 (2.315 m2 x 500 TL)
1.157.500
23 119 6 642 - 1.250.000

Yedinci taşınmaz ile ilgili olarak, Hükümet emlak ofislerinin yapmış oldukları genel değerlendirmeyle taşınmazın değerinin 1.250.000 TL olarak belirlendiğini ifade etmektedir.

Hükümet sonuç olarak ihtilaf konusu taşınmazların satış değerinin 5.843.300 TL (yaklaşık 3.044.971 Euro) olduğunu savunmaktadır. Hükümet ayrıca bu değerlendirme yapılırken imar izninin olmayışının göz önünde bulundurulmadığını ve tespit edilen rakamların Remax emlak ofisi tarafından belirlenen rakamların üzerinde olduğunu dile getirmektedir.

Başvuranlar 21 Eylül 2010 tarihli yazılı görüşlerinde, Hükümetin 11 Ağustos 2010 tarihli yazılı görüşlerinde belirtmiş olduğu 2010 yılı arazi vergisi birim fiyatını dikkate alarak maddi tazminat taleplerini yeniden gözden geçirerek düzeltmişler, bu kez 15.432.427 TL (23 Ağustos 2010 tarihinde yaklaşık 8.041.910 Euro) talep etmişlerdir.

Başvuranlar ayrıca 1994 yılından bu yana sözkonusu taşınmazların kullanımının engellenmesi dolayısıyla oluşan gelir kaybının karşılığı olarak 419.200 USD (yaklaşık 322.300 Euro) talep etmektedir. Mahkemenin bu yöndeki içtihadına göndermede bulunan başvuranlar gelir kaybının maddi tazminatın bütünleyen bir parçası olduğunu savunmaktadır. Başvuranlar bunun yanı sıra gayrimenkullerinin istisnai bir yerleşim bölgesinde bulunduğunun, ülke ekonomisinin gelişimi bakımından çok çeşitli alanlarda işletilebileceğinin altını çizmektedir.

Hükümet 24 Eylül 2010 tarihli ek görüşlerinde önceki görüşlerini yinelemiştir. Hükümet başvuranların bahse konu taşınmazların değerinin yeniden tespiti için aynı özel şirkete başvurduklarını ifade ederek, belediyelerin açıklamış oldukları birim fiyatlarının hâlihazırda 2007 yılı raporunda yer aldığını, bunun dışında düzenlenecek yeni bir raporun hayali bir artıştan öteye geçemeyeceğini vurgulamaktadır. Hükümet taşınmazların satış değerinin 5.843.300 TL’yi (yaklaşık 3.044.971 Euro) aşamayacağını, zira bu değerin ihtilaf konusu araziler üzerinde imar izninin bulunmadığı hususu dikkate alınmadan yapıldığını ve yapılan tahminin olabilecek en yüksek meblağa dayandığını yinelemektedir.

AİHM, ihlalin tespit edildiği bir başvuruda Savunmacı Hükümetin ihlali gidermek ve ihlalden önceki duruma mümkün olduğunca dönülmesini sağlayacak şekilde ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak yükümlüğünün bulunduğunu hatırlatmaktadır (Yunanistan aleyhine Iatridis davası (adil tatmin) (GC), no 31107/96, prg. 32, CEDH 2000-XI). Bir davaya taraf sözleşmeci devletlerin, prensip olarak, ihlale hükmedilen bir kararın gereklerini yerine getirmek için başvuracakları yolları seçme serbestliği bulunmaktadır. Bir kararın nasıl icra edileceğine ilişkin takdir yetkisi ile sözleşmeci devletlerin, AİHS’nin temel yükümlülüğü olan “güvence altına alınan hak ve özgürlükleri tanıma” (1. madde) yükümlülüğü ile uyumlu bir seçme hakkı kastedilmektedir. İhlalin doğası bir restitutio in integrum’a müsaitse, bunu yerine getirmek Savunmacı Devlete düşer, zira AİHM’nin bunu bizzat yapmaya ne yetkisi ne imkânı bulunmaktadır. Buna karşılık ulusal hukuk ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmaya olanak tanımıyor ve/veya ancak kısmen giderebiliyorsa, bu durumda AİHS’nin 41. maddesi AİHM’ye, mağdura uygun göreceği bir telafiyi sağlama yetkisi vermektedir (Romanya aleyhine Brumarescu davası (adil tatmin) (GC), no 28342/95, prg. 20, CEDH 2001-I).

AİHM mevcut başvuruda sözkonusu müdahalenin meşru zorunluluk ilkesini karşılamadığını anımsatır (esas karar prg. 43). Bu koşullar çerçevesinde AİHM, sözü edilen taşınmazlara ilişkin başvuranların mirasçı sıfatlarının tanınmasının başvuranları Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin gerekleri ihlal edilmeseydi içinde bulunacakları duruma olabildiğince tekabül edecek bir durumu yaratacağına kanaat getirmektedir (Bkz. Nacaryan ve Deryan-Türkiye kararı (adil tatmin) no: 19558/02 ve 27904/02, 24 Şubat 2009 ve Apostolidi vd.-Türkiye kararı (adil tatmin) no: 45628/99, 24 Haziran 2008). AİHM dava dosyasında başvuranların restitutio in integrum talebinde bulundukları bir ibarenin yer almadığını, ancak taşınmazların satış değerine dayalı bir tazminat istediklerini gözlemlemektedir. Mevcut bu başvurudaki koşullar restitutio in integrum’a elverişli görünmemektedir.

AİHM, Hükümetin başvuranlara taşınmazların satış değerine dayanan bir meblağı ödemesine karar vermektedir. Bu bağlamda, tarafların farklı tarihlerde taşınmazların değerine ilişkin yaptırmış oldukları değerlendirmeler arasında kayda değer farklılıkların bulunduğunu hatırlatır. Bununla birlikte, taraflarca sunulan bütün deliller ve özellikle Hükümetin 23 Ağustos 2010 tarihli yazılı görüşlerinde belirttiği hususlar ışığında, AİHM uğramış oldukları bütün zararın karşılığı olarak başvuranlara 4.000.000 Euro ödenmesini kararlaştırmaktadır.

AİHM, başvuranların taşınma masraflarının karşılanmasına ve uğradıkları gelir kaybının giderilmesine ilişkin iddialarının gerçekliğinden şüphe duymamaktadır. Ancak uğranılan tüm zararın karşılığı olarak hükmedilen meblağ ışığında ve bu talebin spekülatif bir yapıda olması nedeniyle AİHM yapılan bu talebi reddetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak başvuranlar iç hukuktaki mahkemeler nezdinde yapılan giderlerin karşılığı olarak 20.000 USD (yaklaşık 14.500 Euro) talep etmektedir. Başvuranlar AİHM önündeki süreçte bilirkişi harcamaları için 1.613 USD (yaklaşık 1.170 Euro) ve kendilerine maddi ve manevi anlamda verilecek tazminatın % 6’sını avukatlık gideri olarak talep etmektedir. Başvuranlar bilirkişi giderleri için yapmış oldukları ödemeyi gösterir faturayı ve sözleşmeyi sunmaktadır. Bu sözleşmeye göre başvuranların yasal temsilcileri davanın nihai hale gelmesinden evvel 10.000 Euro’luk bir avans almıştır.

AİHM 41. maddesinin uygulanmasına istinaden bir başvuranın gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebileceğini anımsatır (Iatridis (adil tatmin), sözü edilen).

Mevcut davanın koşullarında ve AİHS’nin 41. maddesi gereğince hakkaniyete uygun olarak, AİHM başvuranlara ortaklaşa 11.000 Euro ödenmesini kararlaştırmaktadır.

C. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:

i. uğradıkları her türlü zararın karşılığı olarak ve her türlü vergiden muaf tutulmak üzere başvuranlara ortaklaşa 4.000.000 (dört milyon) Euro ödenmesine;

ii. yargılama masraf ve giderleri için, her türlü vergiden muaf tutulmak üzere başvuranlara ortaklaşa 11.000 (on bir bin) Euro ödenmesine;

b) yukarıda belirtilen sözkonusu sürenin sona erdiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için, sözkonusu meblağlara, Avrupa Merkez Bankası’nın anılan dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklemek suretiyle belirlenecek basit faiz uygulanmasına;

2. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 24 Mayıs 2011 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy