(AİHS m. 6, 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no:29189/02)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
24 Ocak 2008
İşbu karar AÎHS 'nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan ve 29189/02 numaralı başvurunun nedeni adları aşağıda yer alan T.C. vatandaşlarının (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Yusuf Karataş tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
1. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuranlar Emine Gümüş, Kadir Can, Ekrem Can, Kasım Can, Hüseyin Ateş, Mehmet Ateş, Mehmet Arar ve Müslüm Arar T.C. vatandaşı olup sırasıyla 1933, 1933, 1962, 1958, 1957, 1959, 1968 ve 1966 doğumludur ve olayların meydana geldiği dönemde Birecik Şanlıurfa'da ikamet etmektedirler.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare) 1990 yılında başvuranlara ait Şanlıurfa Birecik'te bulunan taşınmazları baraj inşası nedeniyle kamulaştırmıştır.
Başvuranlar İdare tarafından ödenen meblağları yetersiz bularak kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurmuşlardır. Mahkeme İdarenin taşınmazlara el koyduğu tarihten itibaren hesaplanacak yıllık % 30 yasal faiziyle birlikte başvuranlara ek kamulaştırma bedeli ödemesine karar vermiştir.
Ayrıntılar tabloda yer almaktadır.
BAŞVURANLARIN ADLARI GECİKME FAİZİNİN HESAPLANMA TARİHİ EK
KAMULAŞTIRMA BEDELİ (T.L.) YARGITAY KARARININ TARİHİ ÖDEME TARİHİ ÖDEME MİKTARI (T.L.)
Emine Gümüş
Parsel numarası: 48 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 24.7.1999 5 953 610 000 27.3.2000 13.12.2001 13 962 948 521
Emine Gümüş
Parsel numarası: 50 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 29.4.1999 6 145 692 000 13.12.1999 29.11.2001 14 921 455 147
Emine Gümüş
Parsel numarası: 51 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 24.7.1999 4 305 938 500 27.3.2000 13.12.2001 10 098 679 223
Emine Gümüş
Parsel numarası: 644 Başv. tarihi: 13 mayıs
2002 28.4.1999 1412 942 000 15.11.1999 15.11.2001 3 524 251 930
Hüseyin Ateş Mehmet Ateş
Parsel numarası: 129 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 24.7.1999 12 738 732 000 27.3.2000 2.1.2002 29 876 034 732
Kadir Can Ekrem Can Kasım Can
Parsel numarası: 16 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 29.4.1999 19 340 011000 22.11.1999 29.11.2001 46 935 159 186
Mehmet Arar Müslüm Arar
Parsel numarası: 134 Başv. tarihi: 27 mayıs 2002 29.4.1999 37 937 432 900 13.12.1999 13.12.2001 93 410 144 930
HUKUK
Başvuranlar Devlet tarafından ödenen bedelin gecikmeli olarak yapılması ve Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında bunun yetersiz kalması nedeniyle ek kamulaştırma bedelinin değer kaybettiğinden şikayetçi olmaktadırlar. Başvuranlar bu doğrultuda Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesini öne sürmektedir.
Başvuranlar ayrıca Asliye Hukuk Mahkemesi'nin kararı ile ödeme tarihi arasında geçen süre nedeniyle davalarının AİHS'nin 6. maddesi uyarınca makul bir sürede görülmesi haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
I. KABULEDİLEBİLİRLİĞE DAİR
AİHM yerleşik içtihadından doğan kıstaslar ışığında (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve mahkemeye sunulan unsurların bütününü göz önüne alarak başvurunun esas bakımından inceleme konusu yapılması gerektiğine itibar etmektedir. AİHM, ayrıca hiçbir kabuledilemezlik unsurunun bulunmadığını da tespit etmektedir.
II. ESAS HAKKINDA
A. Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi'nin ihlal edildiği iddiası hakkında
AİHM bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelemiş ve Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (Bkz. sözü edilen Akkuş s. 1310, par.30-31, ve Aka s.2682, par. 50-51 kararları)
AİHM, incelemelerinde Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını not etmektedir. AİHM, ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken bedel artırımının ödemesindeki gecikmenin başvuranları mülkiyetin kamulaştırmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir. Bu gecikme, AİHM'yi başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak, Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
B. AİHS'nin 6. maddesi'nin ihlal edildiği iddiası hakkında
Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi'nin ihlalinin tespiti ışığında AİHM, mevcut başvuru ile ortaya konan temel hukuki sorunun incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Dava olaylarının bütünü ve tarafların argümanları göz önünde bulundurulduğunda AIHM, AİHS'nin 6. maddesine yönelik şikayetin ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİ'NİN UYGULANMASI
AİHS'nin 41. maddesine göre "Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, AİHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil tatminine hükmeder."
A. Tazminat
Başvuranlar aşağıda belirtilen meblağlarda maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedir:
- 48 numaralı parsel için: 4.296 Amerikan Doları (USD) (yaklaşık 3.364 Euro) (bu meblağlar başvuranların başvurularını yaptıkları 8 Aralık 2006 tarihinde döviz kuruna çevrilmiştir).
- 50 numaralı parsel için: 5.425 USD (yaklaşık 4.250 Euro) -51 numaralı parsel için: 3.425 USD (yaklaşık 2.680 Euro)
- 644 numaralı parsel için: 1.230 USD (yaklaşık 965 Euro)
- 129 numaralı parsel için: 4.296 USD (yaklaşık 3.370 Euro)
- 16 numaralı parsel için: 18.692 USD (yaklaşık 14.640 Euro)
- 134 numaralı parsel için: 32.544 USD (yaklaşık 25.480 Euro)
Başvuranlar ayrıca manevi tazminat olarak 14.000 USD (yaklaşık 10.100 Euro talep etmektedirler.
AİHM bu yöndeki yerleşik içtihadı ve ilgili hesaplama yöntemi ışığında başvuranlara ve/veya hak sahiplerine maddi tazminat başlığı altında şu miktarların ödenmesine karar vermiştir:
48 numaralı parsel için 2.350 Euro, 50 numaralı parsel için 3.910 Euro, 51 numaralı parsel için 1.700 Euro ve 644 numaralı parsel için 340 Euro olmak üzere başvuran Emine Gümüş'e toplam 8.300 Euro;
129 numaralı parsel için başvuranlar Hüseyin ve Mehmet Ateş'e ortak 3.370 Euro;
16 numaralı parsel için başvuranlar Kadir, Ekrem ve Kasım Çan'a 6.148 Euro;
134 numaralı parsel için başvuranlar Mehmet ve Müslüm Arar'a ortak 14.330 Euro;
Manevi zarara gelince, AİHM tespit edilen ihlalin başvuranların gördükleri zarar için kendi başına yeterli adil tatmini oluşturacağı kanısındadır.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranlar yargı giderleri için 14.000 USD (yaklaşık 10.950 Euro) talep etmektedir.
AİHM'nin yerleşik içtihadına göre, 41. madde uyarınca gerçekliği ve gerekliliği kanıtlanan makul miktarlardaki yargı giderleri ödenmektedir (Bkz. Iatridis- Yunanistan (dostane çözüm) kararı, no: 31107/96).
AİHM başvuranların yargılama masrafları başlığı altında öne sürdükleri giderlere ilişkin kanıtlayıcı belgeleri sunmadıklarını gözlemlemekte ve bu talebi reddetmektedir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. AİHS'ye Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi''nin ihlal edildiğine;
3. AİHS'nin 6. maddesi hakkındaki şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;
4. Başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için mevcut kararın başlı başına adil tatmini oluşturduğuna;
5 a) AİHS'nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara ve/veya hak sahiplerine:
i. başvuran Emine Gümüş'e 8.300 (sekiz bin üç yüz) Euro ödenmesine;
ii. başvuranlar Hüseyin Ateş ve Mehmet Ateş'e ortak 3.370 (üç bin üç yüz yetmiş) Euro
ödenmesine;
iii. başvuranlar Kadir Can, Ekrem Can ve Kasım Çan'a ortak 6.148 (altı bin yüz kırk sekiz)
Euro ödenmesine; iv. başvuranlar Mehmet Arar ve Müslüm Arar'a ortak 14.330 (on dört bin üç yüz otuz) Euro ödenmesine;
b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına,
6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 24 Ocak 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy