(AİHS m. 6, 34, 35, 41, 1 NOLU PROTOKOL) (AKA - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru No. 37601/02)
KARAR
STRAZBURG
16 Temmuz 2015
İşbu karar kesindir. Ancak şekli bazı değişikliklere tabi tutulabilir.
Şenyücel / Türkiye davasında,
Başkan,
Nebojsa Vucinic,
Hakimler,
Paul Lemmens,
Egidijus Küris
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Campos'un katılımıyla, Daire olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 23 Haziran 2015 tarihinde gerçekleştirdiği müzakereler neticesinde, anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde, üç Türk vatandaşının Mehmet Nusrat Şenyücel, Mustafa Nusrat Şenyücel ve Suriye Şenyücel'in ("başvuranlar"), 17 Mayıs Ocak 1997 tarihinde İnsan Haklan ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme'nin ("Sözleşme") 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları (37601/02 No.lu) başvuru bulunmaktadır.
1. Mehmet Nusrat Şenyücel'in hayatını kaybetmesinin ardından mirasçıları Mehmet Şenyücel ile birlikte Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel, Mahkeme önündeki davaya takip etme isteğinde olduklarını belirtmişlerdir.
3. Başvuranlar, Şanlıurfa Barosu'na bağlı Avukat M. Erkmen tarafından temsil edilmişlerdir. Türk Hükümeti ("Hükümet") ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
4. Başvuranlar, Sözleşme'nin 6. maddesi ve Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesini ileri sürerek, özellikle Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle Devlet tarafından ek kamulaştırma bedellerinin gecikmeli olarak ödenmesi nedeniyle şikâyetçi olmaktadır.
5. Başvuru, Sözleşme'ye Ek 11. No.lu Protokol'ün yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Kasıml998 tarihinde Mahkeme'ye gönderilmiştir. (Ek 11 No.lu Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası).
6. Başvuru, 18 Ocak 2010 tarihinde Hükümet'e tebliğ edilmiştir.
7. Hem başvuranlar hem de Hükümet yazılı görüşlerini sunmuşlardır.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
2. Başvuranlar ve Mehmet Nusrat Şenyücel'in mirasçılarının doğum tarihleri aşğıdaki gibidir: İlgililer Birecik'te ikamet etmektedirler.
- Mustafa Nusrat Şenyücel: 1988
- Suriye Şenyücel: 1931
-Mehmet Şenyücel: 1999
- Aynizeliha Şenyücel: 1959
-Zeynep Şenyücel: 1992
- Türkan Şenyücel: 1994
-Hatice Şenyücel: 1997
3. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ("idare"), hidrolik baraj inşaatı yapılacak olması sebebiyle, başvuranların hissedarı olduğu çok sayıda taşınmazın kamulaştırmasını gerçekleştirmiş ve başvuranlara kamulaştırma bedelleri ödemiştir.
10. İdare tarafından ödenen tutardan memnun kalmayan başvuranlar, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesinde ("Asliye Hukuk Mahkemesi") ilgili taşınmazların her biri için bedel artırım davası açmışlardır.
11. Mahkeme, ek kamulaştırma bedelleri ödeyerek başvuranların talebini kısmen haklı bulmuştur.
Böylece olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan yasal gecikme faiziyle birlikte ek kamulaştırma bedelleri ödenmiştir.
12. Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararlarını onamıştır.
13. İdare, ek bedelleri ve gecikme faizlerini Yargıtay kararlarını takip eden aylar içerisinde ödemiştir.
14. İç hukuktaki yargılamanın ve mahkemeler tarafından tahsis edilen ve de idare tarafından ödenen tutarların ayrıntıları aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Parsel Numarası: 187
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (Yeni)
Türk lirası (TL)
05.07.1996 11.11.1996 1.431,66 1.752,32
22.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 184
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mustafa Nusrat Şenyücel
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 647,44 763,70
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 208
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
15.07.1996 11.11.1996 141,81 126,30
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 40
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
26.11.1996 03.03.1997 170,13 223,28
28.03.1996 21.10.1997
Parsel Numarası: 101
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
19.11.1996 03.03.1997 1.548,27 2.058,65
22.04.1996 21.10.1997
Parsel Numarası: 19
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
26.11.1996 03.03.1997 63,60 84,45
28.03.1996 21.10.1997
Parsel Numarası: 174
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mustafa Nusrat Şenyücel
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 512,26 602,01
22.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 179
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 673,11 799,67
22.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 127
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mustafa Nusrat Şenyücel
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 571,88 698,21
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 207
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mustafa Nusrat Şenyücel
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 434,41 377,24
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 111
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçıları:Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi(TL)
05.07.1996 11.11.1996 505,15 624,64
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 165
Başvuran: Suriye Şenyücel
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (Yeni)
05.07.1996 11.11.1996 412,65 478,52
28.03.1996 04.02.1997
Parsel Numarası: 131
Başvuranlar: Suriye Şenyücel ve Mehmet Nusrat Şenyücel (Mirasçılar: Mehmet Şenyücel, Aynizeliha Şenyücel, Zeynep Şenyücel, Türkan Şenyücel ve Hatice Şenyücel)
ilk derece Yargıtay kararının Tazminat tutarı ve Ödeme tarihi
mahkemesi tarihi gecikme faizi hesap ve miktarı (TL)
karar tarihi başlangıç tarihi (TL)
05.07.1996 11.11.1996 486,07 567,95
22.03.1996 04.02.1997
II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI
4. Olayların meydana geldiği dönemde, kamulaştırma konusunda ilgili iç hukuk ve uygulaması için Akkuş/Türkiye No. 19263/92, 9 Temmuz 1997, §§ 13-16, Karar ve Hükümler Derlemesi 1997-IV ve Aka/Türkiye, 23 Eylül 1998, §§ 17-25, Karar ve Hükümler Derlemesi 1998-VI kararlarına bakınız.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. EK 1 NO.LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDASI HAKKINDA
16. Başvuranlar, ek kamulaştırma bedellerine uygulanan gecikme faizi oranının yetersiz olduğunu ve kamulaştırmayı yapan idarenin söz konusu tutarları ödemeyi geciktirdiğini belirterek, Sözleşme'nin 6. maddesinin ve Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edilmesi nedeniyle mağdur edildiklerini iddia etmektedirler.
17. Hükümet, bu iddiaya karşı çıkmaktadır.
18. Dava olaylarının hukuki nitelendirmesi konusunda tek yetkili olan ve başvuranlar ya da hükümetler tarafından bunlara atfettiği nitelendirmelere bağlı olmayan Mahkeme, başvuranların şikâyetlerinin dava koşullarında sadece Sözleşme'ye Ek 1. No.lu Protokol'ün 1. Maddesi çerçevesinde incelenmesinin uygun olacağı kanaatindedir. (Tarakhel/İsviçre (BD), No. 29217/12, §55, AİHM 2014 (özetler). Söz konusu madde şu şekildedir.
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."
A. Kabul Edilebilirlik Hakkında
19. Mahkeme başvurunun, Sözleşme'nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve başka herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit ederek başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar vermiştir.
B. Esas Hakkında
20. Mahkeme, birçok defa somut olaydakine benzer sorunlardan kaynaklanan davaları incelemiş ve Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır, (bk. Aka, yukarıdaki, §§ 47-51).
21. Mahkeme, mevcut davayı incelemiş ve hükümetin mevcut davada farklı bir sonuca varmaya yetecek nitelikte inandırıcı hiçbir delil veya argüman sunmadığını kaydetmektedir.
22. Mahkeme, başvuranların arsalarının kamulaştırıldığı tarihte kendilerine verilecek tutarla ödemenin yapıldığı zamanki tutar arasındaki farkın - ki bu farka tamamen istimlâk yetkilileri sebep olmuştur - mülkiyet hakkının korunması ve genel talepler arasında olması gereken adil dengeyi alt üst ederek başvuranlar açısından, arsanın kaybıyla da ikiye katlanan çeşitli kayıplara neden olduğu kanaatindedir (bk. Aka, yukarıda anılan, § 50).
23. Dolayısıyla, Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
III. SÖZLEŞME'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
24. Sözleşme'nin 41. maddesi aşağıdaki gibidir:
"Eğer Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf'ın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder."
A. Tazminat
25. Başvuranlar, toplamda 97.410 Amerikan doları (USD) (yaklaşık 89.770 avro (EUR)) olarak hesapladıkları maddi zararlarının giderilmesi gerektiğini ileri sürmektedirler. Başvuranlar ayrıca maruz kaldıkları manevi tazminat için 15.000 USD (yaklaşık 13.820 (EUR)) talep etmektedirler.
26. Hükümet bu iddiaların aşırı ve dayanaktan yoksun olduğu kanaatindedir.
27. Mahkeme, ilgili dönem boyunca ülkedeki mevcut enflasyon oranlan karşısında gecikme faizlerinin yetersiz kalması nedeniyle parasal değer kayıplarının yaşanmasıyla ilgili olarak Aka davasında (yukarıda anılan, §§ 55-56) benimsenen hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara müştereken maddi tazminat olarak talep edilen meblağın avro karşılığının tamamının, yani 89.770 avro ödenmesine karar vermiştir.
28. Mahkeme, mevcut dava koşullarında, ihlal tespitinin tek başına manevi zarar için yeterli tazmin oluşturduğu kanaatindedir.
B. Masraf ve Harcamalar
29. Başvuranlar aynı zamanda, kanıtlayıcı belge sunmadan masraf ve harcamalar için 10.000 USD talep etmektedirler.
30. Hükümet, bu talebin, kanıtlayıcı herhangi bir belgeyle desteklenmediği için reddedilmesi gerektiğini iddia etmektedir.
31. Mahkeme, Sözleşme'nin 41. maddesi bağlamında, masrafların doğruluğu ve gerekliliğinin ispatlanması halinde makul miktarda iade edilebileceğini hatırlatmaktadır (bk. diğerleri arasında, Nikolova/Bulgaristan (BD), No. 31195/96, § 79, AİHM 1999-11). Bununla birlikte Mahkeme, İçtüzüğün 60. maddesinin 2. fıkrasının, Sözleşme'nin 41. maddesi bağlamında sunulan her türlü iddianın rakamla, ayrı ayrı olarak ve gerekli kanıtlayıcı belgelerle birlikte belirtilmesi gerektiğini öngördüğünü hatırlatmaktadır. Aksi takdirde, Mahkeme talebi tamamen ya da kısmen reddedebilmektedir (Zubani/İtalya (adil tazmin) (BD), No. 14025/88, § 23, 16 Haziran 1999). Oysa Hükümet gibi Mahkeme de, masraf ve giderlerin geri ödenmesi talebini destekleyici nitelikte herhangi bir belge sunulmadığını gözlemlemektedir. Dolayısıyla Mahkeme, başvuranlara bu bağlamda herhangi bir meblağ ödenmesine gerek olmadığı kanısındadır.
C. Gecikme Faizleri
32. Mahkeme, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. İhlal tespitinin başvuranların uğradığı manevi zarar için tek başına yeterli bir adil tazmin oluşturduğuna;
4. a) Davalı Devletin üç ay içerisinde, başvuranlara müştereken, her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, maddi tazminat için 89.770 EUR (seksen dokuz bin yedi yüz yetmiş avro) ödemesi gerektiğine ve ödemenin yapıldığı tarihte geçerli oran esas alınarak bu miktarın davalı devletin para birimine dönüştürülerek ödenmesine;
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar, bu miktara Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;
karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup; Sözleşme'nin 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 16 Temmuz 2015 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy