(AİHS m. 6, 34, 41, 44) (GENÇEL - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no. 38940/02 ve 5197/03)
KARAR
STRAZBURG
17 Şubat 2009
İşbu karar AİHSnin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
T.C. vatandaşları Mahmut Aslan ve Hüseyin Demir (başvuranlar) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, sırasıyla 13 Temmuz 2000 ve 12 Kasım 2002 tarihlerinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşmenin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 38940/02 ve 5197/03 numaralı başvurular sonucu bu dava görülmektedir.
Başvuranlar, Diyarbakır ve Elazığ Barosu avukatlarından E. Talay ve M. Taş tarafından temsil edilmişlerdir.
OLAYLAR
Başvuranlar sırasıyla 1974 ve 1960 doğumludurlar ve Türkiyede yaşamaktadırlar. Bu davalar açısından ortak olan husus başvuranların farklı zamanlarda ve yerlerde yakalanmış ve gözaltına alınmış olmalarıdır. Gözaltı sürelerince, yanlarında avukat bulunmaksızın sırasıyla polis, cumhuriyet savcısı ve tetkik hakimi tarafından sorgulanmışlardır. Söz konusu ifadeler, müteakiben, ilk derece mahkemesi tarafından mahkumiyetleri yönünde kullanılmıştır.
Başvurulara ilişkin detaylar aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
Başvuru numarası Gözaltı Polis tarafından Cumhuriyet Savcısı Yargıtayın nihai
ve adı tarihleri yapılan sorgulama ve tetkik hakimi karar tarihi
tarihleri tarafından yapılan
sorgulama tarihleri
38940/02 Mahmut 19/06/1999 - 25/06/1999 25/06/1999 19/12/2000
Aslan 25/06/1999
5197/03 Hüseyin 28/01/2000 - 02/02/2000 03/02/2000 02/07/2002
Demir - Türkiye 03/02/2000
HUKUK
AİHM, başvuruların benzerlikleri karşısında birleştirilmelerini uygun bulmuştur.
Başvuranlar, AİHSnin 6. maddesinin 1 ve 3 (c) paragraflarına dayanarak, gözaltı sürelerinde avukat yardımından yararlanma haklarının reddedildiği konusunda şikayetçi olmuşlardır.
AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, şikayetin başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taşımadığını tespit etmiştir. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.
Esas hususunda, AİHM, aynı şikayeti Salduz - Türkiye başvurusunda incelemiş ve AİHSnin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlalini tespit etmiş olduğunu gözlemlemiştir ((BD), no. 36391/02, 27 Kasım 2008). AİHM, bahsi geçen kararda, avukat yardımından yararlanma hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğu ve ilgili dönemde devlet güvenlik mahkemeleri yetki alanına giren suçlarla bağlantılı olarak gözaltında tutulan her kişiye yaşa bakmaksızın uygulandığı tespitinde bulunmuştur.
AİHM somut davayı incelemiş ve yukarıda belirtilen Salduz kararından sapmasını gerektirecek özel bir durum görmemiştir.
Dolayısıyla, somut davada AİHSnin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesi ihlal edilmiştir.
AİHSnin 41. maddesi uyarınca adil tatmin hususunda, birinci başvuran Mahmut Aslan 30.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. İkinci başvuran Hüseyin Demir 10.800 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuştur. Ayrıca, başvuru belgesine dayanarak, 1.000.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Birinci başvuranın avukatı, Diyarbakır Barosu ücretler tarifesine dayanarak ve AİHM önünde davanın hazırlanması ve sunulmasında harcanan zamanı ve diğer yargılama masraf ve giderlerini kapsamak üzere toplam 2.119 Euro talep etmiştir. İkinci başvuran bu başlık altında herhangi bir talepte bulunmamıştır. Hükümet bu taleplere karşı çıkmıştır.
AİHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı görmemiş ve bu nedenle bu talebi reddetmiştir. Hakkaniyet temelinde karar vererek, başvuranların her birine 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.
AİHM, ayrıca, en uygun telafi şeklinin, talep etmeleri halinde, başvuranların AİHSnin 6/1 maddesi gereklerine uygun olarak yeniden yargılanmaları olduğunu belirtir (bkz., üzerine gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Gençel - Türkiye, no. 53431/99, 23 Ekim 2003; yukarıda anılan Salduz).
AİHM, konuyla ilgili içtihadına göre, ayrıca, birinci başvurana yargılama masraf ve giderlerine karşılık olarak, Avrupa Konseyinden adli yardım olarak alınan 850 Euro düşülmek üzere, 1.000 Euro ödenmesini uygun olarak değerlendirmiştir.
AİHMye göre, gecikme faizi Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AİHM OYBİRLİĞİ İLE
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;
3. Gözaltı süresinde başvuranların avukat yardımından yararlanamadıkları gerekçesiyle AİHSnin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;
4. a) AİHSnin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından aşağıdaki miktarların ödenmesine;
(i) Başvuranların her birine manevi tazminat olarak 1.500 Euro (bin beş yüz Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;
(ii) Birinci başvuran Mahmut Aslana yargılama masraf ve giderleri olarak, Avrupa Konseyinden adli yardım olarak alınan 850 Euro düşülmek üzere, 1.000 Euro (bin Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragrafları gereğince 17 Şubat 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy