Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2002/40885 Esas 2008/ Karar

(AİHS m. 6, 34, 41, 44) (2908 S. K. m. 63, 86) (1412 S. K. m. 386) (TANER - TÜRKİYE DAVASI) (EVRENOS ÖNEN - TÜRKİYE DAVASI)

(Başvuru no: 40885/02 )

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

7 Ekim 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (40885/02) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaşı Günseli Kaya’nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 7 Mayıs 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından Z. Kaya tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1955 doğumlu olan başvuran İzmir’de ikamet etmektedir.

7 - 15 Nisan 2001 tarihleri arasında düzenlenen bir kitap fuarı çerçevesinde başvuranın başkanlığını yürüttüğü İnsan Hakları Derneği İzmir Şubesi adına bir stand kurulmuştur.

İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı 17 Mayıs 2001 tarihinde, derneklerin gelir ve giderlerini düzenleyen ve dergi ve öteki basılı eserlerin satışı söz konusu olduğunda bağış makbuzu vermeyi yasaklayan hükümleri başta olmak üzere 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na aykırı hareket ettiği konusunda başvurana tebligatta bulunmuştur. Bu türden suçlar için para cezası uygulandığını belirten savcılık konuyla ilgili olarak hakkında takibat yapılmaması için başvurana ön ödeme bildirimi yapmıştır. Başvuran ön ödeme yapmayı kabul etmemiştir.

Savcılık 31 Mayıs 2001 tarihli iddianamesinde başvuranı 2908 sayılı Dernekler Kanunu’na muhalefet etmekle suçlamış ve söz konusu kanunun 63. ve 86. maddelerinin uygulanmasını talep etmiştir. İddianame başvurana tebliğ edilmemiştir.

27 Mayıs 2001 tarihli bir ceza kararnamesi ile İzmir Sulh Ceza Mahkemesi duruşma yapılmaksızın ceza kararnamesi tertip edilebilmesine imkan tanıyan basitleştirilmiş bir yargı sürecinin öngörüldüğü Ceza Mahkemeleri Usulü Kanunu’nun 386. maddesine istinaden başvuranı 213.548.400 TL (yaklaşık 168 Euro) para cezasına mahkum etmiştir.

İzmir Asliye Ceza Mahkemesi duruşmasız olarak verdiği 27 Kasım 2001 tarihli kesin kararıyla başvuran tarafından ceza kararnamesine yapılan itirazı reddetmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına ve 3. fıkrasının a), b), c) ve d) bentlerine atıfta bulunan başvuran savcının mütalaasının kendisine tebliğ edilmediği, ceza kararnamesine ilişkin yargılama çerçevesinde açık yargılanma hakkından yararlanamadığı, lehte tanık çağırma ve sorgulatma imkanı bulamadığı ve mahkemeye kanıt sunamadığı cihetle savunma haklarını tam manasıyla kullanamadığından şikayetçi olmaktadır. Başvuran ayrıca iddianamenin kendisine tebliğ edilmemesi sebebiyle bir avukat tarafından temsil edilme imkanı bulamadığından yakınmaktadır.

AİHM bu şikayeti AİHS’nin 6/1 maddesi yönünden incelemenin uygun olacağı kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHM içtihadından doğan kıstaslar ve elindeki unsurlar ışığında bu şikayetlerin esastan incelenmesi gerektiği kanaatindedir. AİHM bu şikayetlerin esasen başka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.

B. Esasa ilişkin

1. Ulusal mahkemeler önünde açık bir duruşma düzenlenmemesi hakkında

AİHM başvuran tarafından sunulana benzer bir şikayeti daha evvel incelediğini ve başvuranın ulusal mahkemeler önünde açık yargılanma hakkından yararlanamadığı ve savunmasının bu mahkemelerce aleni olarak dinlenmediği gerekçesiyle AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını anımsatır (Karahanoğlu, adıgeçen, Taner - Türkiye, no: 38414/02, 15 Şubat 2007, Evrenos Önen - Türkiye, no: 29782/02, 15 Şubat 2007, ve Varsak - Türkiye, no: 6281/02, 15 Şubat 2007).

Mevcut davayı inceleyen AİHM, Hükümet tarafından, başka türlü bir sonuca varabilmesini sağlayacak nitelikte herhangi bir olgu ya argüman sunulmadığını değerlendirmektedir.

Bu itibarla AİHM, AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği hükme varmaktadır.

2. AİHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan diğer şikayetlere dair

Ulusal mahkemeler önünde duruşma düzenlenmemesi sebebiyle yaptığı ihlal tespitini göz önünde bulunduran AİHM mevcut başvuruda dile getirilen esas hukuki meseleyi incelediği kanaatine varmaktadır. AİHM, AİHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan diğer şikayetler hakkında ayrıca bir hükme varmaya gerek olmadığını değerlendirmektedir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran manevi tazminat olarak 500 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.

AİHM başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için ihlal tespitinin yeterli bir tatmin teşkil ettiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 1.763 Euro talep etmektedir. Başvuran bu miktarı şöyle izah etmektedir : Avukatlık ücreti için 1.445 Euro, tercüme masrafları için 150 Euro ve muhtelif giderler için 168 Euro. Başvuran belge olarak iki adet tercüme makbuzu ve bir adet avukatlık ücret sözleşmesi sunmaktadır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

AİHM’nin içtihadı uyarınca bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin iadesini ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğini, gerekliliğini ve makul oranda olduğunu kanıtladığı müddetçe elde edebilmektedir. Elinde bulunan unsurlara ve yukarıda anılan kıstaslara istinaden AİHM tüm masrafları için başvurana 1.600 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE

1. Başvurunun geriye kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. İç hukuktaki yargılama çerçevesinde duruşma düzenlenmemiş olması sebebiyle AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan şikayetleri ayrıca incelemeye yer olmadığına;

4. Mevcut kararın başvuranın uğradığı her türlü manevi zarar için başlı başına yeterli bir adil tatmin teşkil ettiğine;

5. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana yargılama masraf ve giderleri için 1.600 Euro (bin altı yüz Euro) ödenmesine;

b) söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 7 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy