(AİHS. 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
Başvuru No:43/02
Strazburg
20 Mayıs 2008
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43/02) nolu davanın nedeni T.C. vatandaşı Edip Uslunun (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 7 Kasım 2001 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran, Hatay Barosu avukatlarından Z. Işık tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuran 1949 yılı doğumludur ve Hatayda ikamet etmektedir.
Başvuran, Hatayda bulunan 468 m2 yüzölçümündeki 1231 nolu parselin sahibiydi. Başvuran, buraya iki katlı bir villa inşa etmişti.
4 Temmuz 1995 tarihinde, Kıyı Kanunu uyarınca Hazine başvuran hakkında tapu iptal davası açmıştır.
16 Aralık 1999 tarihli bir kararla, Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi, kıyı kenar çizgisi içinde yer aldığı gerekçesiyle başvurana ait parselin tapusunu iptal etmiştir.
3 Ekim 2000 tarihli bir karar ile Yargıtay, itiraz edilen kararı onamıştır.
Başvurana 6 Haziran 2001 tarihinde tebliğ edilen 30 Nisan 2001 tarihli kararla Yargıtay, karar düzeltme başvurusunu reddetmiştir.
28 Eylül 2001 tarihinde, başvuran, tapusu iptal edilen taşınmazı için değer tespit davası açmıştır. Aynı gün Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranın talebini kabul etmiştir.
2 Ekim 2001 tarihinde, başvuran, bilirkişi raporunu mahkemeye sunmuştur. Taşınmazın değeri, bina ve yetiştirilen ağaçlar dahil yaklaşık 79.228.135.000 Türk Lirası olarak takdir edilmiştir. Bu meblağ, yaklaşık 56.281 Euroya tekabül etmekteydi.
HUKUK
I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi uyarınca tazminat ödenmeksizin Hazine lehine taşınmazından yoksun bırakılmasından şikayetçidir.
Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.
A. Kabuledilebilirliğe İlişkin
Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğine dair itirazını sunmuştur. Hükümet, Anayasanın 125. maddesi ve İdari Yargılama Usulü Kanununun ve Medeni Kanunun ilgili maddeleri uyarınca başvuranın tapusunun iptali nedeniyle tazminat davası açabileceğini belirtmektedir.
Hükümet ayrıca başvuranın tapusunun iptalinden itibaren altı aylık süre içerisinde başvuruda bulunmuş olması gerektiğini savunmaktadır.
Başvuran bu argümanlara karşı çıkmaktadır.
Hükümetin ilk itirazına ilişkin olarak AİHM, Doğruöz ve Aslan- Türkiye (başvuru no: 1262/02, 30 Mayıs 2006) ve Kadayıfçı ve diğerleri-Türkiye (başvuru no: 16480/03, 16486/03 ve 28128/03, 17 Temmuz 2007) kararlarında benzer argümanı reddettiğini hatırlatmaktadır. AİHM, önceki kararından farklı bir sonuca ulaşmak için hiçbir gerekçe görememektedir.
Altı ay kuralı hakkında yapılan itiraz ile ilgili olarak AİHM, tapunun iptaline ilişkin olarak yapılan yargılamanın, 6 Haziran 2001 tarihinde başvurana tebliğ edilen 30 Nisan 2001 tarihli Yargıtay kararı ile sona erdiğini, başvuranın ise başvurusunu, 7 Kasım 2001 tarihinde yani AİHSnin 35/1 maddesinin öngördüğü altı ay süresi içerisinde sunduğunu belirtmektedir.
AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
Mevcut davada AİHM, başvuranın mallarına saygı hakkında yapılan müdahalenin, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinin 1. satırının ikinci cümlesi uyarınca mülkten yoksun bırakma olarak incelenmesi gerektiği tespitine ulaşmaktadır.
AİHM, başvuranın şikayetine benzer bir şikayeti daha önce incelediğini ve 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır. Aslında AİHM, bir malın değerine uygun makul bir miktar ödenmeksizin mülkten yoksun bırakılmanın ciddi bir ihlal oluşturduğunu ve tazminat ödenmemesinin 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi kapsamında ancak istisnai durumlarda haklı görülebileceğini ifade etmektedir. (bkz; sözü edilen N.A ve Diğerleri) Mevcut davada, başvuran sahip olduğu mülkün Hazineye devredilmesi nedeniyle hiçbir tazminat almamıştır. AİHM, Hükümetin sözkonusu davayı farklı bir sonuca ulaştırmak için hiçbir tespit ve delil sunmadığını saptamaktadır ( sözü edilen, N.A ve Diğerleri).
Bu durumda 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
2 Ekim 2001 tarihli bilirkişi raporuna dayanarak başvuran, maddi zarar için 56.300 Euro ve maruz kaldığı manevi zarar için 15.000 Amerikan Doları talep etmektedir.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
Mevcut davada, AİHM, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi kapsamında tespit edilen ihlalin nedeninin, taşınmaza el konulmasının yasal olup olmaması değil, uygun tazminatın ödenmemesi olduğunu saptamaktadır (Scordino - İtalya, no 36813/97).
Sözkonusu unsurları ve yukarıda sözü edilen ihtilaflı yapı ve parselin fiyatına ilişkin olarak sahip olduğu bilgileri göz önüne alarak AİHM, hakkaniyete uygun olarak, taşınmaz ve iki katlı villa için başvurana 50.000 Euro maddi tazminat ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir.
Mevcut dava koşullarında AİHM, ihlal tespitinin kendisinin manevi tazminat için yeterli adil tatmin oluşturduğu kanaatindedir.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuran, çeviri masrafları için 128,62 YTL (yani yaklaşık 70 Euro) ve ulusal mahkemeler önünde yapmış olduğu masraf ve giderler için 559.658.000 YTL (yani yaklaşık 922 Euro) talep etmektedir. Başvuran, yapmış olduğu yargılama masraf ve giderlerini desteklemek için belgelerin bir nüshasını sunmaktadır.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM içtihadına göre, bir başvuran yapmış olduğu yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu sürece elde edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM, tüm masraflar için başvurana 992 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. İhlal tespitinin kendisinin manevi tazminat için yeterli adil tatmin oluşturduğuna;
4. a) AİHSnin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana:
i. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, 50.000 Euro (elli bin Euro) maddi tazminat ödenmesine;
ii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, yargılama masraf ve giderleri için 992 Euro ödenmesine;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda eşit oranda basit faizin uygulanmasına;
5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy