(AİHS m. 6, 34, 35, 41, 44, 1 Nolu Protokol) (818 S. K. m. 105)
(Başvuru numaraları: 5605/02, 5639/02, 5649/02, 6339/02, 9600/02, 16393/02 ve 16404/02)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
20 Kasım 2007
İşbu karar AIHS 'nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (5605/02, 5639/02, 5649/02, 6339/02, 9600/02, 16393/02 ve 16404/02) nolu davaların nedeni, bilgileri işbu kararın ekinde sunulan (T.C. vatandaştan) başvuranların Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuranları temsil eden avukatların listesi de ekte sunulmaktadır.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
İdare, başvuranlara ait taşınmazları kamulaştırmış ve başvuranlara kamulaştırma bedelini ödemiştir.
İdare tarafından başvuranlara ödenen miktardan memnun olmayan başvuranlar, Asliye Hukuk Mahkemeleri'nde bedel artırım davası açmışlardır.
Yargıtay tarafından verilen kararların tarihi, gecikme faizi başlangıç ve ödeme başlangıç tarihleri, ulusal mahkemeler tarafından verilen kamulaştırma bedelleri ve gecikme faizi ile birlikte hesaplanarak verilen kamulaştırma bedelleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Başvurular Gecikme faizi başlangıç tarihi Yargıtay tarafından verilen kararların tarihi Ödeme tarihleri Ödenen kamulaştırma bedelleri (gecikme faizi ile birlikte) (Türk Lirası olarak (TL))
Ali Yardımcı ve
diğerleri
n2 5605/02 başvuru
tarihi 04/12/2001 24/07/1996 23/11/1998 18/07/2001 16 279 137 000
Hüseyin Ak
(parsel n° 1673 ve
parsel n° 1674) n° 5639/02
başvuru tarihi 04/12/2001 7/08/1996 30/10/2000 16/10/2001 6 333 150 000
7/08/1996 30/10/2000 16/10/2001 17 145 708 000 (başvurana ait düşülecek kısım)
M. Göl ve Kılıç n° 5649/02
başvuru tarihi 04/12/2001 17/07/1996 28/11/2000 14/09/2001 17 055 726 000
S. Canyurtvd
n2 6339/02
başvuru tarihi 07/12/2001 19/06/1998 7/06/1999 17/10/2001 53 944 313 000
D. Ataş ve diğerleri
(parsel n° 2271) U29600/02
başvuru tarihi 10/10/2000 24/07/1996 28/12/1998 17/05/2000 11242 735 000
M. Çakır (parsel n° 2)
n216393/02
başvuru tarihi 08/11/2001 17/04/1996 28/06/1999 27/07/2001 36 389 360 000
A. Ak et M.R. Avcı 17/07/1996 06/04/2000 20/07/2001 78 163 820 000
(parsel n° 1578)
n216404/02
başvuru
tarihi 16/01/2002
HUKUK
I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
AİHM, olayların ve esasa ilişkin ortaya koydukları sorunların benzerliğini göz önüne alarak İç Tüzüğü'nün 42/1. maddesi uyarınca davaların birleştirilmesine karar vermiştir.
II. KABULEDİLEBİLİRLİĞE İLİŞKİN
Başvuranlar, kamulaştırmayı gerçekleştiren İdare tarafından ödemenin gecikmeli yapılması sonucunda, Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında gecikme faizinin yetersiz kalması nedeniyle kamulaştırma bedelinin değer kaybetmesinden şikayetçi olmaktadır.
Başvuranlar, ayrıca kamulaştırma sürecinin uzunluğundan (9600/02, 16393/02 ve 16404/02 nolu başvuranlar) ve mallarına saygı haklarını ihlal ederek gecikme faizi oranını Mahkeme'nin %50 yerine %30 olarak uygulamasından (6339/02 nolu başvuru) şikayetçilerdir. Başvuranlar bu bağlamda AİHS'nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadırlar. AİHM, söz konusu şikayetlerin yalnızca 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi uyarınca incelenmesi gerektiği kanaatindedir.
Hükümet ilk olarak ise başvuruların altı ay süresi içinde takip edilmemesi nedeniyle AİHS'nin 35/1. maddesi uyarınca AİHM'ye, başvuruları reddetmesi çağrısında bulunmaktadır.
Bununla birlikte AİHM, kendisine sunulan şikayetin ek kamulaştırma bedelinin ödemesindeki gecikmeye ve gecikme sonucunda başvuranların uğramış oldukları zarara ilişkin olduğunu belirtmektedir. AIHM, söz konusu gecikmenin İdare'nin ödemeyi gerçekleştirdiği tarihte sona erdiğini tespit etmektedir. Yukarıdaki tabloda belirtilen tarihlerde AİHM'ye başvurarak başvuranlar AİHS'nin 35/1. maddesinin gereklerini yerine getirmişlerdir. AİHM, bu durumda Hükümet'in itirazını reddetmektedir.
İkinci olarak ise Hükümet, AİHS'nin 35. maddesi uyarınca başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu'nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yolunu kullanmadıklarını savunmaktadır.
Başvuranlar, bu iddiaya itiraz etmektedirler.
AİHM, Aka davasında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır ve bu kararından vazgeçmek için hiçbir gerekçe görememektedir.
AİHM, içtihadından doğan kriterler ışığında ve (Bkz. özellikle, Akkuş kararı) sahip olduğu unsurların tamamını dikkate alarak, başvurunun esastan inceleme konusu yapılması gerektiği kanaatindedir. Sonuç olarak AİHM, başka bir kabuledilemezlik unsuru da bulunmadığını tespit etmektedir.
II. ESAS
AİHM, mevcut davadakine benzer sorunların konu olduğu çok sayıda dava incelemiş ve 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (sözü edilen Akkuş ve Aka kararları).
Mevcut davada AİHM, Hükümet'in davayı farklı şeklide sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını not etmektedir. AİHM, ulusal mahkemeler tarafından ödenmesine hükmedilen kamulaştırma bedelinin ödemesindeki gecikmenin İdare'ye isnat edilebileceğini tespit etmektedir. Kamulaştırma bedelinin gecikmeli olarak ödenmesi başvuranları mülkiyetin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme, AİHM'yi, başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat, Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranlar, maruz kaldıkları maddi ve manevi zarar için ve AİHM ve ulusal mahkemeler önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve giderleri için aşağıdaki miktarları talep etmişlerdir:
Ali Yardımcı ve diğerleri, 5605/02 nolu başvuru:
Maddi tazminat: 103.780.461.097 TL (yaklaşık: 57.295 Euro)
Manevi tazminat: 500 Amerikan Doları (yaklaşık 368 Euro)
Yargılama masraf ve giderleri: 15 Yeni Türk Lirası (YTL), (yaklaşık 8 Euro)
Hüseyin Ak 5639/02 nolu başvuru:
Maddi tazminat: 58.817.836.258 TL (yaklaşık 32.472 Euro) Manevi tazminat: 500 Amerikan Doları (yaklaşık 368 Euro) Yargılama masraf ve giderleri 15 YTL (yaklaşık 8 Euro)
Göl ve Kılıç 5649/02 no 'lu başvuru:
Maddi tazminat: 156.003.872.097 TL (yaklaşık 86.126 Euro)
Manevi tazminat: 500 Euro
Yargılama masraf ve giderleri: 15 YTL (yaklaşık 8 Euro)
Canyurt ve diğerleri 6339/02 nolu başvuru: Maddi tazminat: 200.000 Euro Manevi tazminat: 35.000 Euro Yargılama masraf ve giderleri: 30.000 Euro
Ataş ve diğerleri 9600/02 nolu başvuru:
Maddi tazminat: 6.775 Amerikan Doları (yaklaşık 4.990 Euro)
Manevi tazminat: 3.000 Amerikan Doları (yaklaşık 2.208 Euro)
Yargılama masraf ve giderleri: 2.000 Amerikan Doları (yaklaşık 1.472 Euro)
Çakır 16393/02 nolu başvuru:
Maddi tazminat: 20.015 Amerikan Doları (yaklaşık 14.735 Euro) Manevi tazminat: 5.000 Amerikan Doları (yaklaşık 3.681 Euro) Yargılama masraf ve giderleri: 3.000 Amerikan Doları (2.208 Euro)
Ak ve Avcı 16404/02 no'lu başvuru:
Maddi tazminat: 18.285 Amerikan Doları (yaklaşık 13.461 Euro)
Manevi tazminat: 5.000 Amerikan Doları (yaklaşık 3.681 Euro)
Yargılama masraf ve giderleri: 3.000 Amerikan Doları (yaklaşık 2.208 Euro)
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önünde bulundurarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara veya başvuranların hak sahiplerine aşağıda belirtilen miktarların maddi tazminat olarak ödenmesine karar vermiştir.
Ali Yardımcı ve diğerleri 5605/02 nolu başvuru: 12.800 Euro (başvuranlara ortaklaşa olarak);
Hüseyin Ak 5639/02 nolu başvuru: 1.780 Euro (1673 nolu parsel) ve 1.650 Euro (1674 nolu parsel);
Göl ve Kılıç 5649/02 nolu başvuru: 3.780 Euro (başvuranlara ortaklaşa olarak);
Canyurt ve diğerleri 6339/02 nolu başvuru: 63.600 Euro (başvuranlara ortaklaşa olarak);
Ataş ve diğerleri 9600/02 nolu başvuru: 4.990 Euro (başvuranlara ortaklaşa olarak);
Çakır 16393/02 nolu başvuru: 14.730 Euro;
Ak ve Avcı 16404/02 nolu başvuru: 13.460 Euro (başvuranlara ortaklaşa olarak);
Manevi tazminata ilişkin olarak ise, AİHM, mevcut dava koşullarında ihlal tespitinin kendisinin yeterli adil tatmin oluşturduğu kanaatindedir.
AİHM yerleşik içtihadına göre, AİHS'nin 41. maddesi uyarınca, masraf ve harcamaların ödenmesi, gerçekliğinin, gerekliliğinin ortaya konulmasını ve miktarlarının makul oranda olmasını öngörmektedir (Iatridis-Yunanistan (adil tatmin), başvuru no: 31107/96).
AİHM, başvuranların yapmış oldukları masraf ve giderleri belgelendirmediklerini gözlemlemekte ve bu durumda bu taleplerinin reddedilmesine karar vermektedir.
B. Gecikme Faizi
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE;
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;
3. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
4. İhlal tespitinin kendisinin başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adli tatmin oluşturduğuna;
5. a) AİHS'nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet tarafından başvuranlara veya hak sahiplerine aşağıdaki miktarların ödenmesine;
i. maddi tazminat olarak
- Başvuranlar, Ali Yardımcı, Meral Şanlı, Durdu Gidemen ve Mehmet Yardımcı'ya (başvuru no: 5605/02)ortaklaşa olarak 12.800 Euro (on iki bin sekiz yüz Euro) ödenmesine;
- Başvuran Hüseyin Ak'a (başvuru no: 5639/02) 3.430 Euro (üç bin dört yüz otuz Euro) ödenmesine;
- Başvuranlar, Mahmut Göl ve İbrahim Kılıç'a (başvuru no: 5649/02) 3.780 Euro(üç bin yedi yüz seksen Euro) ödenmesine;
- Başvuranlar Safiye Canyurt, Hidayet Canyurt, İnayet Canyurt, Abdurrahman Canyurt, Seyhan Canyurt (Arslanca) ve Zeliha Canyurt'a (Şahin) (başvu no: 6339/02) ortaklaşa olarak 63.600 Euro (Altmış üç bin altı yüz Euro) ödenmesine;
- Başvuranlar, Diyap Ataş, Zeynap Durmaz, Derya Ataş, Tuncay Ataş ve Çiğdem Ekinci'ye (başvuru no: 9600/02) ortaklaşa olarak 4.990 Euro (Dört bin dokuz yüz doksan Euro) ödenmesine;
- Başvuran Mehmet Çakır'a (başvuru no: 16393/02), 14.730 Euro (on dört bin yedi yüz otuz Euro) ödenmesine;
- Başvuranlar Arif Ak ve Mehmet Ramadan Avcı'ya (başvuru no: 16404/02) ortaklaşa olarak 13.460 Euro (on üç bin dört yüz altmış Euro) ödenmesine;
ii. Bu miktarların her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
6. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
EK
Başvuru numaraları Başvuranları adları ve Başvuranların avukatları
ve tarihleri doğum tarihleri
5605/02 11 Aralık 2001 Ali Yardımcı (1956)
Meral Şanlı (1970)
Durdu Gidemen (1955)
Mehmet Yardımcı (1953) Ali Aksel (İskenderun Barosu)
5639/02 11 Aralık 2001 Hüseyin Ak (1940) Ali Aksel (İskenderun Barosu)
5649/02 11 Aralık 2001 Mahmut Göl (1947)
İbrahim Kılıç (1949) Nalan Akküllah
(İskenderun Barosu)
6339/02 13 Şubat 2002 Safiye Canyurt (1931)
Hidayet Canyurt (1959)
İnayet Canyurt ( 1961)
Abdurrahman Canyurt (1969)
Seyhan Canyurt (Arslanca) (1964)
Zeliha Canyurt (Şahin) (1969) Gökçal Çetin Ekşioğlu
(Ankara Barosu)
9600/02 10 Ekim 2000 Diyap Ataş (1952) Tekin Akılhoğlu,
Zeynap Durmaz (1976) Adil Aktay,
Derya Ataş (1981) Mustafa Nerse
Tuncay Ataş (1977) (Ankara Barosu)
Çiğdem Ekinci (1976)
16393/02 8 Kasım 2001 Mehmet Çakır (1933) Tekin Akılhoğlu,
Adil Aktay,
Mustafa Nerse
(Ankara Barosu)
16404/02 16 Ocak 2002 Arif Ak (1910)
Mehmet Ramadan Avcı (1952) Tekin Akılhoğlu,
Adil Aktay,
Mustafa Nerse
(Ankara Barosu)
Full & Egal Universal Law Academy