(AİHS m. 6, 34, 35, 41, 44)
(Başvuru no:14294/04)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
3 Haziran 2008
İşbu karar AİHSnin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (14294/04) nolu davanın nedeni T.C. vatandaşı Mehmet Ali Kipritçinin (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 22 Mart 2004 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran, Konya Barosu avukatlarından E. Özdemir tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuran, 1961 doğumludur ve Konyada ikamet etmektedir.
9 Kasım 1996 tarihli bir iddianame ile Konya Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Belediye kaynaklarını zimmetine geçirdiği gerekçesiyle başvuran hakkında ceza davası açmıştır.
26 Kasım 1996 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi, söz konusu davanın ilk duruşmasını gerçekleştirmiştir. İleri bir tarihte mahkeme, Belediyede çalışan iki memur hakkında açılan dava ile başvuranın davasının esas bakımından birleştirilmesine karar vermiştir.
6 Şubat 1997 tarihinde, idare tarafından yürütülen disiplin soruşmasının ve zimmetine para geçirdiği sonucuna ulaşılmasının ardından başvuranın görevine son verilmiştir.
26 Kasım 1996 tarihinden 4 Mart 2002 tarihine kadar mahkeme, otuz dört duruşma gerçekleştirmiştir. Avukatlarının da hazır bulunduğu duruşmalar sırasında mahkeme, başvuranı ve diğer iki sanığı dinlemiş, tanıkların ifadelerine başvurmuş ve bilirkişi ve karşı bilirkişi raporlarının düzenlenmesine hükmetmiştir. Bilirkişi raporları, mutabık bir şekilde, başvuranın böyle bir suç işlemediğini belirtmiştir. Ardından özellikle söz konusu sonuçlara dayanarak, birçok kez başvuran, davasının hızlanması için dosyasının tefrikini talep etmiştir. Ancak başvuranın talepleri hiçbir zaman kabul edilmiştir.
14 Mart 2002 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi, diğer iki sanığı hapis ve para cezasına çarptırırken başvuranın atılı olaylardan beraatına karar vermiştir. Diğer iki sanığın aksine başvuran, kendisi ile ilgili kararın nihai hale gelmesi için Ağır Ceza Mahkemesinin kararına karşı temyiz başvurusunda bulunmamıştır. Bununla birlikte başvuran, kararın kesinleştiği tarih ile ilgili olarak kendisinin bilgilendirilmediğini belirtmektedir.
7 Mart 2003 tarihinde, başvuran, mahkemeden, görevine son veren 6 Şubat 1997 tarihli kararın iptali ve bu kararın esas bakımından incelenmesi amacıyla Konya İdare Mahkemesine başvuruda bulunabilmesi için kararının nihai hale geldiğini belirten belgenin kendisine verilmesini talep etmiştir.
Buna karşın mahkeme, diğer sanıkların 14 Mart 2002 tarihli karara karşı temyiz başvurusunda bulundukları gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmiştir. Ayrıca 27 Mart 2003 tarihinde de mahkeme, dosyanın Yargıtaya gönderildiğine ve halen mahkeme kalemine dönmediğine kanaat getirerek başvuranın itirazını reddetmiştir.
4 Eylül 2003 tarihinde başvuran tarafından düzenlenen ikinci itiraz başvurusu da 16 Eylül 2003 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiştir.
23 Eylül 2003 tarihinde yine başvuranın itirazı üzerine mahkeme, başvuran ile ilgili olarak, ihtilaflı kararın 21 Mart 2002 tarihinde nihai hale geldiği tespitine varmış ve bu bağlamda gerekli tedbirlerin alınmasına hükmetmiştir.
Bunun üzerine, 24 Eylül 2003 tarihli bir karar ile İdare Mahkemesi, İdarenin başvuranı suçladığı suçlardan başvuranın beraat etmesi nedeniyle, 6 Şubat 1997 tarihli göreve son verme kararının iptaline karar vermiştir.
HUKUK
I. AİHSNİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, yargılama süresinin makul süre ilkesini ihlal ettiğini ve masumiyet karinesi hakkına riayet edilmediğini ileri sürmüş, ancak bu son iddiasını desteklememiştir. Bu bağlamda, AİHSnin 6. maddesinin 1. ve 2. paragraflarına atıfta bulunmaktadır. Başvuranın şikayetlerinin sunumunu göz önüne alarak, AİHM, başvurunun AİHSnin 6/1 maddesi bakımından incelenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.
A. Kabuledilebilirliğe ilişkin
Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediğini belirtmektedir. Hükümet, özellikle, nihai iç hukuk kararının 23 Eylül 2003 tarihli olduğunu ve başvuranın AİHM tarafından alındı kaşesinin vurulduğu tarih olan 6 Nisan 2004 tarihinde yani nihai iç hukuk kararının ardından altı aydan fazla bir süre sonra başvuruda bulunduğunu gözlemlemektedir.
Başvuran bu iddiaya karşı çıkmaktadır. Başvuran özellikle AİHMye başvurusunu gönderdiği tarih olan 22 Mart 2004 tarihinde başvuruda bulunduğunu belirtmektedir. Başvuran, AİHMye taahhütlü gönderme makbuzu ile 22 Mart 2004 tarihli alındı makbuzunun bir kopyasını sunmaktadır. Ayrıca aynı gün başvuran başvurusunu e-posta olarak da sunduğunu ve bu başvurunun dosyasına eklendiğini belirtmektedir.
AİHM, altı ay süresinin hesaplanması için dikkate alınacak tarihin, başvurunun yapıldığı veya AİHMye başvurunun gönderildiği tarih olduğunu ve geçerli olanın posta kaşesi olduğunu başvurunun üzerine vurulan alındı kaşesi olmadığını hatırlatmaktadır. Ayrıca, AİHM, altı ay süresinin hesaplanmasına nihai iç hukuk karar tarihi ile yani başvuranın söz konusu karardan haberdar edildiği tarih ile başlandığını hatırlatmaktadır. Mevcut davada, AİHM, söz konusu iç hukuk kararının Ağır Ceza Mahkemesinin 14 Mart 2002 tarihli kararı olduğunu ve başvuranın işbu karardan, kararın nihai hale geldiği tarih olan 23 Eylül 2003 tarihinde bilgilendirildiğini belirtmektedir. Bu durumda AİHM, başvuranın karardan bilgilendirildiği tarihin 23 Eylül 2003 tarihi olduğu kanaatindedir. Üstelik dosyada bulunan unsurları göz önüne alarak, AİHM, başvurunun, postane tarafından gönderildi kaşesinin vurulduğu tarih olan 22 Mart 2004 tarihinde yani nihai iç hukuk kararından itibaren altı aylık süre içerisinde yapıldığı kanaatine varmaktadır.
Bu durumda AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder.
B. Esas
Dikkate alınacak dönem, 19 Kasım 1996 tarihinde başlamış ve 14 Mart 2002 tarihinde sona ermiştir. Böylece, bu dönem, tek bir mahkemede, beş yıl üç aydan fazla sürmüştür.
Hükümet, birçok bilirkişi ve karşı bilirkişi raporlarının düzenlenmesini ve çok sayıda tanığın dinlenmesini gerektiren davanın karmaşık yapısı göz önüne alındığında yargılama süresinin çok uzun olmadığı kanaatindedir.
Başvuran, iddiasını yinelemektedir.
AİHM, dava süresinin makul yapısını, dava koşullarında ve özellikle davanın karmaşıklığı, başvuran ve yetkili mercilerin tutumları olmak üzere AİHM içtihadı tarafından benimsenen kriterleri dikkate alarak değerlendirdiğini hatırlatmaktadır (Pélissier ve Sassi-Fransa, başvuru no: 25444/94).
AİHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan birçok dava incelemiş ve AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (Pélissier ve Sassi).
Takdirine sunulan unsurların tamamını incelemesinin ardından AİHM, mevcut davada farklı bir sonuca ulaşmak için Hükümetin hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir. Konuya ilişkin içtihadını göz önüne alarak AİHM, mevcut davada ihtilaflı yargı süresinin çok uzun olduğu ve makul süre gerekliliğine riayet etmediği kanaatindedir.
Bu durumda AİHSnin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuran, maruz kaldığı manevi zarar için 46.250 Euro talep etmektedir.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, başvuranın belli bir manevi zarara maruz kaldığı kanaatindedir. AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana bu başlık altında 3.000 Euro verilmesine hükmetmektedir.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuran, avukatlık ücreti için 3.000 Euro ve çeviri ve diğer masraflar için 750 Euro olmak üzere AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için 3.750 Euro talep etmektedir. Ancak başvuran talebini desteklemek için hiçbir belge sunmamıştır.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM içtihadı uyarınca bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM, yargılama masraf ve giderlerine ilişkin talebi reddetmektedir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) AİHSnin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından başvurana 3.000 Euro (üç bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;
b) söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 3 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy