(AİHS m. 6, 8, 9, 10, 14, 34, 35) (FAZIL AHMET TAMER VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (EKİNCİ VE AKALIN - TÜRKİYE DAVASI) (KEPENEKLİOĞLU - TÜRKİYE DAVASI) (Ceza İnfaz Kurumları ile Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair Tüzük m. 144, 147)
(Başvuru No:25886/04)
STRAZBURG
30 Eylül 2008
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (25886/04) nolu davanın nedeni (T.C. vatandaşı) Ömer Nakçinin (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 10 Haziran 2004 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşmenin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarında, M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuran, 1976 doğumludur. Başvurusunu sunduğu sırada, başvuran, Lice Cezaevinde tutuklu bulunmaktaydı.
Olayların meydana geldiği dönemde, başvuran, Gaziantep H Tipi Cezaevinde ağır hapis cezasını çekmekteydi.
Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran, bir derneğe gönderilmek üzere cezaevi yönetimine bir mektup sunmuştur.
11 Kasım 2003 tarihinde, Ceza İnfaz Kurumu Mektup Okuma Komisyonu, Ceza İnfaz Kurumları ile Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair Tüzükün 147. maddesi uyarınca sözkonusu mektubun, örgütsel isteklerin Devlet tarafından kabul edilmesini sağlamak niyetinde olduğuna ve sakıncalı olarak değerlendirilmesi gerektiğine kanaat getirmiştir. Komisyon sözkonusu mektubu Cezaevi Disiplin Kuruluna göndermiştir.
12 Kasım 2003 tarihinde, Cezaevi Disiplin Kurulu, sözkonusu tüzüğün 147. maddesi uyarınca mektubun gönderilmemesine karar vermiştir.
2 Aralık 2003 tarihinde, Gaziantep İnfaz Hakimi, sözkonusu karara karşı başvuranın yapmış olduğu itirazı reddetmiştir.
9 Ocak 2004 tarihinde, Yargıtay sözkonusu kararı onamıştır.
11 Şubat 2004 tarihinde Yargıtay, bu karara karşı başvuranın yapmış olduğu başvuruyu reddetmiştir.
HUKUK
I. AİHSNİN 8. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, mektubunun gönderilmemesinden ve düşünce ve ifade özgürlüğü haklarına müdahalede bulunulmasından şikayetçidir. Başvuran, AİHSnin 8., 9. ve 10. maddelerine atıfta bulunmaktadır.
AİHM, içtihadı ışığında, (bkz, Fazıl Ahmet Tamer - Türkiye, başvuru no: 6289/02, 5 Aralık 2006; Ekinci ve Akalın-Türkiye, başvuru no: 77097/01, 30 Ocak 2007; Kepeneklioğlu-Türkiye, başvuru no: 73520/01, 23 Ocak 2007) sözkonusu şikayetin AİHSnin 8. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatindedir.
Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.
A. Kabuledilebilirliğe ilişkin
AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başvuruda başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru olmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
1.Müdahalenin varlığı
AİHM, başvuranın mektubunun gönderilmemesinin, AİHSnin 8/2 maddesi uyarınca başvuranın yazışma hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında ihtilafa neden olmadığını kaydetmektedir.
AİHM, sözkonusu değerlendirmeyi kabul etmektedir.
2. Sözkonusu müdahalenin yerindeliği
Yasa ile öngörüldüğü, 2. paragraf anlamında meşru amaç ya da amaçlar izlediği ve müdahalede bulunmak için demokratik bir toplumda gerekli olduğu koşullar dışında böyle bir müdahale, AİHSnin 8. maddesine aykırıdır (bkz. özellikle, Calogero Diana-İtalya, 15 Kasım 1996 tarihli karar).
AİHM, tutuklu mektuplarının kontrolünün, Ceza İnfaz Kurumları ile Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair 647 sayılı Tüzüğün 144. ve 147. maddelerine dayandığını kaydetmektedir. Ancak AİHM, sözkonusu tüzüğün, yetkililerin takdir yetkisinin kapsamını ve koşullarını yeterince açıklıkla belirtmediği tespitinde bulunma imkanına sahip olduğunu hatırlatmaktadır. AİHM, ayrıca, tüzüğün uygulanmasında da sözkonusu eksikliğin giderilmediğini de belirtmiştir (sözü edilen Tan). Mevcut davada AİHM, benimsenen bu tutumdan vazgeçmek için hiçbir neden görememektedir.
Bu durumda AİHM, ihtilaflı müdahalenin AİHSnin 8. maddesinin 2. paragrafı uyarınca yasa ile öngörülmediği kanaatindedir. Sözkonusu sonucu göz önüne alarak AİHM, AİHSnin 8. maddesinin 2. paragrafının diğer gerekliliklerine riayet edilip edilmediğinin belirlenmesine gerek olmadığına kanaat getirmektedir.
Bu durumda AİHSnin 8. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHSNİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, ulusal mahkemeler önünde etkili bir başvuru yolundan yararlanamayışından şikayetçidir. Başvuran, AİHSnin 13. maddesine atıfta bulunmaktadır.
Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.
AİHM, AİHSnin 13. maddesinin, iç hukukta, AİHSde yer aldığı şekliyle hak ve özgürlükleri ileri sürme imkanı sağlayan bir hukuk yolunun mevcudiyetini güvence altına aldığını hatırlatmaktadır. Bu bağlamda AİHM, Ali Koç-Türkiye (başvuru no: 39862/02, 1 Şubat 2005) kararında benzer şikayeti reddettiğini hatırlatmaktadır. Mevcut davada AİHM, Disiplin Kurulunun mektubu göndermeyi reddetmesine yönelik itirazda bulunmak için, başvuranın Ceza İnfaz Hakimliğine başvuruda bulunma imkanının olduğunu tespit etmiştir; bilahare başvuran başvuru yolundan yararlanabilir ve Ağır Ceza Mahkemesine başvurabilirdi. Ayrıca başvurunun etkili olması için kesin olarak lehte bir sonuç çıkması bir koşul değildir (bkz, diğerleri arasından, Costello-Roberts-Birleşik Krallık, 25 Mart 1993 tarihli karar). Sonuç olarak, yalnızca başvuranın taleplerinin reddedilmesi hususu başvurunun etkili olup olmadığına hükmetmek için tek başına yeterli bir unsur oluşturmamaktadır.
AİHM, bu bağlamda başvuranın şikayetinin genel bir üslupla düzenlendiğini ve gerekçelendirilmediğini gözlemlemektedir. AİHSnin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca başvurunun bu kısmının açıkça mesnetten yoksun olduğu gerekçesi ile reddedilmesi uygun olacaktır.
III. AİHSNİN 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, ayrımcı muameleye maruz kaldığını ileri sürmektedir. Başvuran, AİHSnin 14. maddesine atıfta bulunmaktadır.
Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.
AİHM, başvuranın ayrımcılık iddiasına ilişkin şikayetinin genel bir üslupla düzenlendiğini ve gerekçelendirilmediğini tespit etmektedir. Dolayısıyla sözkonusu şikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AİHSnin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
IV. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuran, maruz kaldığı manevi için 15.000 Euro talep etmektedir.
Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.
AİHM, ihlal tespitinin iddia edilen manevi zarar için yeterli adil tatmin oluşturduğu kanaatindedir.
AİHM, mevcut davada, mahkumların haberleşmesinin sansür edilmesi konusunda cezaevi yetkililerinin takdir yetkisinin kapsamı ve koşulları yeterince açıklıkla belirtilmediği için Ceza İnfaz Kurumları ile Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair Tüzüğün muğlaklığı nedeniyle AİHSnin ihlal edildiğini tespit etmiştir. Bu bağlamda AİHM, benzer davalarda, ilgili iç hukukun AİHSnin 8. maddesi hükümleri ile uyumlu hale gelmesinin, ihlalin sonlandırılmasında en uygun yolu oluşturduğuna ilişkin vardığı sonucu hatırlatmaktadır (sözü edilen Tan).
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuran, avukatlık ücreti olarak, 2.024 Euro talep etmekte, AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderlerine ilişkin miktarı AİHMnin takdirine bırakmaktadır. Başvuran, Diyarbakır Barosu ücret tarifesini belge olarak sunmaktadır.
Hükümet, sözkonusu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, içtihadına göre bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul miktarlarda olduğu ortaya konduğu sürece elde edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM, başvuranın talebini reddetmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun AİHSnin 8. maddesi kapsamında yapılan şikayete ilişkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;
2. AİHSnin 8. maddesinin ihlal edildiğine;
3. İhlal tespitinin kendisinin başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil tatmini oluşturduğuna;
4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddedilmesine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 30 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy