(AİHS m. 6, 8, 34, 35, 41, 44) (1602 S. K. m. 48, 52) (VILHO ESKELINEN VE DİĞERLERİ - FİNLANDİYA DAVASI) (GÜNER ÇORUM - TÜRKİYE DAVASI) (AKSOY (EROĞLU) - TÜRKİYE DAVASI) (MİRAN - TÜRKİYE DAVASI) (MERAL - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no: 38287/04, 1416/05, 1688/05, 2596/05, 12342/05, 17250/05, 20241/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05, 31959/05, 37140/05, 37196/05 et 23484/06)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
29 Eylül 2009
NİHAİ
01.03.2010
İşbu karar AİHSnin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (38287/04, 1416/05, 1688/05, 2596/05, 12342/05, 17250/05, 20241/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05, 31959/05, 37140/05, 37196/05, 23484/06) başvuru nolu davanın nedeni on beş T.C. vatandaşı Murat Tamay, Mutlu Fakı, Yılmazer Yılmaz, İsmail Kurt, Mahmut Özbey, Aytuğ Türk, Mustafa Karakuş, Mehmet Karagöz, Ertuğrul Celep, Musa Can Demir, Hamza Olçar, Özgür Kurt, Vedat Gencer, Taşkın Arıcı ve Gülçin Sertin (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran Murat Tamay Denizli Barosu avukatlarından F. Can Alga tarafından, başvuranlar Mutlu Fakı, İsmail Kurt ve Taşkın Arıcı Ankara Barosu avukatlarından H. İşler tarafından, başvuranlar Yılmazer Yılmaz ve Hamza Olçar Ankara Barosu avukatlarından A. L. Koçer ve Gülçin Sert tarafından, başvuranlar Mehmet Karagöz ve Musa Can Demir Ankara Barosu avukatlarından E. Kaya, başvuranlar Mahmut Özbey, Aytuğ Türk ve Ertuğrul Celep Ankara Barosu avukatlarından V. Savaş tarafından, başvuran Mustafa Karakuş Ankara Barosu avukatlarından A. Erdoğan tarafından, başvuran Özgür Kurt Ankara Barosu avukatlarından D. Karaca tarafından, başvuran Vedat Gencer Adıyaman barosu avukatlarından Veysel Ocak tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuranlar T.C. vatandaşı olup askeri okul öğrencileridir. Askeri okul yetkilileri olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte bulunan ve askeri okullara öğrenci alınmasını düzenleyen yönetmelikler gereğince başvuranlar hakkında soruşturma başlatmış ve adı geçenleri nihai olarak okuldan ihraç edilmişlerdir. Soruşturma dosyaları «gizli savunma» olarak sınıflandırılmış ve başvuranlara tebliğ edilmemiştir.
Başvuranlar bunun üzerine Askeri Yüksek İdari Mahkemeye başvurarak yürütmenin durdurulması ve ihraç kararlarının iptali talebinde bulunmuştur. Başvuranlar savunmalarını hazırlamak amacıyla delil unsurlarının ve özellikle askeri yetkililerin söz konusu soruşturmaların dayanağını oluşturdukları belgelerin kendilerine verilmesini talep etmişlerdir.
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı sözü edilen davaların her birinin esası hakkındaki yazılı görüşlerini hazırlamış ve ihraç kararlarının yürürlükteki yönetmeliğe uygun olduğu gerekçesiyle başvuranların taleplerinin reddedilmesi gerektiğini bildirmiştir. Bu karar başvuranlara tebliğ edilmemiştir.
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi esas olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesi hakkındaki 1602 sayılı Kanunun 52/4 maddesi gereğince «gizli» ibareli kanıtlara ve belgelere dayalı olarak ihraç kararlarının yürürlükte bulunan yönetmeliğe uygun olduğu gerekçesiyle başvuranların yürütmenin durdurulması taleplerini reddetmiştir. Askeri Yüksek İdari mahkemesi tarafından gizli olarak addedilen kanıtlar ve belgeler yargılama süresi boyunca başvuranlara iletilmemiştir.
Başvuranlar tarafından yapılan karar düzeltme taleplerinin tarihleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
İdare daha sonra askeri okul öğrencilerinin okul ve yurt giderlerinin Devlet tarafından karşılandığı gerekçesiyle bu masrafların başvuranlardan karşılanması amacıyla Ankara Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. Asliye hukuk mahkemesi İdarenin bu talebini yerinde bulmuş ve başvuranları gecikme faiziyle birlikte değişen çeşitli miktarlardaki yatılı okul masraf ve giderlerini ödemeye mahkum etmiştir.
Başvuru Başvuranların adı AİHMye başvuru İç hukuktaki İç hukuk
Numarası ve soyadı tarihi nihai karar tarihi kararının
tebliğ tarihi
38287/04 Murat TAMAY 10 Eylül 2004 03 Mart 2004 13 Nisan 2004
1416/05 Mutlu FAKI 09 Aralık 2004 09 Haziran 2004 21 Haziran 2004
1688/05 Yılmazer YILMAZ 19 Kasım 2004 12 Mayıs 2004 28 Mayıs 2004
2596/05 İsmail KURT 08 Kasım 2004 09 Haziran 2004 21 Haziran 2004
12342/05 Gülçin SERT 24 Şubat 2005 08 Aralık 2004 30 Aralık 2004
17250/05 Mahmut ÖZBEY ve 26 Nisan 2005 08 Kasım 2004- 23 Kasım 2004-
Aytuğ TÜRK 26 Ocak 2005 07 Şubat 2005
20241/05 Mustafa KARAKUŞ 16 Mayıs 2005 12 Ocak 2005 28 Ocak 2005
26665/05 Mehmet KARAGÖZ 1 Temmuz 2005 25 Mayıs 2005 08 Haziran 2005
29859/05 Ertuğrul CELEP 29 Temmuz 2005 1 Haziran 2005 13 Haziran 2005
30476/05 Musa Can DEMİR 08 Ağustos 2005 04 Mayıs 2005 20 Mayıs 2005
31959/05 Hamza OLÇAR 15 Ağustos 2005 08 Haziran 2005 23 Haziran 2005
37140/05 Özgür KURT 26 Eylül 2005 20 Nisan 2005 05 Mayıs 2005
37196/05 Vedat GENCER 20 Eylül 2005 13 Nisan 2005 25 Nisan 2005
23484/06 Taşkın ARICI 26 Mayıs 2006 1Şubat 2006 16 Şubat 2006
HUKUK
I. AİHSNİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar bütün başvurular ile ilgili olarak, öncelikle askeri okuldan ihraç edilmelerine neden olan yargı kararlarının dayanağını oluşturan «gizli» ibareli kanıtların ve belgelerin kendilerine iletilmediğinden şikâyetçi olmaktadır. 38287/04, 1416/05, 1688/05, 2596/05, 12342/05, 17250/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05, 31959/05 ve 23484/06 numaralı başvurular ile ilgili olarak başvuranlar Askeri Yüksek İdari Mahkemesi Başsavcısının yazılı görüşünün kendilerine tebliğ edilmediğinden yakınmakta, bu yönde AİHSnin 6/1 maddesini öne sürmektedir.
A. Kabuledilebilirliğe ilişkin
Hükümet esasen Pellegrin-Fransa ((BD) no: 28541/95, AİHM 1999-VIII) kararına atıfta bulunarak AİHSnin 6. maddesinin bu başvuruya uygulanamayacağını savunmaktadır.
Başvuranlar bu sava karşı çıkmaktadır.
AİHM bu doğrultuda yerleşik içtihadından ileri gelen kıstaslara göndermede bulunmaktadır (Bkz.Vilho Eskelinen vd.-Finlandiya no: 63235/00). Mevcut başvurularda, başvuranların ulusal hukuk uyarınca bir mahkemeye erişim imkânı olduğu ve davalarını Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde dava açtıkları hususunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. AİHM bu durumda 6. maddenin bu başvurulara uygulanacağı görüşündedir.
AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde şikâyetlerin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvurular kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esasa dair
Başvuranların Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önündeki yargılama süreçlerinde «gizli» ibareli kanıtlara ve belgelere erişimlerinin olanaksız olduğu şikayetine ilişkin AİHM, daha önce de buna benzer bir şikayeti incelediğini ve AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. özellikle Güner Çorum-Türkiye kararı, no: 59739/00, 31 Ekim 2006 ve Aksoy (Eroğlu)-Türkiye kararı, no: 59741/00, 31 Ekim 2006). AİHM ayrıca yerleşik bu içtihadının dışına çıkılmasını gerektirecek herhangi bir neden görememektedir.
Bu nedenle AİHSnin 6/1 maddesi bu bakımdan ihlal edilmiştir.
Hükümet Askeri Yüksek İdari Mahkemesi Başsavcısının yazılı görüşünün başvuranlara tebliğ edilmediği konusunun yalnızca 38287/04, 1416/05, 1688/05, 2596/05, 12342/05, 17250/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05, 31959/05 ve 23484/06 numaralı başvurularla ilgili olduğunu, başsavcının yazılı görüşünün duruşma öncesinde başvuranların dava dosyalarına konulduğunu ve başvuranların veya yasal temsilcilerinin erişimlerinde bulunan yazılı görüşü incelemeleri gerektiğini savunmaktadır.
AİHM daha önce de buna benzer bir şikâyeti ve argümanı incelediğini ve Askeri Yüksek İdari Mahkemesi Başsavcısının yazılı görüşünün başvuranlara önceden iletilmemesi nedeniyle AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını anımsatır (Bkz. Miran-Türkiye no: 43980/04, 21 Nisan 2009; mutatis mutandis Meral-Türkiye no: 33446/02, 27 Kasım 2007). AİHM Hükümetin sözü edilen Miran kararından farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiş ve AİHSnin 6/1 maddesinin bu şikayet bakımından ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
II. ÖNE SÜRÜLEN DİĞER İDDİALAR HAKKINDA
Başvuranlar 1688/05, 12342/05, 17250/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05 ve 31959/05 numaralı başvurular ile ilgili olarak, söz konusu yargılamalarda kendileri ve aileleri haklarında başlatılan soruşturmaların özel ve aile hayatına yönelik bir ihlali oluşturduğunu iddia etmekte, bu bağlamda AİHSnin 8. maddesini öne sürmektedir. Başvuran 38287/04 numaralı başvuruya değin Askeri Yüksek İdari Mahkemesi önünde duruşma yapılmadığından şikâyetçidir.
AİHM, AİHSnin 8. maddesi hakkındaki şikayete ilişkin bu başvurudaki temel hukuki sorunun başvuranların askeri mahkemede iptali isteminde bulundukları kararların AİHSnin 6. maddesi açısından adil bir yargılanma sonucunda alınıp alınmadığı hususuna dayandığına itibar etmektedir. Bu maddenin yukarıda mezkur nedenlerle ihlal edildiği sonucuna varması ışığında AİHM, bu şikayeti ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir (Bkz. aynı anlamda, sözü edilen Güner Çorum kararı, Topal-Türkiye kararı no: 3055/04, 21 Nisan 2009).
Hükümet açık bir duruşma yapılmadığı şikayeti hakkında AİHMyi dayanaktan yoksun bulunan bu şikayeti reddetmeye çağırmaktadır. Hükümet bu doğrultuda söz konusu başvuranın askeri idare mahkemesi önündeki yargılamada herhangi bir talepte bulunmadığını savunarak, prensip olarak askeri idari mahkemedeki sürecin yazılı gerçekleştiğini, başvuranın açık bir duruşma için gerekli koşulları öngörülen süre dahilinde yerine getirdiği takdirde açık duruşmanın yerine getirilmesinin zorunlu olduğunu ifade etmektedir.
Başvuran bu bağlamda herhangi bir görüş öne sürmemektedir.
AİHM dava dosyasında yer alan unsurlardan başvuranın yargılama esnasında bir duruşma yapılması yönünde bir talebinin olmadığını saptamaktadır. AİHM başvuranın 1602 sayılı Kanunun 48. maddesinde yer alan başvuru yoluna gitmeyi ihmal ettiğinden, bir duruşma yapılması hakkından feragat ettiğini kaydetmektedir. Bu şikayet dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHSnin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.
III. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
Başvuran Vedat Gencer adil tatmin talepleri için kendisine 17 Kasım 2008 tarihine dek tanınan sürede herhangi bir talepte bulunmamıştır.
Başvuranlar Taşkın Arıcı, İsmail Kurt, Mutlu Fakı ve Özgür Kurt maddi ve manevi tazminat başlığı altında 173.000 Euro, 173.000 Euro, 34.000 Euro ve 155.000 Euro talep etmektedir. Başvuranlar bir rakam telaffuz etmeksizin iç hukuktaki ve AİHM önündeki yargılama gider ve masrafları için «makul bir meblağ» talep etmektedir.
Başvuranlar Murat Tamay, Hamza Olçar, Yılmaz Yılmazer ve Mustafa Karakuş maddi, manevi tazminat ve yargılama giderleri için sırasıyla toplam 47.600 Euro, 45.000 Euro, 44.000 Euro ve 47.367 Euro talep etmektedir. Başvuranlar yargılama giderleri için ispat edici bir belge sunmamışlardır.
Başvuranlar Mahmut Özbey, Aytuğ Türk ve Ertuğrul Celep maddi ve manevi tazminat ile avukatlık ücreti için sırasıyla toplam 40.260 Euro, 47.760 Euro ve 48.070 Euro talep etmektedir. Başvuranlar bu amaçla, avukatları ile yapılan ve her birinin 8.000 TL (yaklaşık 3.720 Euro) ödemesi gerektiğini belirtir sözleşmelerin bir örneğini sunmaktadır.
Başvuranlar Musa Can Demir, Mehmet Karagöz ve Gülçin Sert maddi ve manevi tazminat olarak sırasıyla 20.000 Euro, 18.000 Euro ve 46.000 Euro talep etmektedir. Başvuranların her biri ayrıca yargılama giderleri için 1.000 Euro talep etmektedir. Başvuranlar bu taleplerini destekleyici mahiyette çeşitli posta alındı belgelerini, iç hukuktaki mahkemelerce düzenlenen makbuzları ve/veya tercüme masraflarına ilişkin faturaları iletmektedir.
Söz konusu başvuranlar maddi tazminat olarak bilhassa ilgili askeri okullardan nihai surette ihraç edilmelerini müteakip Devlete ödemiş oldukları okul ve yurt masraflarının iadesini talep etmektedir.
Hükümet bu taleplere karşı çıkmakta ve AİHMyi bu talepleri reddetmeye çağırmaktadır.
AİHM başvuran Vedat Gencerin kendisine tanınan sürede adil tatmin talebinde bulunmaması doğrultusunda bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.
AİHM diğer başvuranlar ile ilgili olarak bu başvuruda adil tatmine dayanak teşkil eden tek hususun başvuranların AİHSnin 6. maddesinin 1. paragrafının güvence altına aldığı haklardan yararlanamamış olduğunu tespit eder. AİHM, başvuranların bu haklardan yararlanmış olması halinde davanın akıbetinin ne olacağına ilişkin spekülasyon yapacak durumda değildir (Bkz. sözü edilen Aksoy (Eroğlu) kararı). AİHM sonuç olarak başvuranların maddi tazminata ilişkin taleplerini reddetmektedir. AİHM bununla birlikte başvuranların belirli bir ölçüde manevi zarara uğradığını ve bunun yalnızca ihlal tespiti ile giderilemeyeceğine itibar etmektedir. AİHM 41. madde uyarınca hakkaniyete uygun on dört başvuranın her birine 6.500 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaştırmaktadır (Bkz. sözü edilen Aksoy (Eroğlu) kararı).
Yargılama masraf ve giderlerine ilişkin, AİHMnin yerleşik içtihadına göre bir başvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mevcut başvuruda AİHM, başvuranlar Taşkın Arıcı, İsmail Kurt, Mutlu Fakı ve Özgür Kurtun İçtüzüğün 60. maddesi uyarınca yargılama taleplerini dile getirmemişlerdir. Bununla birlikte, mahkemeye sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar ışığında AİHM başvuranlar Murat Tamay, Hamza Olçar, Yılmaz Yılmazer ve Mustafa Karakuşun da bu doğrultudaki taleplerini reddetmektedir. Mahmut Özbey, Aytuğ Türk ve Ertuğrul Celepin talepleri ile ilgili olarak AİHM, avukatlık ücreti için başvuranların her birine 1.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir. Son olarak başvuranlar Gülçin Sert, Musa Can Demir ve Mehmet Karagözün taleplerine uygun olarak mahkemeye sunulan deliller ışığında yargılama gider ve masraflarına dair adı geçenlere sırasıyla 40 Euro, 70 Euro ve 350 Euro ödenmesini kararlaştırmaktadır.
AİHM, Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Askeri Yüksek İdari Mahkemesi önünde bütün başvurular ile ilgili olarak sürdürülen yargılamaların gizli ibareli belgelere ve kanıtlara dayandığı yönündeki şikayetlerin ve 38287/04, 1416/05, 1688/05, 2596/05, 12342/05, 17250/05, 26665/05, 29859/05, 30476/05, 31959/05 ve 23484/06 numaralı başvurulara ilişkin Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcısının görüşünün tebliğ edilmediği şikayetinin kabuledilebilir, bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;
2. AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) AİHSnin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TLye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümet tarafından:
i. başvuran Vedat Gencer dışındaki bütün başvuranlara 6.500 (altı bin beş yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;
ii. başvuranlar Mahmut Özbey, Aytuğ Türk ve Ertuğrul Celepin her birine avukatlık ücreti için 1.000 (bin) Euro ödenmesine;
iii. tüm yargılama giderleri için başvuran Gülçin Serte 40 (kırk) Euro, Musa Can Demire 70 (yetmiş) Euro ve Mehmet Karagöze 350 (üç yüz elli) Euro ödenmesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;
4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 29 Eylül 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy